राजतरङ्गिणी ।
॥प्रथमस्तरङ्गः ॥

ओं स्वस्ति ॥ श्रीगणेशाय नमः ॥
भूषाभोगिफ1णारत्नरोचिःसिचय2चारवे । KRT_1_0001ab
नमः प्रलीनमुक्ताय हर3कल्पमहीरुहे ॥ KRT_1_0001cd
भालं वह्निशिखाङ्कितं1 दधद2धिश्रोत्रं वहन्संभृतक्रीडत्कुण्डलिजृ3म्भितं जलधिज4च्छायाच्छकण्टच्छविः । KRT_1_0002ab
वक्षो बिभ्रदहीनकञ्चुक5चितं बद्धाङ्गनार्धस्य वो भागः पुंगवलक्ष्मणोस्तु यशसे वामोथ वा दक्षिणः ॥ KRT_1_0002cd
वन्द्यः कोपि सुधास्यन्दास्कन्दी स सुकवेर्गुणः । KRT_1_0003ab
येनाया1ति यशःकायः स्थैर्यं स्व्सय परस्य च ॥ KRT_1_0003cd
कोन्यः कालमतिक्रान्तं नेतुं प्रत्यक्षतां क्षमः । KRT_1_0004ab
कविप्रजाप1तींस्त्यक्त्वा रम्यनिर्माणशालिनः ॥ KRT_1_0004cd
न पश्येत्सर्वसंवेद्यान्भावान्प्रतिभया यदि । KRT_1_0005ab
तदन्यद्दिव्यदृष्टित्वे किमिव ज्ञापकं कवेः ॥ KRT_1_0005cd
कथादैर्घ्यानुरोधेन वैचित्र्येप्यप्रपञ्चिते । KRT_1_0006ab
तदत्र किंचिदस्त्येव वस्तु यत्प्रीतये सताम् ॥ KRT_1_0006cd
श्लाघ्यः स एव गुणवान्नागद्वेषवहिष्कृता । KRT_1_0007ab
भूतार्थकथने यस्य स्थेयस्ये1व सरस्वती ॥ KRT_1_0007cd
पूर्वैर्बद्धं कथावस्तु मयि भूयो निबध्नामि । KRT_1_0008ab
प्रयोजनमाकर्ण्य वैमुख्यं नोचितं सताम् ॥ KRT_1_0008cd
दृष्टं दृष्टं नृपोदन्तं बद्ध्वा प्रमयमीयुषाम् । KRT_1_0009ab
अर्वाक्कालभवैर्वार्ता यत्प्रबन्धेषु पूर्यते ॥ KRT_1_0009cd
दाक्ष्यं कियदिदं तस्मादस्मिन्भूतार्थवर्णने । KRT_1_0010ab
सर्वप्रकारं स्खलिते योजनाय ममोद्यमः ॥ युगलकम् ॥ KRT_1_0010cd
विस्तीर्णाः प्रथमे ग्रन्थाः स्मृत्यै संक्षिपतो वचः । KRT_1_0011ab
सुव्रतस्य प्रबन्धेन छिन्ना राजकथाश्रयाः ॥ KRT_1_0011cd
या प्रथामगमन्नैति सापि वाच्यप्रकाशने । KRT_1_0012ab
पाटवं दुष्टवैदुष्यतीव्रा सुव्रतभारती ॥ KRT_1_0012cd
केनाप्यनवधानेन कविकर्माणि सत्यपि । KRT_1_0013ab
अंशोपि नास्ति निर्दोषः क्षेमेन्द्रास्य नृपावलौ ॥ KRT_1_0013cd
दृग्गोचरं पूर्वसूरिग्रन्था राजकथाश्रयाः । KRT_1_0014ab
मम त्वेकादश गता मतं नीलमुनेरपि ॥ KRT_1_0014cd
दृष्टैश्च पूर्वभूभर्तृप्रतिष्ठावस्तुशासनैः । KRT_1_0015ab
प्रशस्तिपट्टैः शास्त्रैश्च शान्तोशेषभ्रमक्लमः ॥ KRT_1_0015cd
द्वापञ्चाशतमाम्नायभ्रंशाद्यान्नास्मरन्नृ1पान् । KRT_1_0016ab
तेभ्यो नीलमताद्दृष्टं गोनन्दादिचतुष्टयम् ॥ KRT_1_0016cd
बद्धा द्वादशभिर्ग्रन्थसहस्रैः पार्थिवावलिः1 KRT_1_0017ab
प्राङ्महाव्रतिना येन2 हेलाराज3द्विजन्मना ॥ KRT_1_0017cd

1.

--1) The akshara गिफ written at the end of the first line in A1 have been destroyed in binding; G and Edd. read as above; R भूषाहीनफणा॰, afterwards corrected as above.

--2) A2 gloss च स्र.

--3) हर being effaced at the end of the second line, has been supplemented by A4.

2.

--1) A4 gloss अग्निज्वाला कुङ्कुमं च.

--2) These three aksharas being faintly visible in the handwriting of A1 have been repeated by A4.

--3) A4 gloss सर्पः कुण्डलं च.

--4) A3 gloss विषं; A4 gloss विषं शङ्खश्च.

--5) A1 कञ्चुकि॰; smeared over.

3.

--1) Thus corrected by A1 or later hand from येन; G and R येना॰.

<4>.

--1) The aksharas जाप effaced in A.

7.

--1) A3 gloss दृढा.

16.

--1) A2 gloss कवयः.

17.

--1) Thus corrected by A2 from A1 ॰स्रैर्या नृपावलिः; पार्थिवावलिः also in G R.

--2) To this word, marrked by brackets in A, seems to refer a much effaced gloss or varia lectio written by A2 or A3 in the margin, looking like कङ्का(?).

--3) The akshara ला written at the beginning of a line has become unrcadable; हेलाराजद्वि repeated in margin by A4.

[page 1]




तन्मतं पूर्व1मिह दृष्ट्वाश्कादिपूर्वगान्2 KRT_1_0018ab
अष्टौ लवादीन्नृपतीन्स्वस्मिन्ग्रन्थे न्यदरशयत् ॥ युगलकम्॥ KRT_1_0018cd
येप्यशोकाददयः पञ्च श्रीच्छ1विल्लाकरो ब्रवीत् । KRT_1_0019ab
तान्द्वापञ्चाशतो मध्याच्छ्लोकस्तस्य तथा ह्ययम् ॥ KRT_1_0019cd
आश्लोकाद2भिमन्योर्ये प्रोक्ताः पञ्च महीभुजः । KRT_1_0020ab
ते द्वापञ्चाशतौ3 मध्यादेव लब्धाः पुरातनैः ॥ KRT_1_0020cd
इयं नृपाणामुल्लासे ह्रासे वा देशकालयोः । KRT_1_0021ab
भैषज्यभूतसंवादिकथा युक्तोपयुज्यते ॥ KRT_1_0021cd
संक्रान्तप्राक्तनानन्तव्यवहारः सु1चेतसः । KRT_1_0022ab
कस्येदृशो न संदर्भि यदि वा हृदयंगमः ॥ KRT_1_0022cd
क्षणभङ्गिनि जन्तूनां स्फुरिते परिचिन्तिते । KRT_1_0023ab
मूर्धाभिषेकः शान्तस्य रसस्यात्र विचार्यताम् ॥ KRT_1_0023cd
तदमन्दरसस्यन्दसुन्दरेयं निपीयताम् । KRT_1_0024ab
श्रोत्रशुक्तिपुटैः स्पष्टमङ्ग राजतरङ्गिणी ॥ KRT_1_0024cd
पुरा सतीसरः कल्पारम्भात्प्रभृति भूरभूत् । KRT_1_0025ab
कुक्षौ हिमाद्रेरणोभिः पूर्णा मन्वन्तराणि षट् ॥ KRT_1_0025cd
अथ वैवस्वतीयेस्मिन्प्राप्ते मन्वन्तरे सुरान् । KRT_1_0026ab
द्रुहिणोपेन्द्ररुदादीनवतार्य प्रजासृजा ॥ KRT_1_0026cd
कश्यपेन तदन्तःस्थं घातयित्वा जलोद्भवम् । KRT_1_0027ab
निर्ममे तत्सरो भूमौ कश्मीरा इति मण्डलम् ॥ युगलकम् ॥ KRT_1_0027cd
उद्दद्वैतस्तनिःष्यन्त1दण्डकुण्डातपत्रिणा । KRT_1_0028ab
यत्सर्वनागाधीशेन नीलेन2 परिपाल्यते ॥ KRT_1_0028cd
गुहोन्मुखी नागमुखापीतभूतिपया रुचिम् । KRT_1_0029ab
गौरी यत्र वितस्तात्वं याताप्युज्झति नोचिताम्1 KRT_1_0029cd
शङ्खपद्ममुखैर्नागैर्नानारत्नावभासिभिः । KRT_1_0030ab
नगरं धनदस्येव निधिभिर्यन्निषेव्यते ॥ KRT_1_0030cd
यत्तार्क्ष्यभीत्या प्राप्तानां नागानां गुप्तये ध्रुवम् । KRT_1_0031ab
प्रसारितभुजं पृष्ठे शैलप्राकारलीलया ॥ KRT_1_0031cd
भुक्तिमुक्तिफलप्राप्तिः काष्ठ1रूपमुमापतिम् । KRT_1_0032ab
पापसूदनतीर्थान्तर्यत्र संस्पृशतां भवेत् ॥ KRT_1_0032cd
संध्यादेवी1 जलं यस्मिन्धत्ते2 निःसलिले गिरौ3 KRT_1_0033ab
दर्शनं पुण्यपापानामन्वयव्यतिरेकयोः ॥ KRT_1_0033cd
स्वयंभू1र्यत्र हुतभुग्भु2वो गर्भात्समुन्मिषन् । KRT_1_0034ab
जह्नतां प्रतिगृह्णाति ज्वालाभुजवनैर्हविः ॥ KRT_1_0034cd
देवी भेडगिरे1ः शृङ्गे गङ्गोद्भेदशुचौ स्वयम् । KRT_1_0035ab
सरोन्तर्दृश्यते यत्र हंसरूपा2 सरस्वती ॥ KRT_1_0035cd
नन्दिक्षेत्रे1 हरावासप्रासादे द्युचरार्पिताः । KRT_1_0036ab
अद्यापि यत्र व्यज्यन्ते पूजाचन्दनबिन्दवः ॥ KRT_1_0036cd
आलोक्य शारदां1 देवीं यत्र संप्राप्यते क्षणात् । KRT_1_0037ab
तरङ्गिणी मधुमती वाणी च कविसेविता ॥ KRT_1_0037cd

18.

--1) पूर्व of A1 has been struck out and पद्म written above by A2; पद्म also in G R,

--2) Thus A1: some of the letters having become faint, A4(?) has written in margin पूर्वजान्; A4 adds the gloss अशोकादीनां पूर्वजान्.

19.

--1) च्छ corrected by A1; original reading, smeared over, perhaps .

20.

--1) A3 marginal gloss अभिमन्योः सकाशात् अशोकात् आ अशोकमभिव्याप्य ये पञ्च राजानः उक्ताः.

--2) Thus A; G R. Edd. read ॰शतो.

22.

--1) सु of A1 corrected by a later hand into ; G R read सु.

28.

--1) ॰निष्यन्द॰.

--2) A2 gloss in margin M विरीविषयस्थितेन नीलनागेन विरीनाग इति प्रसिद्धेन; A4 interlinear gloss विरनागस्थितेन.

29.

--1) The following gloss has been written in margin by A2 in red ink and partly retraced by the same hand in black ink. Words shown in brackets, having now become illegible in A3 have been restored from copy in R: गुनोह्मुखी कु[मारसम्मुखी कन्दराभि]मुखी च नागमुखापीतभूरिपयाः [नागमुखेन गजवदनेन आपीतं भूरि]पयः दुग्धं यस्याः सा । नागानां मुखेन आपीतं भूरि पयो यस्याः यया वा गौरी पार्वती वित[स्तात्वं] यातापि उचितां रुचिम् इच्छां नोज्झति न त्यजति स्वरु[चिं से॰ ॰]दिकां नात्य[जदि]त्यर्थः गौरीत्वोचितां रुचिं गुहोन्मु[खीत्या]दिकां चित[स्तात्वे]पि न त्यजति त[त्रा]पि तत्करण ॰ ॰ ॰ ॰.

32.

--1) A2 adds between the lines the gloss कपटेश्वरे and in margin कैदिहिरग्रामे कोटहाडाख्यविषये.

33.

--1) A2 gloss भृङ्गानामविषये देवलग्रामसमीपस्थले.

--2) Thus A1; corrected by A1 into दत्ते which has been copied in G and R.

--3) A2 gloss (smeared over) नीलगिर् इति प्रसिद्धे.

34.

--1) A2 gloss क्रमरा[ज्ये] स्वैम् इति प्रसिद्धः; प्रसिद्धा.

--2) A2 gloss हंसवागीश्वरी.

36.

--1) A2 gloss नरनामग्रामे.

37.

--1) A2 marginal gloss श्रीशैले हरेल् इति प्रसिद्धे स्थाने दरदेशाभ्यर्णवर्तिनि.

[page 2]




चक्रभृद्विजयेशा1दिकेशवेशानभूषिते । KRT_1_0038ab
तिलांशोपि न यत्रास्ति पृथ्व्यास्तीर्थैर्वहिष्कृतः ॥ KRT_1_0038cd
विजीयते पुण्य1बलैर्बलैर्यत्तु न शस्त्रिणाम् । KRT_1_0039ab
परलोकात्ततो भीतिर्यस्मिन्निवसतां परम् ॥ KRT_1_0039cd
सोष्मस्नानगृहाः शीते स्वस्थ1तीरास्पदा रये । KRT_1_0040ab
यादोविरहिता यत्र निम्नगा निरुपद्रवाः ॥ KRT_1_0040cd
असन्तापार्हतां1 जानन्यत्र पित्रा2 विनिर्मिते । KRT_1_0041ab
गौरवादिव तिग्मांशुर्धत्ते ग्रीष्मेप्यतीव्रताम् ॥ KRT_1_0041cd
विद्यावेश्मानि तुङ्गानि कुङ्कुमं सहिमं पयः । KRT_1_0042ab
द्राक्षेति1 यत्र सामान्यमस्ति त्रिदिवदुर्लभम् ॥ KRT_1_0042cd
त्रिलोक्यां रत्नभूः1 श्लाघ्या तस्यां धनपतेर्हरित् । KRT_1_0043ab
तत्र गौरीगुरुः शैलो यत्तस्मिन्नपि मण्डलम् ॥ KRT_1_0043cd
तत्र कौरवकौन्तेयसमकालभवान्कलौ । KRT_1_0044ab
आ गोनन्दा1त्स्मरन्ति स्म न द्वापञ्चाशतं नृपान् ॥ KRT_1_0044cd
तस्मिन्काले ध्रुवं तेषां कुकृतै1ः काश्यपीभुजाम्2 KRT_1_0045ab
कर्तारः कीर्तिकायस्य नाभूवन्कविवेधसः ॥ KRT_1_0045cd
भुजवन1तरुच्छायां येषां निषेव्य महौजसां जलधिरशना मेदिन्यासीदसावकुतोभया । KRT_1_0046ab
स्मृतिमपि न ते यान्ति क्ष्मापा विना यदनुग्रहं प्रकृतिमहते कुर्मस्तस्मै नमः कविकर्मणे ॥ KRT_1_0046cd
येप्यासान्निभकुम्भशायितपदा1 येपि श्रियं लेभिरे येषामप्यवसन्पुरा युवतयो गेहेष्वहश्चन्द्रिकाः । KRT_1_0047ab
तांल्लोकोयमवैति लोकतिलकान्स्वप्ने2प्यजातानिव भ्रातः सत्कविकृत्य किं स्तुतिशतैरन्धं जगत्त्वां विवा ॥ KRT_1_0047cd
1ष्टषष्ट्यधिकामब्दशतद्वाविंशतिं नृपाः । KRT_1_0048ab
अपीपलंस्ते कश्मीरान्गोनन्दाद्या2ः कलौ युगे ॥ KRT_1_0048cd
भारतं1 द्वापरान्तेभूद्वार्तयेति विमोदिताः । KRT_1_0049ab
केचिदेतां2 मृषा तेषां कालसंख्यां प्रचक्रिरे ॥ युग्मम्॥ KRT_1_0049cd
लब्धाधिपत्यसंख्यानां वर्षान्संख्याय भूभुजाम् । KRT_1_0050ab
भुक्तात्कालात्कलेः शेषो नास्त्येवं तद्विवर्जितान् ॥ KRT_1_0050cd
शतेषु षट्सु सार्धेषु त्र्यधिकेषु च भूतले । KRT_1_0051ab
कलेर्गतेषु वर्षाणामभून्कुरुपाण्डवाः ॥ KRT_1_0051cd
लौकिकेब्दे चतुर्विंशे शककालस्य सांप्रतम्1 KRT_1_0052ab
सप्तत्यभ्यधिकं यातं सहस्रं परिवत्सराः ॥ KRT_1_0052cd
प्रायस्तृतीयगोनन्दादारभ्य शरदां तदा1 KRT_1_0053ab
द्वे सहस्रे गते त्रिंशदधिकं च शतत्रयम् ॥ KRT_1_0053cd
वर्षाणाम् द्वादशशती षष्टिः षड्भिश्च संयुता । KRT_1_0054ab
भूभुजां कालसंख्यायां तद्द्वापञ्चाशतो मता ॥ KRT_1_0054cd
ऋक्षादृक्षं शतेनाब्दैर्यात्सु चित्रशिखण्डिषु । KRT_1_0055ab
तच्चारे1 संहिताकारैरेवं दत्तात्र निर्णयः । KRT_1_0055cd

38.

--1) A2 gloss चक्रभृत् केशवः चक्रधर् इति प्रसिद्धः विजयेशः ईशानः विज्यभ्राडो इति प्रसिद्धः.

39.

--1) Thus corrected by A3 from A1 मुख्य॰; G and R read पुण्य॰, the letter with the v. l. मोक्ष॰.

40.

--1) Thus emended in G; A R सुस्थ॰.

41.

--1) A1 असन्तापहतां; corrected in margin by A2 as above.

--2) A2 gloss कश्यपेन.

42.

--1) A3 adds a gloss in margin which has partially become effaced; words in brackets supplemented from copy in R: [विद्या]दिकं द्रा[क्ष्यापर्य]न्तं इत्येत[द्र्व्यजातं त्रिदिवेपि] दुर्लभं [स]त् यत्र कश्मरीमण्डले सामान्यं साधारणमस्ति सर्वजनोपभोग्यं सुलभमिति यावत् विद्यादिकं अनुपमं अत्युत्कृष्टं यत्रैवास्ति त्रिदिवेपि दुर्लभत्वा[द]न्यत्र साधारणं नास्तीति व्याख्याकरणेन । यत्रासामान्यमिति पाठान्तरं यद्यपि सङ्गच्छत इव तथापि नैतत्समीचीनम् । छन्दोभङ्गापातात् अनुष्टुभि हि सर्वपादेषु पञ्चमा[क्षरस्य] लघुतयैव सर्वत्र दर्शनात् । यदुक्तं पञ्च[मं लघु सर्वत्र इत्यादि].

43.

--1) G has the reading भूः in margin.

44.

--1) A1 had आनन्दात्; गो supplemented by A3; A2 adds a gloss in margin which has become partially effaced (words in brackets from R): आ गोनन्दात् तृतीयगोनन्दात् आ तृतीय[गो]नन्दं व[र्ज]यित्वा आदिगोनन्दमा[र]भ्य [अन्ये क]वयो न स्मर[न्ति स्म अस्माभि॰ ॰ ॰ ॰ ॰].

45.

--1) Thus A1; corrected by a later band into कुकृत्यैः which reading is found also into G and R.

--2) A3 gloss राज्ञां.

46.

--1) A has भुजतरुवन. with figures indicating transposition, written by an old hand; G and R read as above.

47.

--1) A1 writes शरा above पदा; शरा smeared over by later hand.

--2) A3 in margin सर्वेप्य॰; R सर्वो by another hand.

48.

--1) A4 gloss अन्यमतं युग्मेनाह.

--2) A2 marginal gloss त्रिपञ्चाशदधिके वर्षशतषट्के कलियुगस्य गते इत्यर्थः.

52.

--1) A3 marginal gloss अद्य जयसिंहमये.

53.

--1) A3 तथा.

55

--1) A1 उच्चारे; corrected by A3 into तच्चारे and explained by marginal gloss तेषां चारे. (The mistake of A1 is due to the resemblance of Sharada and ).

[page 3]




1सन्मघासु मुनयः शासति पृथ्वीं युधिष्ठिरे नृपतौ । KRT_1_0056ab
षड्द्विकपञ्चद्वियुतः शककालस्तस्य राज्यस्य ॥ KRT_1_0056cd
कश्मीरेन्द्रः स गोनन्दो वेल्लद्गङ्गादुगूलया । KRT_1_0057ab
दिशा कैलासहासिन्या प्रतापी पर्युपास्यत ॥ KRT_1_0057cd
विहाय देहं शेषाहेर्विषाश्लेषभयादिव । KRT_1_0058ab
भूर्गारुत्मतरत्नाङ्के भेजे तस्य भुजे स्थितिम् ॥ KRT_1_0058cd
साहायकार्थामाहूतो जरासंधेन बन्धुना । KRT_1_0059ab
स संरुदोध कंसारेर्मथुरां पृथुभिर्बलैः ॥ KRT_1_0059cd
तेनोपकूलं कालिन्द्याः स्कन्दावारं निबन्ध्नता । KRT_1_0060ab
यादवीहसितै1ः सार्धं योधानां मालितं यशः ॥ KRT_1_0060cd
एकदा सर्वतो भग्नाः स्वसेनास्त्रातुमुद्यतः । KRT_1_0061ab
तं संरुरोध योद्धारं संगरे लाङ्गलध्वजः ॥ KRT_1_0061cd
तयोस्तुल्यौजसोर्युद्धे चिराय करवर्तिनी । KRT_1_0062ab
मम्लौ विजयसंदेहे किं यजस्र1ग्जयश्रियः ॥ KRT_1_0062cd
अथ शस्त्रक्षतैरङ्गैरालिलिङ्ग रणाङ्गने । KRT_1_0063ab
भुवं काश्मीरिको1 राजा यादवस्तु जयश्रियम् ॥ KRT_1_0063cd
गतिं प्रवीरसुलभां तस्मिन्सुक्षत्रिये गते । KRT_1_0064ab
श्रीमान्दामोदरो नाम तत्सूनुरभृत क्षितिम् ॥ KRT_1_0064cd
भोगयोगोर्जितं राज्यं प्राप्तवानपि भूपतिः । KRT_1_0065ab
ध्यायन्पितृवधं मानी नोपलेभे स निर्वृतिम् ॥ KRT_1_0065cd
अथोपसिन्धु गान्धारैह् सज्जे कन्यास्वयंवरे । KRT_1_0066ab
निमन्त्र्य शुश्रावा1नीतान्वृष्णीन्दर्पोष्णदोर्द्रुमः ॥ KRT_1_0066cd
ततस्तस्यातिसंरम्भात्तानदूरस्थितान्प्रति । KRT_1_0067ab
यात्राभूद्ध्वजिनीवाजिरेणुग्रस्तनभस्तला ॥ KRT_1_0067cd
तदाहवे विवाहोत्का निघ्नति1 स्म पर्तिंवरा । KRT_1_0068ab
आसीत्तु द्युपुरन्ध्रीणां गान्धारेषु स्वयंवरः ॥ KRT_1_0068cd
तदा1क्रान्तासुहृच्चक्रः स चक्रा2युधसंगरे । KRT_1_0069ab
चक्रधाराध्वना धीरश्चक्रवर्ती दिवं ययौ ॥ KRT_1_0069cd
अन्तर्वत्नीं तस्य पत्नीं तदा यदुकुलोद्वहः । KRT_1_0070ab
राज्ये यशोवतीं1 नाम द्विजैः कृष्नोभ्यषेचयत् ॥ KRT_1_0070cd
तस्मिन्काले स्वसचिवा1न्सासूयान्विन्यवीवरत्2 KRT_1_0071ab
इमं पौराणिकं श्लोकमुदीर्य मधुसूदनः ॥ KRT_1_0071cd
कश्मीराः पार्वती1 तत्र राजा ज्ञेयो हरांश2जः । KRT_1_0072ab
नावज्ञेयः स दुष्टोपि विदुषा3 भूतिमिच्छता ॥ KRT_1_0072cd
पुंसां निर्गौरवा भोज्ये इव याः स्त्रीजने दृशः । KRT_1_0073ab
प्रजानां मातरं तास्तामपश्यन्देवतामिव ॥ KRT_1_0073cd
अथ वैजनने मासि आ देवी1 दिव्यलक्षणम् । KRT_1_0074ab
निर्दग्धस्यान्वयतरोरङ्कुरं सुषुवे सुतम् ॥ KRT_1_0074cd
तस्य राज्याभिषेकादिविधिभिः सह संभृताः । KRT_1_0075ab
द्विजेन्द्रैर्निरवर्त्यन्त जातकर्मादिकाः क्रियाः ॥ KRT_1_0075cd
स नरेन्द्रश्रिया सार्धं लब्धवान् बालभूपतिः । KRT_1_0076ab
नाम गोनन्द इत्येवं नप्ता पितामहं क्रमात् ॥ KRT_1_0076cd
आस्तां बालस्य संनद्धे द्वे धात्र्यौ तस्य वृद्धये । KRT_1_0077ab
एका1 पयःप्रस्रविणी2 सर्वसंपत्प्रसूः परा3 KRT_1_0077cd

56.

--1) See XIII.3. A2 marginal gloss रत्नकोशाख्ये ज्योतिर्ग्रन्थे एषा आर्या । यत्सारमानीय रत्नमाला विहिता श्रीपतिना. In A alater hand, not met with elsewhere, adds in margin a gloss which has faded in parts (words in brackets supplied from R): आसन्मघास्विति एकैकस्मिन्धिष्ण्ये शतं शतं चरन्ति वर्षाणामिति वचनात् तत्समये मघास्ववस्थानात्सप्तर्षीणां कश्मीरेष्वतिप्रसिद्धलौकिकसंवत्सरपरिज्ञानार्थमेतदुक्तमन्यमन्येपीहानीतम् । षट्द्विकेति तस्य राज्यस्य युधिष्ठिरीयराज्यस्य यः शककालः पूर्वोक्तः शतेषु षट्सु सार्धेष्वित्यादिकः त्रिपञ्चाशदधिकषसट्श[रूपः स] षट्द्विकपञ्चद्वियुतः 2526 एता[व]ता वर्षवृन्देन युतः गोगैकगुन[तुल्यो भवति 3179 अयं शककालो वर्तमानशककालो भवति इत्यध्याहारः] गणितव्यवहारार्थं लौकिकः शककालः शालिवारुनीयः भवति इत्यर्थः 3179 एतावत्परिमिते कलेर्गताब्दवृन्दे याते शालिवाहनोभूदित्यर्थः तदुक्तं ब्रह्मसिद्धान्ते । कल्पपरार्धं मनवः षट् तस्याब्दाश्चतु[र्युगं त्रि]घनम् त्रीणि कृतादीनि पुनर्गोगैकगु[णाः शक]नृपान्तेब्दा इति 60.

60.

--1) A1 writes in place of the last three aksharas ..., A3 has filled up the lacuna with हसितैः, striking out .

62.

--1) Thus A1, A2 reads वरणस्रग्॰; G and R follow A1.

63.

--1)Thus corrected by A1 रको॰.

66.

--1) Thus corrected by A3 from A1 शुश्रुवा॰.

68.

--1) Doutful. Thus A1; A3 reads vighnyate, also copied in R; G has विघ्नति.

69.

--1) Thus A1; A3 तत्रा॰.

--2) Thus corrected by A3; A1 reads ॰चक्र सश्चक्रा॰.

70.

--1) Thus A1; A3 यशोमतीं.

71.

--1) Thus corrected by A3; A1 स्वसिवा॰.

--2) A2 gloss शमयामास.

72.

--1) Thus corrected by A2 from A1 ॰राड्पर्वती.

--2) A later hand (perhaps A3) in margin ज्ञेयश्शिवांशजः.

--3) A2 in margin स्वात्मनो.

74.

--1) A2 gloss यशोवती.

77.

--1) A3 gloss उपमाता.

--2) A3 reads प्रसविनी.

--3) A3 has marginal gloss भूमिः below which यशोवती is written, perhaps, by the same hand.

[page 4]




तस्यावन्ध्यप्रसादत्वं रक्षन्तः पितृमन्त्रिणः । KRT_1_0078ab
पार्श्वगेभ्यो ददुर्वित्तमनिमित्तस्मितेष्वपि ॥ KRT_1_0078cd
अबुद्ध्वा1ननुतिष्ठन्तस्तस्याव्यक्तम्ं शिशोर्वचः । KRT_1_0079ab
कृतागसमिवात्मानममन्यन्ताधिकारिणः2 KRT_1_0079cd
पितुः सिंहासनं तेन क्रामता बालभूभुजा । KRT_1_0080ab
नोत्कण्टा पादपीठस्य लम्बमानाङ्घ्रिणा हृता ॥ KRT_1_0080cd
तं चामरमरुल्लोलकाकपक्षं नृपासने । KRT_1_0081ab
विधाय मन्त्रिणोशृण्वन्प्रजानां धर्मसंशयम् ॥ KRT_1_0081cd
इति काश्मीरिको राजा वर्तमानः स शैशवे । KRT_1_0082ab
साहायकाय समरे न निन्ये कुरुपाण्दवैः ॥ KRT_1_0082cd
आम्नायभङ्गात्रिर्नष्टनामकृत्यास्ततः परम् । KRT_1_0083ab
1ञ्चत्रिंशन्महीपाला मग्ना विस्मृतिसागरे ॥ KRT_1_0083cd
अथाभवल्लवो नाम भूपालो भूमिभूषणम् । KRT_1_0084ab
वेल्लद्यशोदुगूलायाः प्रीत्पात्रं जयश्रियः ॥ KRT_1_0084cd
यस्य सेनानिनादेन जगदौन्निद्य्रादायिना । KRT_1_0085ab
निन्यिरे वैरिणश्चित्रं दीर्घनिद्राविधेयताम् ॥ KRT_1_0085cd
तेन षोडशाभिर्लक्षैर्विहीनामश्मवेश्मनाम् । KRT_1_0086ab
कोटिं1 निष्पाद्य नगरं लोलोरं2 निरमीयत ॥ KRT_1_0086cd
दत्त्वाग्रहारं लेदयी लेवारं द्विजपर्षदे । KRT_1_0087ab
स द्यामनिन्द्यशौर्यश्रीरारुरोह महाभुजः ॥ KRT_1_0087cd
कुशेशयाक्षस्त1त्पुत्रः प्रतापकुशलः कुशः । KRT_1_0088ab
कुरुहारा2ग्रहारस्य दाताभूत्तदनन्तरम् ॥ KRT_1_0088cd
ततस्तस्य सुतः प्राप रिपुनागकुलान्तकः । KRT_1_0089ab
धुर्यः शौर्याश्रयः श्रीमान्खगेन्द्रः पार्थिवेन्द्रताम् ॥ KRT_1_0089cd
स खागिखोनमुषयोः कर्ता मुख्याग्रहारयोः । KRT_1_0090ab
हरहाससितैः कृत्यैः क्रीतांल्लोकान्क्रमाद्ययौ ॥ KRT_1_0090cd
अनर्घमहिमा दीर्घमघवत्तावहिष्कृतः । KRT_1_0091ab
अथ साश्चर्यचर्योभूत्सुरेन्द्रस्तत्सुतो नृपः ॥ KRT_1_0091cd
शतमन्युः शान्तमन्योर्गोत्रभिद्गोत्ररक्षिणः । KRT_1_0092ab
लेभे यस्य1 सुरेन्द्रस्य सुरेन्द्रो नोपमानताम्2 KRT_1_0092cd
दरद्देशान्तिके कृत्वा सोरकाख्यं स पत्तनम् । KRT_1_0093ab
श्रीमान्विहारं विदधे नरेन्द्रभवनाभिधम् ॥ KRT_1_0093cd
तेन स्वमण्डलेखण्डयशसा पुण्यकर्मणा । KRT_1_0094ab
विहारः सुकृतोदारो निर्मितः सौरसा1भिधः ॥ KRT_1_0094cd
तस्मिन्निःसंततौ राज्ञि प्रशान्तेन्यकुलोद्भवः । KRT_1_0095ab
बभार गोधरो नाम सभूधरवरां धराम् ॥ KRT_1_0095cd
गोधराहस्तिशालाख्यम1ग्रहारमुदारधीः । KRT_1_0096ab
स प्रदाय द्विजन्मभ्यः पुण्यकर्मा दिवं ययौ ॥ KRT_1_0096cd
तस्य सूनुः सुवर्णाख्यस्तनोभूत्स्वर्णदोर्थिनाम् । KRT_1_0097ab
सुवर्णमणिकुल्याया1ः कराले2 यः प्रवर्तकः ॥ KRT_1_0097cd
तत्सूनुर्जनको नाम प्रजानां जनकोपमः । KRT_1_0098ab
विहारमग्रहारं च जालोराख्यं च निर्ममे ॥ KRT_1_0098cd
शचीनरस्तस्य सूनुः क्षितिं क्षितिशचीपतिः । KRT_1_0099ab
ततः श्रीमान्क्षमाशीलो ररक्षाक्षतशासनः ॥ KRT_1_0099cd
राजाग्रहारयोः कर्ता1 शमाङ्गासाशनारयो2ः । KRT_1_0100ab
सोभूदपुत्रः सुत्रामविष्टरार्धसमाश्रयी ॥ KRT_1_0100cd

79.

--1) A3 अबुद्धमनु.

--2) A3 gloss मन्त्रिणः.

83.

--1) A3 adds the following notes in the margin: द्वापञ्चाशन्नृपमध्यात् अस्माकं पञ्चत्रिंशन्नृपा विस्मृताः अन्येषां तु द्वापञ्चाशति नृपाः । यत्पूर्वमुक्तं आगोनन्दात्स्मरन्ति स्म न द्वापञ्चाशतं नृपानिति ॥ and द्वापञ्चाशतो मध्यात्सप्तादश नृपा अस्माभिर्वर्णिताः । पञ्चत्रिंशन्नृपास्तु हस्तविषयं नप्राप्ताः । तत्र आदिगोनन्दादयः बालगोनन्दान्ताः चत्वारः पूर्वं वर्णिताः । लवनृपादारभ्य शचीनरान्ता अष्टौ वर्णिताः । ततः अथावहदशोकाख्य इत्यादिaन अशोकादारभ्य अभिमन्युपर्यन्तं पञ्च नृपा वर्णयिष्यते(sic) । एवं सप्तादश नृपा अन्यान्तरान्वीक्ष्य वर्णिताः । अवशिष्टाः पञ्चत्रिंशद्विस्तृता एव ॥ एवं सर्वे द्वापञ्चाशति नृपाः ॥.

86.

--1) A3 marginal gloss चतुरशीतिसहस्रगृहं नगरमित्यर्थः.

--2) A gloss below this word has been smeared over with yellow paint; it appears to be लोव(Lolan ?).

88.

--1) Thus corrected by A3 from A1 ॰शयाख्य॰; ॰याक्ष॰ also in G and R.

--2) An old gloss, apparently गल्लर्(?), has been smeared over with yellow paint; A4 adds कुलर्.

92.

--1) Thus corrected by A1 तस्य.

--2) A3 in margin न सुरेन्द्रः समानताम्.

94.

--1) A2 reads सोर॰.

96.

--1) A2 has the glosses गोधर् and अस्तीहिल्.

97.

--1) A2 gloss in margin स्वभरमय् नाडो, smeared over and repeated between the lines by A4.

--2) A2 gloss आर्धवने.

100.

--1) This word has been left out by A1 and supplied by A3.

--2) A4 writes the glosses श्वाङ्गस् and श्नार् over older glosses, apparently by A2, which have been smeared over with those written above them by A4. R has the glosses श्वाङ्गम् and त्त्नार्(sic). A1 puts a small after शमाङ्गासा, including the division of words.

[page 5]




प्रपौत्रः शकुनेस्तस्य भूपतेः प्रपितृव्यजः । KRT_1_0101ab
अथावहदशोकाख्यः सत्यसंधो वसुंधराम् ॥ KRT_1_0101cd
यः शान्तवृजिनो राजा प्रपन्नो जिनशासनम् । KRT_1_0102ab
शु1ष्कलेत्रचितस्तात्रौ तस्तार स्तूपमण्डलैः2 KRT_1_0102cd
धर्माण्यविहारान्तर्वितस्तात्र1पुरेभवत् । KRT_1_0103ab
यत्कृतं चैत्यमुत्सेधावधिप्राप्त्यक्षमेक्षणम् ॥ KRT_1_0103cd
स षण्नव्त्या गेहानां लक्षैर्लक्ष्मीसमुज्ज्वलैः । KRT_1_0104ab
गरीयसीं पुरीं श्रीमांश्चक्रे श्रीनगरीं नृपः ॥ KRT_1_0104cd
जीर्णं श्रीविजयेशस्य निविवार्यव् सुधामयम्1 KRT_1_0105ab
निष्कल्मषेणाश्ममयः प्राकारो3 येन कारितः3 KRT_1_0105cd
सभायां विजयेश्यस्य समीपे च विनिर्ममे । KRT_1_0106ab
शान्तावसादः1 प्रासादावशोकेश्वरसंज्ञितौ ॥ KRT_1_0106cd
म्लेच्छैः संच्छादिते देशे स तदुच्छित्तये नृपः । KRT_1_0107ab
तपःसंतोषिताल्लेभे भूतेशात्सुकृती सुतम् ॥ KRT_1_0107cd
सोथ भूभृज्जलौकोभूद्भूलोकसुरनायक1ः । KRT_1_0108ab
यो यशःसुधया2 शुद्धं व्यधाद्ब्रह्माण्डमण्डलम् ॥ KRT_1_0108cd
यस्य दिव्यप्रभावस्य कथाः श्रुतिपथं गताः । KRT_1_0109ab
आश्चर्याचार्यतां1 यान्ति नियतं2 द्युषदाम3पि ॥ KRT_1_0109cd
1कोटिवेधिनि2 सिद्धे हि स रसे हाटकार्पणैः । KRT_1_0110ab
आसीत्सुषिरतां3 हर्तुं4 हेमाण्डस्य5 ध्रुवं क्षमः ॥ KRT_1_0110cd
संस्तम्भ्याम्भः प्रविष्टेन तेन नागसरोन्तरम् । KRT_1_0111ab
तारुण्यं फणिकन्यानां निन्ये संभोगभव्यताम् ॥ KRT_1_0111cd
तत्कालप्रबलप्रेद्धबौद्धवादिसमूहजित् । KRT_1_0112ab
अवधूतोभवत्सिद्धस्तस्य ज्ञानोपदेशकृत् ॥ KRT_1_0112cd
निजयेश्वरनन्दीशक्षेत्रज्येष्ठेशपूजने । KRT_1_0113ab
तस्य सत्यगिरो राज्ञः प्रतिज्ञा सर्वदाभवत् ॥ KRT_1_0113cd
ग्रामे ग्रामे स्थितैरश्वैर्धावनं प्रतिषिद्धवान् । KRT_1_0114ab
स्वेनावहत्तं सततं नागः कोपि सुहृत्तया ॥ KRT_1_0114cd
स रुद्धवसुधान्म्लेच्छात्रिर्वास्याखर्वविक्रमः । KRT_1_0115ab
जिगाय जैत्रयात्राभिर्महीमर्णवमेखलात् ॥ KRT_1_0115cd
ते यत्रो1ज्झटितास्तेन म्लेच्छाश्छादितमण्डलाः । KRT_1_0116ab
स्थानमुज्झटडिम्बं तज्जनैरद्यापि गद्यते ॥ KRT_1_0116cd
जित्वोर्वीं कन्यकुब्जाद्यां तत्रत्यं स2 न्यवेशयत् । KRT_1_0117ab
चातुर्वर्ण्यं निजे देशे धर्म्यांश्च व्यवहारिणः ॥ KRT_1_0117cd
यथावद्वृद्धिमप्राप्ते1 व्यवहारधनादिभिः । KRT_1_0118ab
सामान्यदेशवद्राज्यं2 तावदस्मिन्हि मण्डले ॥ KRT_1_0118cd
धर्माध्यक्षो धनाध्यक्षः कोशाध्यक्षभूपतिः । KRT_1_0119ab
दूतः पुरोधा दैवज्ञः सप्त प्रकृतयोभवन् ॥ युगलकम्॥ KRT_1_0119cd
कर्मस्थानानि धर्म्याणि तेनाष्टादश कुर्वता । KRT_1_0120ab
ततःप्रभृति भूपेन कृता यौधिष्ठिरी स्थितिः ॥ KRT_1_0120cd
स विक्रमप्रभावाभ्यां समुपार्जितया श्रिया । KRT_1_0121ab
विदधे वारबाला1दीनग्रहारानुदग्रधीः ॥ KRT_1_0121cd
द्वारादिषु1 प्रदेशेषु प्रभावोग्राण्युदग्रया । KRT_1_0122ab
ईशानदेव्या तत्पत्न्या मातृचक्राणि चक्रिरे ॥ KRT_1_0122cd

102.

--1) A3 writes the gloss हुखलेत्रो between the lines and adds in margin: शुष्कलेत्रश्च वि[त]स्ता[त्र]श्च तौ शुष्कलेत्रवितस्तात्रौ । द्वितीया द्विवचनमेतत्. G adds to the gloss इखलेत्र another: उत्तरहिल्.

--2) A2 gloss बौधविहारैः.

103.

--1) A2 gloss विथवत्रो; another gloss in margin smeared over with yellow paint and illegible.

105.

--1) A3 gloss सौधम्.

--2) A3 reads प्रासादो.

--3) A1 had first written निर्मितः(?) and then erased it.

106.

--1) A4 gloss आलस्यं.

108.

--1) G gloss इन्द्रः.

--2) Thus corrected by A3 from A1 श्रद्धया.

109.

--1) A3 reads आश्चर्यचर्यतां.

--2) Thus corrected by A2 from A1 निश्चयं.

--3) Emended; A R G द्युस॰.

110.

--1) A3 adds a marginal not, the last line of which has become faded; this has been copied by a different hand below and is shown in brackets: सिद्धे रसे कोटिवेधिनि सति । हाटकार्पणैः स्वर्णदानैः कृत्वा स राजा ब्रह्माण्डस्य सुषिरतां शून्यतां हर्तुं दूरीकर्तुं ध्रुवं निश्चयेन क्षमः समर्थोभूत् । कोटिवेधिसिद्धरसप्राप्तिवशात्तादृशं सुवर्णं दातुं [शक्तोभूद्येन ब्रह्माण्डस्यापि पूरणं संभवेदिति भावः].

--2) A3 reads ॰वेदिनि.

--3) A3 reads सुरिक्ततां.

--4) Thus corrected by A3 from A1 कर्तुः; thus also in R and G.

--5) A3 reads in margin ब्रह्माण्डस्य.

116.

--1) Thge akshara has been effaced in A at the beginning of a line and supplied by A4 at the end of the preceeding onbe; G and R also यत्रो॰.

--2) A3 gloss निकर्षिताः.

117.

--1) A3 reads ॰कुब्जादौ.

--2) A1 had सं॰; corrected into which is found also G and R.

118.

--1) Thus corrected by later hand from A1 ॰प्राप्तं; G and R read as above.

--2) A3 reads ॰राज्ञां.

123.

--1) A3 reads वनबाला॰. R has the gloss बारबलो.

122.

--1) The faded gloss of A3 [ह]स्तिशालादिषु has been repented in margin by A4.

[page 6]




श्रुतनन्दिपुराणः स व्यासान्तेवासिनो नृपः । KRT_1_0123ab
सेवनं सोदरादीनां नन्दीशस्पर्धया व्यधात् ॥ KRT_1_0123cd
प्रतिष्ठां जेष्ठरुद्रस्य श्रीनगर्यां वितन्वता । KRT_1_0124ab
तेन नन्दीशसंस्पर्धा न मेने सोदरं विना ॥ KRT_1_0124cd
विस्मारितो नित्यकृत्यं कार्यव्यग्रतयैकदा । KRT_1_0125ab
विदूरसोदरजलाप्लावनालाभदुर्मनाः ॥ KRT_1_0125cd
अपश्यन्निर्जलात्स्थानादकस्मादुत्थितं पयः । KRT_1_0126ab
स सोदराविसंवादि1 वर्णास्वादादिभिर्गुणैः ॥ युगलकम्॥ KRT_1_0126cd
प्रादुर्भूते ततस्तस्मिंस्तीर्थे कृतनिमज्जनः । KRT_1_0127ab
स नन्दिरुद्रस्पर्धायां मानी पर्याप्तिमासदत् ॥ KRT_1_0127cd
तेन जातु1 परीक्षार्थं निक्षिप्तःञ् सोदरान्तरे । KRT_1_0128ab
सपिधानाननः स्वर्णभृङ्गारः सुषिरोदरः ॥ KRT_1_0128cd
दिनद्वयेन सार्धेन श्रीनगर्युद्भवाम्भसः । KRT_1_0129ab
उन्मग्नः स महीभर्तुस्तस्य चिच्छेद संशयम् ॥ KRT_1_0129cd
नूनं नदीश एवासौ भोक्तुं भोगानवातरत् । KRT_1_0130ab
दृष्टादृष्टक्रियासिद्धिर्न भवेत्तादृगन्यथा ॥ KRT_1_0130cd
राज्ञस्तस्य कदाचित्तु व्रजतो विजयेश्वरम् । KRT_1_0131ab
ययाचे काचिदबला भोजनं मार्गमध्यगा ॥ KRT_1_0131cd
यथेष्टम1शनं दातुं ततोनेन प्रतिश्रुते । KRT_1_0132ab
व्यवृणोद्विकृता भूत्वा सा नृमांसाश्रयां स्पृहाम् ॥ KRT_1_0132cd
स सत्त्वहिंसाविरतस्तस्यै मांसं1 स्वविग्रहात् । KRT_1_0133ab
अनुज्ञां प्रददौ भोक्तुं यदा सैवं तदाब्रवीत् ॥ KRT_1_0133cd
बोधिसत्त्वोसि भूपाल कोप्ऽइ सत्त्वोर्जितव्रतः । KRT_1_0134ab
कारुण्यं प्राणिषु दृढं यस्येदृक्ते महात्मनः ॥ KRT_1_0134cd
बौद्धभाषामजानानो माहेश्वरतया नृपः । KRT_1_0135ab
को बोधिसत्त्वो यं भद्रे मां वेत्सीति जगाद ताम् ॥ KRT_1_0135cd
पुनर्बभाषे सा भूपं श्रोतव्यं मत्प्रयोजनम् । KRT_1_0136ab
अहं ह्युत्थाaपिता बौद्धैः क्रोधाद्विप्रकृतैस्त्वया ॥ KRT_1_0136cd
लोकालोकाद्रिपार्श्वस्थास्तामस्यः कृत्तिका वयम् । KRT_1_0137ab
बोधिसत्त्वैकशरणः काङ्क्षन्त्यस्तमस1ः क्षयम् ॥ KRT_1_0137cd
लोके भगवतो लोकनाथादारभ्य केचन । KRT_1_0138ab
ये जन्तवो गतक्लेशा बोधिसत्त्वानवेहि तान् ॥ KRT_1_0138cd
सागसेपि न कुप्यन्ति क्षमया1 चोपकुर्वते । KRT_1_0139ab
बोधिं2 स्वस्यैव नेष्यन्ति3 ते विश्वधरणो4द्यताः ॥ KRT_1_0139cd
विहारतूर्यनिर्घोषैरुन्निद्रः प्रेरितः खलैः । KRT_1_0140ab
पुरा भवान्व्यधात्क्रोधाद्विहारोद्दलनं यदा1 KRT_1_0140cd
महाशाक्यः1 स नृपतिर्न शक्यो बाधितुं त्वया । KRT_1_0141ab
तस्मिन्दृष्टे तु कल्याणि भविता ते तमःक्षयः ॥ KRT_1_0141cd
अस्मद्गिरा प्रेरणीयो विहारकरणाय स1ः । KRT_1_0142ab
दत्त्वा स्वहेमसंभारं त्वया मलिनित2ः खलैः ॥ KRT_1_0142cd
तस्मिन्कृते न जायेत विहारच्छेदवैशसम् । KRT_1_0143ab
तस्य1 तत्प्रेरकाणां च प्रायश्चित्तं कृतं भवेत् ॥ KRT_1_0143cd
क्रुद्धैर्बौद्धैरनुध्याता त्वद्वधाय2 प्रधाविता । KRT_1_0144ab
अनुशिष्टा समाहूय बोधिसत्त्वैस्तदेत्यहम् ॥ कुलकम्॥ KRT_1_0144cd
तस्मात्सत्त्वातिरेकस्ते1 मिषादेवं परीक्षितः । KRT_1_0145ab
क्षीणपापाद्य संवृत्ता2 स्वस्ति ते साधयाम्य3हम् ॥ KRT_1_0145cd
कृतप्रतिश्रवे राज्ञि विहारकृतये पुनः1 KRT_1_0146ab
प्रहर्षोत्फुल्लनयना कृत्यादेवी तिरोदधे ॥ KRT_1_0146cd
अथ कृत्याश्रमे कृत्वा विहारं वसुधाधिपः । KRT_1_0147ab
तत्रैव क्षीणतमसं कृत्यादेवीमसंधयत्1 KRT_1_0147cd
विधाय सोश्म1प्रासादं नन्दिक्षेत्रे क्षमापतिः । KRT_1_0148ab
भूतेशाय क्षमां2 कोशैः पूजां रत्नमयीं ददौ ॥ KRT_1_0148cd

126.

--1) A3 gloss सदृश. G has the marginal gloss सोदरबल् गगरिबल्.

128.

--1) A4 reads तत्र. This various reading is not found in G and R.

--2) A3 gloss रिक्त.

132.

--1) Thus A1; also G and R. In A the various reading यथेच्छम् is indicated between the lines, perhaps by A1.

133.

--1) Thus corrected by A3 from A1 दातुं. G and R read मांसं.

137.

--1) A2 reads तपसः.

139.

--1) A3 कृपया.

--2) A3 हितं.

--3) A3 नेच्छन्ति.

--4) विश्वोद्धर॰.

140.

--1) A3 marginal gloss तदा बोधिसत्त्वैरहमित्यनुशिष्टा इत्यनेन वक्ष्यमाणेन संबन्धः.

141

--1) Thus corr. by later hand from A1 ॰शक्यः; A3 gloss राज्ञः.

142.

--1) A3 gloss राजा.

--2) A3 gloss मलिनः कृतः.

143.

--1) A3 gloss राज्ञः.

144.

--1) A3 बोधाय(?) in margin; struck out.

145.

--1) A3 gloss सत्त्वाधिक्यम्.

--2) A3 जाता. G rads ॰पापोद्यसंवृत्तः

148.

--1) A3 as above; A1 सोष्म॰.

--2) Thus A1; A3 समं.

[page 7]




चीरमोचनतीर्यान्तर्गणरात्रं तपस्यता । KRT_1_0149ab
ब्रह्मासननिविष्टेन ध्याननिःस्पन्दमूर्तिना ॥ KRT_1_0149cd
राज्ञा कनकवाहिन्यः सुचिरात्पुण्यकर्मणा । KRT_1_0150ab
नन्दीशस्पर्शनो1त्कण्ठा तेनानीयत कुण्ठताम्2 KRT_1_0150cd
ह्लादोदयान्नृत्तगीतक्षणे नर्तितुमुत्थितम् । KRT_1_0151ab
प्रददौ ज्येष्ठरुद्राय स्वा1वरोधवधूशतम् ॥ KRT_1_0151cd
भुक्त्वैश्वर्यं स पर्यन्ते प्रविष्टश्चीरमोचनम् । KRT_1_0152ab
पत्न्या समं ययौ राजा सायुज्यं गिरिजापतेः ॥ KRT_1_0152cd
अथाशोककुलोत्पन्नो यद्वान्याभिजनो1द्भवः । KRT_1_0153ab
भूमिं दामोदरो नाम जुगोप जगतीपतिः ॥ KRT_1_0153cd
ऋद्ध्या जाज्वलितस्योच्चैर्माहेश्वरशिखामणेः । KRT_1_0154ab
अद्यापि1 श्रूयते यस्य प्रभावो भुवनाद्भुतः ॥ KRT_1_0154cd
हरप्रसादपात्रेण1 सच्चरित्रानुरागिणा । KRT_1_0155ab
बबन्ध सुखिना सख्यं येन वैश्रवणः स्वयम् ॥ KRT_1_0155cd
कुबेर इव यो राज्ञामग्र्यः स्वाज्ञाविधायिनः । KRT_1_0156ab
आदिश्य गुह्यलान्दीर्घं गुद्दसेतुमबन्धयत् ॥ KRT_1_0156cd
सूदे दामोदरीये1 यत्तस्यासीत्स्वकृतं पुरम् । KRT_1_0157ab
सेतुना तेन तत्रैव्च्छत्कर्तुं सोम्भःप्रतारणम् ॥ KRT_1_0157cd
हितं लोकोत्तरं किंचिच्चिकीर्षोरुन्नतात्मनः । KRT_1_0158ab
रोहन्ति हा धिक्प्रत्यूहा मितपुण्यतया नृणाम् ॥ KRT_1_0158cd
स हि कारयितुं यक्षैर्यतते स्म स्वमण्डले । KRT_1_0159ab
दीर्घानश्ममयान्सेतूंस्तोयविप्लवशान्तये ॥ KRT_1_0159cd
तपोविभूतयोचिन्त्या1 द्विजानामुग्रतेजसाम् । KRT_1_0160ab
तादृशाम2पि ये कुर्युः प्रभावस्य विपर्ययम् ॥ KRT_1_0160cd
दायादादिबलैर्नष्टा1 दृष्टा भूयः समुत्थिता । KRT_1_0161ab
श्रीर्विप्रावज्ञया राज्ञामपुनःसंभवा पुनः ॥ KRT_1_0161cd
श्राधार्थमुत्थितः स्नातुं द्विजैः कैश्चिद्बुभुक्षितैः । KRT_1_0162ab
प्राक्स्नानाद्भोजनं राजा स कदाचिदयाच्यत ॥ KRT_1_0162cd
यियासुना वितस्तान्तर्यदा तेनावधीरितम् । KRT_1_0163ab
तदा प्रभावात्ते1 तस्य तां धुनी2मग्रतो व्यधु3ः ॥ KRT_1_0163cd
सेयं वितस्ता दृष्ट्वै1नां भोजयास्मान्स2 तैरिति । KRT_1_0164ab
उक्तोपि माया3विहितामज्ञासीत्सरिदाहतिम् ॥ KRT_1_0164cd
भोज्यं ददामि नास्नातो विप्राः सर्पत सांप्रतम् । KRT_1_0165ab
तेनेत्युक्तास्तमशपंस्ततः सर्पो भवेति ते1 KRT_1_0165cd
अशेषमेकेनैवाह्ना श्रुत्वा रामायणं तव । KRT_1_0166ab
शापस्य शान्तिर्भवितेत्यूचिरे ते1 प्रसादिताः ॥ KRT_1_0166cd
स दामोदरसूदान्तर्धावन्दूरमुदन्यया1 KRT_1_0167ab
शापोष्ण2श्वासधूमेन जनैरद्यापि लक्ष्यते ॥ KRT_1_0167cd
अथाभवन्स्वनामाङ्कपुरत्रयविधायिनः । KRT_1_0168ab
हुष्कजुष्ककनिष्का1ख्यास्त्रयस्तत्रैव पार्थिवाः ॥ KRT_1_0168cd
स विहारस्य निर्माता जुष्को जुष्कपुरस्य1 यः । KRT_1_0169ab
जयस्वामिपुरस्या1पि शुद्धधीः संविधायकः ॥ KRT_1_0169cd
ते तुरुष्कान्वयोद्भूता अपि पुण्याश्रया1 नृपाः । KRT_1_0170ab
शुष्कलेवा2दिदेशेषु मटचैत्यादि2 चक्रिरे ॥ KRT_1_0170cd
प्राज्ये राज्यक्षणे तेषां प्रायः कश्मीरमण्डलम् । KRT_1_0171ab
भोज्यमास्ते स्म बौद्धानां प्रव्रज्यो1र्जिततेजसाम् ॥ KRT_1_0171cd
तदा भगवतः शाक्यसिंहस्य परनिर्वृत्तेः । KRT_1_0172ab
अस्मिन्महीलोकधातौ सार्धं वर्षशतं ह्यगात् ॥ KRT_1_0172cd
बोधिसत्त्वश्च देशेस्मिन्नेको भूमी1श्वरोभवत्2 KRT_1_0173ab
स च नागार्जुनः श्रीमान्षडर्हद्वन3संश्रयी ॥ KRT_1_0173cd
अथ निष्कण्टको राजा कण्टकोत्सा1ग्रहारदः । KRT_1_0174ab
अभीर्बभूवाभिमन्युः शतमन्युरिवापरः ॥ KRT_1_0174cd

150.

--1) G has the v. l. स्पर्धनो॰ in margin.

--2) Thus A3; A1 कुण्डताम्

152.

--1) A3 सोपरोध॰.

153.

--1) A3 gloss कुलं.

154.

--1) Thus A3; A1 अस्यापि.

155.

--1) Thus A3; A1 ॰प्रासादमात्रेण.

156.

--1) A3 gloss गुडसुथो इति भाषया.

157.

--1) A3 gloss दान्दुर् ओडर्.

160.

--1) Thus corr. by A3 from A1 ॰तयश्चिन्त्या.

--2) A3 gloss दामोदरनृपसदृशानां.

161.

--1) A3 बलान्नष्टा.

163.

--1)

--2)

--3) A3 glosses ब्राह्मणः, नदीं, चक्रुः.

164.

--1) A3 स्पृष्टै॰.

--2) A3 gloss राजा.

--3) A3 gloss मायया.

165.

--1) A2 gloss ब्राह्मणाः.

166.

--1) Thus A1; A3 in margin. G and R follow A3.

167.

--1) A2 gloss जोकोरस्य.

--2) A2 gloss जिहासपुर.

170.

--1) A3 पुण्याशया.

--2) A2 gloss हुखलेत्रो.

--2) A3 ॰चैत्यानि.

171.

--1) A3 gloss व्रतं नाम.

173.

--1) Thus corr. by A3 from A2 भूम्येश्वरो.

--2) A2 वसन्.

--3) Thus corr. by A2 from A1 ॰र्हन्वन; A2 gloss हर्वन् ग्रामे.

174.

--1) A3 gloss कण्डोर्.

[page 8]




स्वनामाङ्कं1 शशाङ्काङ्क2शेखरं विरचय्य सः । KRT_1_0175ab
परार्ध्यविभवं श्रीमानभिमन्युपुरं व्यधात् ॥ KRT_1_0175cd
चन्द्राचार्यादिभिर्लब्ध्वा देशात्त1स्मात्तदागमम् । KRT_1_0176ab
प्रवर्तितं महाभाष्यं स्वं च व्याकरणं2 कृतम् ॥ KRT_1_0176cd
तस्मिन्नवसरे बौद्धा देशे प्रबलतां ययुः । KRT_1_0177ab
नागार्जुनेन सुधिना बोधिसत्त्वेन पालिताः ॥ KRT_1_0177cd
ते वादिनः पराजित्य वादेन निखिलान्बुधान् । KRT_1_0178ab
क्रियां नीलपुराणोक्तामच्छिन्दन्नागमद्विषः ॥ KRT_1_0178cd
मण्डले विप्लुताचारे विच्छिन्नबलिकर्मभिः । KRT_1_0179ab
नागैर्जनक्षयश्चक्रे प्रभूतहिमवर्षिभिः ॥ KRT_1_0179cd
हिमान्यां बौद्धबाधाय पतन्त्यां प्रतिवत्सरम् । KRT_1_0180ab
शीते दार्वाभिसारादौ1 षण्मासान्पार्थिवोवसत् ॥ KRT_1_0180cd
तदा प्रभावः कोप्यासीद्बलिहोमविधायिन1ः । KRT_1_0181ab
नानश्यन्यद्वशाद्विप्रा बौद्धाश्च निधनं गताः ॥ KRT_1_0181cd
नीलमुद्दिश्य देशस्य रक्षितारमहीश्वरम् । KRT_1_0182ab
काश्यपश्चन्द्रदेवाख्यस्तपस्तेपे1 ततो द्विजः ॥ KRT_1_0182cd
तस्य प्रत्यक्षतां यातो नीलस्तुहिनविप्लवम् । KRT_1_0183ab
न्यवारयञ्जगादापि स्वपुराणविधिं पुनः ॥ KRT_1_0183cd
आद्येन चन्द्रदेवेन शमितो यक्षवुप्लवः । KRT_1_0184ab
द्वितीयेन तु देशेस्मिन्दुःसहो भिक्षु1विप्लुवः ॥ KRT_1_0184cd
राजा तृतीयो गोनन्दः प्राप्तो राज्ये1 तदन्तरे । KRT_1_0185ab
यात्रायागादि2 नागानां प्रावर्तयत पूर्ववत् ॥ KRT_1_0185cd
राज्ञा प्रवर्तिते तेन पुनर्नीलोदिते विधौ । KRT_1_0186ab
भिक्षवो हिमदोषाश्च सर्वतः प्रशमं ययुः ॥ KRT_1_0186cd
काले काले प्रजापुण्यैः संभवन्ति महीभुजः । KRT_1_0187ab
यैर्मण्डलस्य क्रियते दूरोत्सन्नस्य योजनम् ॥ KRT_1_0187cd
ये प्रजापीडनपरास्ते विनश्यन्ति सान्वया1ः । KRT_1_0188ab
नष्टं तु ये योजयेयुस्तेषां वंशानुगाः श्रियः ॥ KRT_1_0188cd
इत्येतत्प्रतिवृत्तान्तं देशे1स्मिन्वीक्ष्य लक्षणम् । KRT_1_0189ab
भाविनां भूमिपालानां प्राज्ञैर्ज्ञेयं शुभाशुभम् ॥ KRT_1_0189cd
नवीकृतवतो देशं तस्य1 वंश्यैरियं मही । KRT_1_0190ab
सिद्धैः प्रवरसेनाद्यैश्चिरं भुक्ता सुकर्मभिः ॥ KRT_1_0190cd
गोनन्दान्वयिनामाद्यः स रघूनां रघुर्यथा । KRT_1_0191ab
नृपतिः काश्यपीं वर्षान्पञ्चत्रिंशतिमन्वशात् ॥ KRT_1_0191cd
वर्षषष्टिं सषण्मासैह् षड्भिर्वैषैर्विवर्जिताम् । KRT_1_0192ab
विभीषणाभिधोरक्षत्क्षितिं गोनन्दनन्दनः ॥ KRT_1_0192cd
इन्द्रजिद्रावणावास्तां पितापुत्रौ नृपौ क्रमात् । KRT_1_0193ab
पञ्चत्रिंशत्सहार्धाश्च वर्षास्त्रिंशद्ययोर्ययुः ॥ KRT_1_0193cd
बिन्दुरेखाच्छविर्यस्य दृष्ट्वा भाव्यर्थशंसिनी । KRT_1_0194ab
स रावणस्य1 पूजार्थं2 लिङ्गं भाति वटेश्वरः ॥ KRT_1_0194cd
चतुःशालामठस्यान्तःकृतायादायि भूभुजा । KRT_1_0195ab
वटेश्वराय निखिलं तेन कश्मीरमण्डलम् ॥ KRT_1_0195cd
पञ्चत्रिंशतमब्दानां क्षमां बुभोज महाभुजः । KRT_1_0196ab
रावणक्षोणिभृत्सूनुः सार्धामन्यो विभीषणः ॥ KRT_1_0196cd
किंनरापरनामाथ किंनरैर्गीतविक्रमः । KRT_1_0197ab
विभीषणस्य पुत्रोभून्नरनाम नराधिपः ॥ KRT_1_0197cd
सदाचारोपि स नृपः प्रजाभाग्यविपर्ययैः । KRT_1_0198ab
व्यधाद्विषयदोषेण महानर्थपरंपराम् ॥ KRT_1_0198cd
विहारे निवसन्नेकः किंनरग्राम1वर्तिनि । KRT_1_0199ab
तस्य योगबलात्कोपि श्रमणो2पाहरत्प्रियाम् ॥ KRT_1_0199cd
विहाराणां सहस्राणि तत्कोपान्निर्ददाह सः । KRT_1_0200ab
अजिग्रहच्च तद्ग्रामान्द्विजैर्मध्यमठाश्रयैः ॥ KRT_1_0200cd
ऋद्धापणं राजपथैर्नौयानोज्ज्वलनिम्नगम् । KRT_1_0201ab
स्फीतपुष्पफलोद्यानं स्वर्गस्येवाभिधान्तरम् ॥ KRT_1_0201cd

175

--1) A1 seems to have read ॰ङ्क; corr. as above by A3.

--2) A2 reads शशाङ्कार्ध॰.

176.

--1) A1 originally as above; A1 or a later hand has altered this to ॰देशं तस्मात्, but A3 has restored the first reading. G and R have ॰देशं in text and ॰ देशात् in margin.

--2) A2 gloss चन्द्रव्याकरणं.

180.

--1) A2 gloss भेम्भेर् दानगले देशे.

183.

--1) A3 ॰धायिनाम्.

182.

--1) A1 ततस्तेपे; corr. by A2 as above.

184.

--1) A2 बौद्धवि॰.

185.

--1) A1 as above; a later hand corr. तृतीयगोनन्दः प्राप्तराज्यस्तद॰.

--2) A4 gloss तीर्थेषु.

188.

--1) A2 नश्येयुः सहान्वयाः.

189.

--1) Thus A3; A1 देवे.

<190>.

--1) A2 gloss गोनन्दस्य.

194.

--1) A2 gloss राज्ञः.

--2) A3 पूजार्ह.

199.

--1) A2 gloss कानीर् ग्रामः प्रसिद्धः.

--2) A3 gloss बौद्धः.

[page 9]




दिग्जयोपार्जितैर्वित्तैर्जितवित्ते1शपत्तनम् । KRT_1_0202ab
वितस्तापुलिने तेन नगरं निरमीयत ॥ युगलकम्॥ KRT_1_0202cd
तत्रैकस्मिन्किलोद्याने स्वच्छस्वादुजलाञ्चितम् । KRT_1_0203ab
श्रासीत्सुश्रवसो नाम्नो नागस्य वसतिः सरः ॥ KRT_1_0203cd
कदाचित्तस्य दूराध्वक्लान्ते मध्यंदिने1 युवा । KRT_1_0204ab
छायार्थी तत्सरःकच्छं विशाखाख्योविशद्विजः ॥ KRT_1_0204cd
सच्छायपादपतले समीरैः शमितक्लमः । KRT_1_0205ab
शनैर्जल1मुपस्पृश्य भोक्तुं सक्तून्प्रचक्रमे ॥ KRT_1_0205cd
तान्पाणौ गृह्णतैवाथ तेन तीरविहारिभिः । KRT_1_0206ab
पूर्वमाकर्णितो हंसैः शुश्रुवे नूपुरध्वनिः ॥ KRT_1_0206cd
निर्गते1 मञ्जरीकुञ्जादपश्यत्पुरतस्ततः । KRT_1_0207ab
कन्ये नीलनिचोलिन्यौ स केचिच्चारुलोचने ॥ KRT_1_0207cd
कर्णिका1पद्मरागाब्जनाललीलायितस्पृशा । KRT_1_0208ab
मनोज्ञधवलापङ्गे तनीयोञ्जनरेखया ॥ KRT_1_0208cd
हारिनेत्राञ्चलै1र्मन्दमारुतान्दोलनाकुलैः । KRT_1_0209ab
सनाथांसयुगे रूपपताकापल्लवैरिव ॥ तिलकम्॥ KRT_1_0209cd
ते शशाङ्कानने दृष्ट्वा शनैरभ्यर्णमागते । KRT_1_0210ab
विररामाशनारम्भान्मुहुर्व्रीडाजडीकृतः ॥ KRT_1_0210cd
भुञ्जाने कच्छगुच्छानां1 शिम्बीर2म्बुजलोचने । KRT_1_0211ab
ते पुनर्दृष्टवानग्रे किंचिद्व्यापारितेक्षणः ॥ KRT_1_0211cd
आकृतेर्हा धिगीदृश्या भोज्यमेतदिति द्विजः । KRT_1_0212ab
ध्यायन्कृपार्द्रः संमान्य स1 ते सक्तूनभोजयत् ॥ KRT_1_0212cd
उपनिन्ये1 शुचितां प्राप्ते पुटकैश्चटसीकृतै1ः । KRT_1_0213ab
तयोः पानाय पानीयं सरसः स्वच्छशीतलम्2 KRT_1_0213cd
आचान्ते1 शुचितां प्राप्ते कृतासनपरिग्रहे । KRT_1_0214ab
ततश्च वीजयन्पर्णतालवृन्तैरभाषत ॥ KRT_1_0214cd
भवत्यौ पूर्वसुकृतैः कैश्चित्संप्राप्तदर्शनः । KRT_1_0215ab
चापलाद्विप्रसुलभात्प्रष्टुमिच्छत्ययं जनः ॥ KRT_1_0215cd
कल्याणिनीभ्यां कतमा पुण्या जातिः परिष्कृता । KRT_1_0216ab
कुत्र वा क्लान्तमेतादृग्विरसं येन भुज्यते ॥ KRT_1_0216cd
1का तमूचे विद्ध्यावामस्य सुश्रवसः सुते । KRT_1_0217ab
स्वादुभोक्तव्यम2प्राप्तं किमीदृग्रोपभुज्यते ॥ KRT_1_0217cd
पित्रा विद्याधरेन्द्राय प्रदातुं परिकल्पिता । KRT_1_0218ab
इरावत्यहमेषा च चन्द्रलेखा यवीयसी ॥ KRT_1_0218cd
पुनर्द्विजोभ्यधादेवं नैष्किंचन्यं किमस्ति वः । KRT_1_0219ab
ताभ्यामवादि तातोत्र हेतुं वेत्ति स पृच्छ्यताम् ॥ KRT_1_0219cd
ज्यैष्ठे1त्र कृष्णद्वादश्यां यात्रायै तक्षकस्य तम् । KRT_1_0220ab
आगतं चूडया2 तोयस्यन्दिन्या ज्ञास्यसि ध्रुवम् ॥ KRT_1_0220cd
द्रक्ष्यस्यावामपि तदा तदभ्यर्णकृतस्थिती । KRT_1_0221ab
इत्युक्त्वा फणिकन्ये ते क्षणादास्तां तिरोहिते ॥ KRT_1_0221cd
क्रमात्प्रववृते सोथ नटचारणसंकुलः । KRT_1_0222ab
प्रेक्षि1लोकसमाकीर्णस्तत्र यात्रामहोत्सवः ॥ KRT_1_0222cd
द्विजोपि कौतुकाकृष्टः पर्यटन्रङ्गमञ्जसा । KRT_1_0223ab
कन्योक्तचिह्नज्ञातस्य नागस्यान्तिकमाययौ ॥ KRT_1_0223cd
पार्श्वस्थिताभ्यां कन्याभ्यां पूर्वमावेदितोथ1 सः । KRT_1_0224ab
द्विजन्मने व्याजहार स्वागतं नागनायकः ॥ KRT_1_0224cd
ततः कथान्तरे क्वापि पृष्टः कारणमापदाम् । KRT_1_0225ab
जगाद तं द्विजन्मानं निःश्वस्य श्वसनाशन1ः ॥ KRT_1_0225cd
अभिमानवतां ब्रह्मन्युक्तायुक्तविवेकिनाम् । KRT_1_0226ab
युज्यतेवश्यभोग्यानां दुःखानामप्रकाशनम् ॥ KRT_1_0226cd
परदुःखं समा1कर्ण्य स्वभावसुजनो जनः । KRT_1_0227ab
उपकारासमर्थत्वात्प्राप्नोति हृदयव्यथाम् ॥ KRT_1_0227cd

202.

--1) A3 gloss कुबेर.

204.

--1) A3 gloss मध्याह्ने.

205.

--1) A3 सरोजल॰.

207.

--1) A3 gloss द्विवचनम्.

208.

--1) A2 gloss कर्णिकायां कर्णाभरणे.

209.

--1) A3 gloss अंशुक.

211.

--1)

--2) A3 glosses कच्छयधान्ये, हिम इति भाषया.

212.

--1) A3 gloss विप्रः.

213.

--1) Thus corr. from A1 ॰श्चटसीत्कृतैः by A3 which adds the note चटसीकृतैः झलाहरणभाण्डतया विरचितैः पुटकैः पचपुटैः सङ्गृह्य सम्यग्गृहीत्वा पानीयं चोपनिन्ये । चटसं कुम्भाद्यभावे कृत्त्रिममुदकोत्क्षेपणभाण्डम् । इति विवरणकाराः । चटसीकृतदलपुटैर्जलानयनवर्णनाऽन्यत्रापि कृता । यथा कौसल्यां प्रति सुमंत्रो रामवनगमनदशां श्रावयति । विहितशयनोनेकन्यासैरनेकहपल्लवैः कलितकलशीकार्यः कुभीदलैश्चटसीकृतैः । अथ विरचितः किञ्चिन्म्लानप्रभोह्नि सुतेन ते परिसरसरिज्जम्बूकुञ्जे निकेतपरिग्रह इति ॥.

--2) Thus corr. by A3 from A2 ॰शीस्कृतम्.

214.

--1) A3 gloss चमु अदने.

217.

--1) This verse is supplied in margin by a hand resembling A3; found in G R Edd.--2) A2 gloss किञ्चित्.

220.

--1) Emended; A R G ज्येष्ठे.

--2) Thus corr. by A1 from चूलया.

222.

--1) A2 gloss प्रेक्षिकः

224.

--1) A3 ॰वेदिताय.

225.

--1) A3 gloss नागः.

227.

--1) A3 वदा.

[page 10]




वृत्तिं स्वां बहु मन्यते हृदि शुचं धत्तेनुकम्पोक्तिभिर्व्यक्तं निन्दति योग्यतां मितमतिः1 कुर्वन्स्तुतीरा2त्मनः । KRT_1_0228ab
गर्ह्योपायनिषेवणं कथयति स्थास्नुं वदन्व्यापदं श्रुत्वा दुःखमरुंतुदा वितनुते पीडां जन3ः प्राकृतः ॥ KRT_1_0228cd
अत एव विवेक्तॄणां यावदायुः स्वमानसे । KRT_1_0229ab
जीर्णानि सुखदुःखानि दहत्यन्ते चितानलः ॥ KRT_1_0229cd
कः स्वभावगभीराणां लक्षयेद्बहिरापदम् । KRT_1_0230ab
बालापत्येन भृत्येन यदि सा न प्रकाश्यते ॥ KRT_1_0230cd
नदस्मिन्नेतयोर्बाल्याद्वस्तुनि व्यक्तिमागते । KRT_1_0231ab
तवाग्रे गोपनं साधो न ममाप्युपपद्यते ॥ KRT_1_0231cd
त्वयाप्यस्मद्धितार्थाय1 निसर्गसरलात्मना । KRT_1_0232ab
ईषत्प्रयासः कल्याणिन्क्रियतां यदि शक्यते ॥ KRT_1_0232cd
योयं तरुतले मुण्डश्चूडालो दृश्यते व्रती । KRT_1_0233ab
अमुना सस्यपालेन कान्दिशीकाः कृता वयम् ॥ KRT_1_0233cd
अभुक्ते मान्त्रिकैरन्ने नवे1 नागैर्न भुज्यते । KRT_1_0234ab
अयं नात्ति च तत्तेन समयेन हता वयम् ॥ KRT_1_0234cd
क्षेत्राणि रक्षत्येतस्मिन्दृष्ट्वापि फलसंपदम् । KRT_1_0235ab
भोक्तुं नैव समर्थाः स्मः प्रेता इव सरिज्जलम् ॥ KRT_1_0235cd
तथा कुरु यथा भ्रश्येत्समयादेष नैष्ष्टिकः । KRT_1_0236ab
योग्यां प्रतिक्रियां विद्मो वयमप्युपकर्तृषु ॥ KRT_1_0236cd
स तथेति ततो नागमुक्त्वा यत्नपरो द्विजः । KRT_1_0237ab
अचिन्तयद्दिवारात्रं1 सस्यपालस्य वञ्चनाम् ॥ KRT_1_0237cd
गूढं तस्य बहिःक्षेत्रकुटीगर्मकृतस्थितेः । KRT_1_0238ab
पच्यमानान्नभाण्डान्तर्नवान्नं न्या1क्षिपत्ततः ॥ KRT_1_0238cd
भुञ्जान एव तत्तस्मिन्क्षणादेव जहार सः । KRT_1_0239ab
अहीन्द्रः करकासारवर्षी स्फीतां फलश्रियम् ॥ KRT_1_0239cd
तं च व्युत्क्रान्तदारिद्र्यः सरसोभ्यर्णमागतम् । KRT_1_0240ab
कृतोपकारमन्येद्युर्निजोर्वीमनयद्द्विजम् ॥ KRT_1_0240cd
स तत्र पितुरादेशात्कन्याभ्यां विहितार्हणः । KRT_1_0241ab
अमर्त्यसुलभैर्भोगैरतोष्यत दिने दिने ॥ KRT_1_0241cd
कालेन सर्वानामन्त्र्य स्वां भुजं गन्तुमुद्यतः । KRT_1_0242ab
प्रतिश्रुतवरं नागं चन्द्रलेखामयाचय ॥ KRT_1_0242cd
संबन्धायोग्यमपि तं कृतज्ञत्ववशंवदः । KRT_1_0243ab
संविभेजे स भुजगः कन्यया च धनेन च ॥ KRT_1_0243cd
एवं नागवरावाप्तश्रियस्तस्य द्विजन्मनः । KRT_1_0244ab
महान्नरपुरे कालस्तैस्तैर्नित्योत्सवैर्ययौ ॥ KRT_1_0244cd
भुजगेन्द्रतनूजापि तं पतिं पतिदेवता । KRT_1_0245ab
अतोषयत्परार्ध्यश्रीः शीलाचारादिभिर्गुणैः ॥ KRT_1_0245cd
तस्यां कदाचित्सौधाग्रस्थितायां प्राङ्गनाद्बहिः । KRT_1_0246ab
आतपायोज्झितं धान्यं बुभुजे विहरन्हयः ॥ KRT_1_0246cd
तं वारयितुमाहूता भृत्या नासन्गृहे यदा । KRT_1_0247ab
शिञ्जानमञ्जुमञ्जीरा सा तदावातरत्स्वयम् ॥ KRT_1_0247cd
एकहस्तधृतावेगस्रस्तशीर्षाशुकान्तया । KRT_1_0248ab
तया पाणिसरोजेन धावित्वा सोथ ताडितः ॥ KRT_1_0248cd
भोज्यमुत्सृज्य यातस्य फणिस्त्रीस्पर्शतस्ततः । KRT_1_0249ab
सौवर्णी पाणिमुद्राङ्गे1 तुरगस्योदपद्यत ॥ KRT_1_0249cd
तस्मिन्काले नरो राजा चारैस्तां चारुलोचनाम् । KRT_1_0250ab
श्रुत्वा द्विजवधूं तस्थौ प्रागेवाङ्कुरितस्मरः ॥ KRT_1_0250cd
तस्य धावन्तमुन्मत्तमन्तःकरणवारणम् । KRT_1_0251ab
बलान्नियमितुं नासीदपवादभयाङ्कुशः ॥ KRT_1_0251cd
तस्मिन्नुद्वृत्तरागाग्निविप्लवे भूपतेः पुनः । KRT_1_0252ab
उवाह हयवृत्तान्तो दृप्तवातानुकारिताम् ॥ KRT_1_0252cd
चक्रे पर्यस्तमर्यादः सरलाङ्गुलिशोभिना । KRT_1_0253ab
स काञ्चनकराङ्केन शशाङ्केनेव वारिधिः ॥ KRT_1_0253cd
व्रीडानिगडनिर्मुक्तो दूतैराकूतशंसिभिः । KRT_1_0254ab
तामुपच्छन्दयन्सोथ सुन्दरीमुदवेजयत् । KRT_1_0254cd
सर्वोपायैरासाध्यां च विप्रस्तत्पतिरप्यसौ । KRT_1_0255ab
तेनायाच्यत लुब्धेन रागान्धानां कुतस्त्रपा ॥ KRT_1_0255cd

228.

--1) Thus corr. by A3 from A1 ॰मेतः.

--2) Thus corr. by A2 from A1 स्तुतेरा॰.

--3) A2 पुनः; A3 gloss नीचो जनः.

232.

--1) A2 ॰द्धिताशने.

234.

--1) A3 अभुक्तं मान्त्रिकैरन्नं नवं.

237.

--1) Thus A3; A1 ॰रात्रौ.

238.

--1) Thus A1; a later hand alters this into नवान्नान्यक्षिपत्, found in G and R.

249.

--1) Thus A3; A1 ॰मुद्राङ्के.

[page 11]




अथ निर्भर्त्सानां तस्माद1पि प्राप्तवतासकृत् । KRT_1_0256ab
हठेन हर्तुम् तां2 राज्ञा समादिश्यन्त सैनिकाः ॥ KRT_1_0256cd
तैर्गृहाग्रे कृतास्कन्दो निर्गत्यान्येन वर्त्मना । KRT_1_0257ab
त्राणार्थी नागभवनं सजानिः प्राविशद्द्विजः ॥ KRT_1_0257cd
ताभ्यामभ्येत्य वृत्तान्ते ततस्तस्मिन्निविदिते । KRT_1_0258ab
क्रोधान्धः सरसस्तस्मादुज्जगाम फणीश्वरः ॥ KRT_1_0258cd
उद्गर्जज्जिह्मजीमूतजनितध्वान्तसंततिः । KRT_1_0259ab
स घोराशनिवर्षेण ददाह सपुरं नृपम् ॥ KRT_1_0259cd
दग्धप्राण्यङ्गविगलद्वसासृक्स्नेहवाहिनी । KRT_1_0260ab
मयूरचन्द्रकाङ्केव वितस्ता समपद्यत ॥ KRT_1_0260cd
शरणाय प्रविष्टानां भयाच्चक्रधरान्तिकम् । KRT_1_0261ab
मुहूर्तान्निरदह्यन्त सहस्राणि शरीरिणाम् ॥ KRT_1_0261cd
मधुकटभयोर्मेदः प्रागूर्वोरिव चक्रिणम् । KRT_1_0262ab
दग्धानां प्राणिनां तत्तत्तदा1 सर्वाङ्गमस्पृशत् ॥ KRT_1_0262cd
स्वसा1 सुश्रवसो नागी रमण्याख्याद्रिगह्वरात् । KRT_1_0263ab
साहायकायाश्मराशीन्समादाय तदाययौ ॥ KRT_1_0263cd
सा योजनाधिके शेषे मार्गस्यारात्सहोदरम्1 KRT_1_0264ab
कृतकार्यं निशम्याश्मवर्षं ग्रामेषु तज्जहौ ॥ KRT_1_0264cd
योजनानि ततः पञ्च जाता ग्रामधरा खिला । KRT_1_0265ab
सा रमण्याटवी1त्यद्याप्यस्ति2 स्थूलशिलाबिला ॥ KRT_1_0265cd
घोरं1 जनक्षयं कृत्वा प्रातः सानुशयोप्यहिः । KRT_1_0266ab
लोकापवादनिर्विण्णः स्थानमुत्सृज्य तद्ययौ ॥ KRT_1_0266cd
दुग्धाब्धिधवलं तेन सरो दूरगिरौ कृतम् । KRT_1_0267ab
1मरेश्वरयात्रायां जनैरद्यापि दृश्यते ॥ KRT_1_0267cd
श्वशुरानुग्रहान्नागीभूतस्यापि द्विजन्मनः । KRT_1_0268ab
जामातृसर इत्यन्यत्तत्र च प्रथितं सरः ॥ KRT_1_0268cd
प्रजानां पालनव्याजान्निःशङ्क1क्षयकारिणः । KRT_1_0269ab
अकस्मादन्तकाः केचि3त्संभवन्ति तथाविधा3ः ॥ KRT_1_0269cd
अद्यापि रागः कियान्नाम2 दोषः स्वल्पदृशां मते । KRT_1_0270ab
तत्तस्य तेन संवृत्तं यन्नाभूत्क्वापि कस्यचित् ॥ KRT_1_0270cd
राज्ञां1 रागः कियान्नाम2 दोषः स्वल्पदृशां मते । KRT_1_0271ab
तत्तस्य तेन संवृत्तं यन्नाभूत्क्वापि कस्यचित् ॥ KRT_1_0271cd
सतीदैवतविप्राणामप्येकस्य प्रकोपतः । KRT_1_0272ab
श्रुतो हि प्रतिवृत्तान्तं त्रैलोक्यस्यापि विप्लवः ॥ KRT_1_0272cd
चत्वारिंशतमब्दान्स मासैश्चोनां त्रिभिः समाम् । KRT_1_0273ab
भुवं भुक्त्वा क्षितिवृषा1 दुर्नयेन क्षयं ययौ ॥ KRT_1_0273cd
अप्य1ल्पकालसंदृष्टप्राकाराट्टालमण्डलम् । KRT_1_0274ab
तत्किंनरपुरं लेभे गन्धर्वनगरोपमाम् ॥ KRT_1_0274cd
एकस्तु तनयस्तस्य वैचित्र्यात्कर्मणां गतेः । KRT_1_0275ab
स्वधात्र्या विजयक्षेत्रं नीतः प्राणैर्न तत्यजे ॥ KRT_1_0275cd
राजा सिद्धाभिधः सोथ तथा निःशेषितं जनम् । KRT_1_0276ab
नवीचकार जलदो दावदग्धमिवाचलम् ॥ KRT_1_0276cd
इति वृत्तं महाश्चर्यं तस्य पित्र्यं महामतेः । KRT_1_0277ab
संसारासारताज्ञाने प्राप पुण्योपदेशताम् ॥ KRT_1_0277cd
भोगयोगेन मालिन्यं नेतुं मध्यगतोपि सः । KRT_1_0278ab
न शक्यते स्म पङ्केन प्रतिमेन्दुरिवामलः ॥ KRT_1_0278cd
दर्पज्वरोष्णभूपालमध्ये निर्ध्यायतोनिशम् । KRT_1_0279ab
सुधासूतिकलामौलिं तस्यैवोल्लाघतोद्ययौ ॥ KRT_1_0279cd
गणितं गुणिना तेन मणींस्तृणमिवोज्झता । KRT_1_0280ab
खण्डेन्दुमण्डनार्चायां मण्डनत्वमखण्डितम् ॥ KRT_1_0280cd
राज्ञस्तस्यैव राजश्रीः परलोकानुगाभवत् । KRT_1_0281ab
यस्ताaमयोजयद्धूर्तो धर्मेणाव्य1भिचारिणा ॥ KRT_1_0281cd
षष्टिमब्दान्प्रशास्योर्वीमासन्नानुचरान्वितः । KRT_1_0282ab
आरुरोह सदेहोसौ लोकाञ्शशिशिखामणेः ॥ KRT_1_0282cd

256.

--1) A3 gloss तस्याः भर्तुः.

--2) A3 gloss चन्द्रलेखां.

262.

--1) A3 तं तु तदा.

232.

--1) A3 gloss रमण्या नागी.

264.

--1) Thus A2; A1 ॰रान्महोदरम्.

265.

--1) A2 gloss रमण्याटवी रमेआडू इति प्रसिद्धः.

--2) A1 originally ॰प्यस्थि, altered by later hand as above. G and R ॰प्यस्ति.

267.

--1) A2 adds the note अमरेश्वरयाचायां प्रागुद्दिष्टोयं नागः सुश्रवा इत्याख्यः सुश्रम् नाग इति भाषया प्रसिद्धः तस्यैवोपरि [निक]टस्थले जामा[तृ]नाग इति भाषया प्रसिद्धः स विशाखनामा ब्राह्मण एव निजश्वशुरानुग्रहेण नागीभूतो नाग इत्यर्थः. The aksharas in brackets are effaced in A and have supplied here from R.

269.

--1) A G R निशङ्क॰.

--2)

--3) A3 glosses राजानः, नरनामसदृशाः.

271.

--1) A3 राज्ञो.

--2) Emended; A G R कियन्नाम.

273.

--1) A3 gloss इन्द्रः.

274.

--1) A3 gloss अत्यन्त॰.

281.

--1) Thus A1; A3 धर्मेण व्य॰.

[page 12]




भृत्या नरं समाश्रित्य प्रययुः शोचनीयताम् । KRT_1_0283ab
तत्सुतं तु समालम्ब्य प्रभुं भुवनवन्द्यताम्1 KRT_1_0283cd
यात्याश्रितः किल समाश्रयणीयलभ्यां निन्द्यां गतिं जगति सर्वजनार्चितां वा । KRT_1_0284ab
गच्छत्यधस्तृणगुणः श्रितकूपयन्त्रः पुष्पाश्रयी सुरशिरोभुवि रूढिमेति ॥ KRT_1_0284cd
सिद्धः सिद्धः सदेहोयमिति शब्दं सुरा दिवि । KRT_1_0285ab
प्राघोषय1ंस्ताडयन्तः पटहं सप्त वासरान् ॥ KRT_1_0285cd
उत्पलाक्ष इति ख्यातिं पेशलाक्षतया1 गतः । KRT_1_0286ab
तत्सूनुस्त्रिंशतं सार्धां वर्णाणामन्वशान्महीन् ॥ KRT_1_0286cd
तस्य सूनुर्हिरण्याक्षः स्वनामाङ्कं1 पुरं व्यधात् । KRT_1_0287ab
क्ष्मां सप्तत्रिंशतिं2 वर्षान्सप्त मासांश्च भुक्तवान् ॥ KRT_1_0287cd
हिरण्यकुल इत्यस्य हिरण्योत्सकृदात्मजः । KRT_1_0288ab
षष्टिं षष्टिं वसुकुलस्तत्सूनुरभवत्समाः ॥ KRT_1_0288cd
अथ म्लेच्छगणाकीर्णे मण्डले चण्डचेष्टितः । KRT_1_0289ab
तस्यात्मजोभून्मिहिरकुलः कालोपमो नृपः ॥ KRT_1_0289cd
दक्षिणां सान्तकामाशां स्पर्धया जेतुमुद्यता । KRT_1_0290ab
यन्मिषादुत्तरहरिद्वभारान्यमिवान्तिकम् ॥ KRT_1_0290cd
सांनिध्यं यस्य हतप्राणिसहस्रपरिवारितः । KRT_1_0291ab
अजानन्गृध्रकाकादीन्दृष्ट्वाग्रे धावन्तो जनाः ॥ KRT_1_0291cd
दिवारात्रं हतप्राणिसहस्रपरिवारितः । KRT_1_0292ab
योभूद्भूपालवेतालो विलासभवनेष्वपि ॥ KRT_1_0292cd
बालेषु करुणा स्त्रीषु घृणा वृद्धेषु गौरवम् । KRT_1_0293ab
न बभूव नृशंसस्य यस्य घोराकृतेर्घ्नतः ॥ KRT_1_0293cd
स जातु देवीं संवीतसिंहलांशु1ककञ्चुकाम् । KRT_1_0294ab
हैमपादाङ्कितकुचां दृष्ट्वा जज्वाल मन्युना ॥ KRT_1_0294cd
सिंहलेषु नरेन्द्राङ्घ्रिमुद्राङ्कः क्रियते पटः । KRT_1_0295ab
इति क्ञ्चुकिना पृष्टेनोक्तो यात्रामदात्ततः ॥ KRT_1_0295cd
तत्सेनाकुम्भदानाम्भोनिम्नगाकृतसंगमः । KRT_1_0296ab
यमुनालिङ्गनप्रीतिं प्रपेदे दक्षिणार्णवः ॥ KRT_1_0296cd
स सिंहलेन्द्रेण समं संरम्भादुदपाटयत् । KRT_1_0297ab
चिरेण चरणस्पृष्टप्रियालोकनजां रुषम्1 KRT_1_0297cd
दूरात्तत्सैन्यमालोक्य लङ्कासौधैर्निशाचराः । KRT_1_0298ab
भूयोपि राघवोद्योगमाशङ्क्य प्रचकम्पिरे ॥ KRT_1_0298cd
स तत्रान्यं नृपं दत्त्वा तीव्रशक्तिरु1पाहरत् । KRT_1_0299ab
पटं यमुषदेवाख्यं मार्ताण्डप्रतिमाङ्कितम् ॥ KRT_1_0299cd
व्यावृत्य चोलकर्णाटलाटादींश्च नरेश्वरान् । KRT_1_0300ab
सिन्धुरानिव गन्धेभो गन्धेनैव व्यदारयत् ॥ KRT_1_0300cd
तस्मिन्प्रयाते प्राप्तेभ्यः शशंसुस्तत्पराभवम् । KRT_1_0301ab
नगर्यो नरनाथेभ्यस्त्रुट्यदट्टालमेखलाः ॥ KRT_1_0301cd
काश्मीरं द्वारमा1साद्य श्वभ्रभ्रष्टस्य दन्तिनः । KRT_1_0302ab
श्रुत्वा स त्रासजं घोषं तोषरोमाञ्चितोभवत् ॥ KRT_1_0302cd
तदाकर्णनसंरम्भे सहर्षोथ विरुद्धधीः । KRT_1_0303ab
शतमन्यद्गजेन्द्राणां हठेन निरलोटयत् । KRT_1_0303cd
स्पर्शोङ्गानि यथा वाचं कीर्तनं पापिनां तथा । KRT_1_0304ab
संदूषयेदतो नोक्ता तस्यान्यापि नृशंसता । KRT_1_0304cd
को वेत्त्यद्भुत1चेष्टानां कृत्यं प्राकृतचेतसाम् । KRT_1_0305ab
धर्मं सुकृतसंप्राप्तिहेतोः सोपि यदाददे ॥ KRT_1_0305cd
श्रीनगर्यां हि दुर्बुद्धिर्विदधे मिहिरेश्वरम् । KRT_1_0306ab
होलडायां1 स मिहिरपुराख्यं पृथुपत्तनम् ॥ KRT_1_0306cd
अग्रहाराञ्जगृहिरे गान्धारा ब्राह्मणास्ततः । KRT_1_0307ab
समानशीलास्तस्यैव ध्रुवं तेपि द्विजाधमाः ॥ KRT_1_0307cd

283.

--1) Thus corr. by A2 from A1 ॰वन्ध्यताम्.

283.

--1) Thus A3; A1 प्रोद्घोषयन्ताड॰.

286.

--1) Thus corr. by later hand from A1 पेशलाक्षितया.

287.

--1) A2 gloss रण्येल् with note स्वनामाङ्कपुरप्रणीरित्यपि पाठः.

--2) A सप्तत्रिं॰.

291.

--1) A2 gloss हन्यमानानां लोकानां यदशनं । अदनं । तत्रोत्सुकाः.

294.

--1) A2 gloss तिङ्गालद्वीप,

297.

--1) Thus corr. by A1 from रुजम्.

299.

--1) Thus corr. by A3 from A1 ॰शक्तिरपा॰.

302.

--1) A2 gloss तदारभ्य हस्तिवञ्ज इति प्रसिद्धः प्रदेशवर्त्म येन आयातो मिहिरकुलः.

305.

--1) A3 वैत्युद्वृत्त॰.

306

--1) Emended; होलाळायां. Cf. vii 1228. viii.733. 1432(C.). 2909(C.). 3216(C.).

[page 13]




मे1घागमः फणिभुजं प्रथितान्धकारः प्रीणाति हंसममलो जलदात्ययश्च । KRT_1_0308ab
प्रीतेः समानरुचितैव भवेन्नितान्तं2 दातुः प्रतिग्रहकृतश्च3 परस्परस्य ॥ KRT_1_0308cd
स वर्षसप्ततिं भुक्त्वा भुवं भूलोकभैरवः । KRT_1_0309ab
भूरिरोगार्दितवपुः प्राविशज्जातवेदसम् ॥ KRT_1_0309cd
सोयं विकोटिहा मुक्तो यः स्वात्मन्यपि निर्घृणः । KRT_1_0310ab
देहत्यागेस्य गगनादुच्चारेति भारती ॥ KRT_1_0310cd
इत्यूचुर्ये मते तेषां स एव परिहारदः । KRT_1_0311ab
खण्डयन्वीतघृणतामग्रहारादिकर्मभिः ॥ KRT_1_0311cd
आक्रान्ते दारदैर्भौट्टैर्म्लेच्छैरशुचिकर्मभिः । KRT_1_0312ab
विनष्टधर्मे देशेस्मिन्पुण्याचारप्रवर्तनम् ॥ KRT_1_0312cd
आर्यदेश्यान्स संस्थाप्य व्यतनोद्दारुणं तपः । KRT_1_0313ab
संकल्प्य स्ववपुर्दाहं प्रायश्चित्तक्रियां व्यधात् ॥ KRT_1_0313cd
अत एवाग्रहाराणां सहस्रं प्रयपादयत् । KRT_1_0314ab
गान्धारदेशजातेभ्यो द्विजेभ्यो विजयेश्वरे ॥ KRT_1_0314cd
क्षुरखड्गासिधेन्वादिपूर्णेयःफलके तदा । KRT_1_0315ab
वह्निप्रदीप्ते सहसा पर्यन्ते स्वां तनुं जहौ ॥ KRT_1_0315cd
इत्येतस्मिञ्जनाम्नाये केचिदव्यभिचारिणि । KRT_1_0316ab
प्राहुः पुरुषसिंहस्य क्रौर्यं तस्याविगर्हितम् ॥ कुलकम् ॥ KRT_1_0316cd
ये नागेन रुषा प्लुष्टे नगरे प्राभवन्खशाः । KRT_1_0317ab
तेषां नाशाय वृत्तान्तं पूर्वोक्तं जगदुः परे ॥ KRT_1_0317cd
अवतारयतस्तस्य चन्द्रकुल्याभिधां नदीम् । KRT_1_0318ab
अशक्योन्मूलना मध्ये शिलाभूद्विघ्नकारिणी ॥ KRT_1_0318cd
ततः कृततपाः स्वप्ने देवैरुक्तः स भूपतिः । KRT_1_0319ab
यक्षः शिलायां बलवान्ब्रह्मचार्यत्र तिष्ठति ॥ KRT_1_0319cd
साध्वी स्पृशति चेदेनां निरोद्धुं न स1 शक्नुयात् । KRT_1_0320ab
ततोपरेद्युः स्वप्नोक्तं शिलायां तेन कारितम् ॥ KRT_1_0320cd
तासु तासु कुलस्त्रीषु व्यर्थयत्नास्वथाचलत् । KRT_1_0321ab
चन्द्रवत्याख्यया स्पृष्टा कुलाल्या सा महाशिला ॥ KRT_1_0321cd
कोटित्रयं नरपतिः क्रुद्धस्तेनागसा ततः । KRT_1_0322ab
सपतिभ्रातृपुत्राणामवधीत्कुलयोiषितम् ॥ KRT_1_0322cd
इयं नान्यमते ख्यातिः प्रथते तथ्यतः पुनः । KRT_1_0323ab
अभव्या सनिमितापि प्राणिहिंसा गरीयसी ॥ KRT_1_0323cd
एवं क्षुद्रोपि यद्राजा संभूय न हतो जनैः । KRT_1_0324ab
तत्कर्म काaरयद्भिस्तद्दैवतैरेव रक्षितः ॥ KRT_1_0324cd
प्रजापुण्योदयैस्तीव्रैश्चिरात्तस्मिन्क्षयं गते । KRT_1_0325ab
बकस्त1त्प्रभवः पौरैः सदाचारोभ्यषिच्यत ॥ KRT_1_0325cd
तत्रापि पूर्वसंस्कारादुक्त1त्रासं दधे जनः । KRT_1_0326ab
श्मशानविहिते लीलावेश्मनीव नृपास्पदे ॥ KRT_1_0326cd
अतिसंतापदाज्जातः स जनाह्लादकोभवत् । KRT_1_0327ab
जलौघो जलदश्यामात्तपात्ययदिनादिव ॥ KRT_1_0327cd
लोकान्तरादिवायातं मेने धर्मं तदा जनः । KRT_1_0328ab
अभयं च परावृत्तं प्रवासाद्गहनादिव ॥ KRT_1_0328cd
स बकेशं बकश्वभ्रे बकवत्यापगां तथा । KRT_1_0329ab
कृत्वा पुरं परार्ध्यश्रीर्लवणोत्साभिधं व्यधात् ॥ KRT_1_0329cd
तत्र त्रिषष्टिर्वर्षाणां सत्रयोदशवासरा । KRT_1_0330ab
अत्यवाह्यत भूपेन तेन पृथ्वीं प्रशासता ॥ KRT_1_0330cd
अथ योगेश्वरी काचिद्भट्टाख्या रजनीमुखे । KRT_1_0331ab
कृत्वा कान्ताकृतिं काम्यामुपतस्थे विशां पतिम् ॥ KRT_1_0331cd
तया मनोहरैस्तैस्तैर्व1चनैर्ग्लपितस्मृतिः । KRT_1_0332ab
स योगोत्सवमाहात्म्यं द्रष्टुं हृष्टो न्यमन्त्र्यत ॥ KRT_1_0332cd
पुत्रपौत्रतोपेतः प्रातस्तत्र ततो गतः । KRT_1_0333ab
चक्रवर्ती तया निन्ये देवीचक्रोपहारताम् ॥ KRT_1_0333cd
कर्मणा तेन सिद्धाया व्योमाक्रमणसूचकम् । KRT_1_0334ab
जानुमुद्राद्वयं तस्या दृशद्यद्यापि दृश्यते ॥ KRT_1_0334cd

308.

--1) Edd. add before this verse the following verses, not found in A G R: भगिनीवर्गसम्भोगनिर्लज्जाम्लेच्छवंशजाः । स्नुषासङ्गतिसक्ताश्च दारदाः सन्ति पापिनः ॥ वस्तुभावैस्तथा भाट्टा भार्याविक्रयकारिणः । परोपभोगितास्तेषां निर्लज्जास्तर्हि योषितः ॥.

--2) A2 ॰न्निमित्तं.

--3) Thus A3; A1 ॰ग्रहहृतश्च.

320.

--1) Thus corr. by A3 from A1 न च.

325.

--1) Emended; A R G एकस्त॰.

326.

--1) G उक्तात्त्रासं.

332Thus corr. by A2 from A1 ॰हरैस्तैतैर्व॰.

[page 14]




देवः शतकपालेशो मातृचक्रं शिला च सा । KRT_1_0335ab
खेरीमठेषु तद्वार्तास्मृतिमद्यापि यच्छति ॥ KRT_1_0335cd
देव्या कुलतरोः कन्दः क्षितिनन्दोवशेषितः । KRT_1_0336ab
ततस्तस्य सुतस्त्रिंशद्वत्सरानन्वशान्महीम् ॥ KRT_1_0336cd
द्वापञ्चाशतमब्दान्क्ष्मां द्वौ च मासौ तदात्मजः । KRT_1_0337ab
अपासीद्वसुनन्दाख्यः प्रख्यातस्मरशास्त्रकृत् ॥ KRT_1_0337cd
नरः षष्टिं तस्य सूनुस्तावतोक्षश्च तत्सुतः । KRT_1_0338ab
वर्षानभूद्विभुर्ग्रामं योक्षवालमकारयत् ॥ KRT_1_0338cd
जुगोप गोपादियोथ क्ष्मां सद्वीपां तदात्मजः । KRT_1_0339ab
वर्णाश्रमप्रत्यवेक्षा1दर्शितादियुगोदयः ॥ KRT_1_0339cd
सखोलखागिकाहाडिग्राम1स्कन्दपुरा2भिधान् । KRT_1_0340ab
शमाङ्गास1मुखांश्चाग्रहारान्यः प्रत्यपादयत् ॥ KRT_1_0340cd
ज्येष्ठेश्वरं प्रतिष्ठाप्य गोपाद्रावा1र्यदेशजाः । KRT_1_0341ab
गोपाग्रहारान्कृतिना येन स्वीकारिता द्विजाः ॥ KRT_1_0341cd
भूक्षीरवाटिकायां1 यो निर्वास्य लशुनाशिनः । KRT_1_0342ab
खासटायां2 व्यधाद्वि3प्रान्निजाचारविवर्जितान् ॥ KRT_1_0342cd
अन्यांश्चानीय देशेभ्यः पुण्येभ्यो वश्चिकादिषु1 KRT_1_0343ab
पावनानग्रहारेषु ब्राह्मणान्स न्यरोपयत् ॥ KRT_1_0343cd
उत्तमो लोकपालोयमिति लक्ष्म प्रशस्तिषु । KRT_1_0344ab
यः प्राप्तवान्विना यज्ञं चक्षमे न पशुक्षयम् ॥ KRT_1_0344cd
सषड्दिनां1 वर्षषष्टिं पालयित्वा स मेदिनीम् । KRT_1_0345ab
भोक्तुं पुण्यपरीपाकं लोकान्सुकृतिनामगात् ॥ KRT_1_0345cd
गोकर्णस्तत्सुतः क्षोणीं गोकर्णेश्वरकृद्दधे । KRT_1_0346ab
अष्टपञ्चाशतं वर्षांस्त्रिंशत्याह्नां विवर्जितान् ॥ KRT_1_0346cd
सूनुर्नरेन्द्रादित्योस्य खिङ्खिलान्याभिधोभवत् । KRT_1_0347ab
भूतेश्वरप्रतिष्ठानामक्षयिण्याश्च1 कारकः2 KRT_1_0347cd
दिव्यानुग्रहभागुग्राभिधो यस्य गुरुर्व्यधात् । KRT_1_0348ab
उग्रेशं मातृचक्रं च प्रभावोदग्रविग्रहः ॥ KRT_1_0348cd
भूत्वा षट्त्रिंशतं वर्षाञ्शतं चाह्नां विभुर्भुवः । KRT_1_0349ab
स दीर्घैरनघांल्लोकानासदत्सुकृतैः कृती ॥ KRT_1_0349cd
युधिष्ठिराभिधानोभूदथ राजा तदात्मजः । KRT_1_0350ab
यः सूक्ष्माक्षतया1 लोकैः कथितोन्धयुधिष्ठिरः ॥ KRT_1_0350cd
तेन क्रमागतं राज्यं सावधानेन शासता । KRT_1_0351ab
अनुजग्मे मितं कालं पूर्वभूपालपद्धतिः ॥ KRT_1_0351cd
काले कियत्यपि ततो यात्यभाग्यशादसौ । KRT_1_0352ab
सिषेवे श्रीमदक्षीवो यत्किंचनविधायिताम् ॥ KRT_1_0352cd
नान्वग्रहीदनुग्राह्यान्न संजग्राह धीमतः । KRT_1_0353ab
न प्रवृत्तोपचाराणां प्रागिवासीत्प्रियंकरः ॥ KRT_1_0353cd
दुर्विद्यपर्षदा साकं निर्विशेषं सभाजितैः । KRT_1_0354ab
परिजह्रे1 स दुर्जातो जाततेजोवधैर्बुधैः ॥ KRT_1_0354cd
सर्वत्र समदृष्टत्वं गुणोयं खलु योगिनः । KRT_1_0355ab
अकीर्तिहेतुः स महान्दोषस्तु पृथिवीपतेः ॥ KRT_1_0355cd
नयद्भिर्गुनतां दोषान्दोषतां च गुणान्विटैः । KRT_1_0356ab
स लुप्तप्रतिभश्चक्रे शनकैः स्त्रीजितोपमः ॥ KRT_1_0356cd
वाङ्मर्मच्छेदिनी दीर्घं नर्म शश्वत्कथा विटैः । KRT_1_0357ab
अनीश्वरोचिता तस्य क्रीडापि भयदाभवत् ॥ KRT_1_0357cd
पुरो मिथ्या गुणग्राही परोक्षं दोषदर्शकः । KRT_1_0358ab
असुस्थिरादरो भूभृत्सोभूद्द्वेष्योनुजीविताम् । KRT_1_0358cd
मनागनवधानेन स्खलतस्तस्य भूपतेः । KRT_1_0359ab
इत्थं राज्यस्थितिरगादचिरेण विसूत्रताम् ॥ KRT_1_0359cd
उपेक्षितस्य निर्द्रोहैर1यतन्ताजितात्मनः । KRT_1_0360ab
अथ लब्धबलास्तस्य नाशाय द्रोहिमन्त्रिणः ॥ KRT_1_0360cd

339.

--1) Thus corr. by A3 from A1 प्रयवीक्षा॰.

340.

--1) A2 gloss आडेग्राम्.

--2) A2 gloss खन्दोर्.

--3) A2 शमाजासा, with gloss श्मिन् जासव्.

341.

--1) A2 gloss गोपकार् इति प्रसिद्धस्थले.

342.

--1) A2 gloss भूच्छ्येवाडू इति भाषया प्रसिद्धस्थले.

--2) A2 gloss सोदरबले.

--3) Emended; A R व्यधान्वि॰; G व्यथान्वि॰.

343.

--1) A2 gloss वच्यिग्रामादिषु.

345.

--1) A3 सषण्मासां.

347.

--1) Thus corr. from A1 ॰न्याश्च by A2 which adds the glosses अविच्छिन्नमन्नदानमक्षयिणी धर्मभक्तमिति च प्रसिद्धा, and अक्षयिण्या इति पार्वतीयदेशादौ कश्मीरोपकण्ठवर्तिनि अछ्यीण्या इति प्रसिद्धाः यासु(A3 यस्यां) सदक्षिणं भूरिब्राह्मणभोजनं वितीर्यते. Of a third gloss by A2 which has been smeared over with ink, only the following can be read: उद्यापनं यज्ञमित्यक्षयि ------ .

360

--1) A3 gloss मंत्रिभिः.

[page 15]




प्रभोः संकोचिताज्ञैस्तैश्चरद्भिर्निरवग्रहम् । KRT_1_0361ab
राज्यं जिहीर्षवो भूपाश्चक्रिरे भूम्यनन्तराः ॥ KRT_1_0361cd
तदनुप्राणिताः सर्वे ते ते1 नानादिगाश्रयाः । KRT_1_0362ab
आसन्नाज्यामिषं प्राप्तुं श्येना इव ससंभ्रमाः ॥ KRT_1_0362cd
अथोत्पन्नभयो राजा न शशाक निजस्थितिम् । KRT_1_0363ab
व्यवस्थापयितुं यन्त्र1च्युतां कारुः शिलामिव ॥ KRT_1_0363cd
चिरं क्षुण्णे क्षमाभर्तुस्तस्मिन्राज्ये विसंस्थुले । KRT_1_0364ab
उपायोस्य स्थितेर्हेतुर्नैकः कश्चन1 पप्रथे ॥ KRT_1_0364cd
वृष्टदोषान्स्थितिं प्राप्तो1 हन्यादस्मानसंशयम् । KRT_1_0365ab
विचिन्त्येति न सामास्य जगृहुर्निजमन्त्रिणः ॥ KRT_1_0365cd
अथ निरुरुधुस्ते संनद्धा बलैर्नृपमन्दिरं व्यवहितजनाक्रन्दं भेरीरवैरतिभैरवैः । KRT_1_0366ab
मदकरिघटाकेतुच्छायानिरुद्धरविप्रभा भवनवलभीः संतन्वन्तो दिवापि तमोवृताः ॥ KRT_1_0366cd
तैर्गन्तुं स्वभुवो निवारितरणैर्दत्तेवकाशे1 त्तस्त्यक्तश्रीर्नगरान्तरात्स नृपतिस्तात्पर्यतो निर्ययौ । KRT_1_0367ab
आजानेयरजोङ्कराजललनाप्रस्थानसंदर्शनक्षुभ्यत्पौरजनास्रुलाजकणिकाकीर्णेन राजाध्वना ॥ KRT_1_0367cd
राज्याच्च्युतस्य बहुशः परिवाररामा1कोशादि तस्य रिपवो व्रजतोपजह्रु1ः । KRT_1_0368ab
उर्वीरुहो विगलितस्य3 नगेन्द्रशृगाद्वलीफलादि रभसादिव गण्डशैलाः । KRT_1_0368cd
रम्यैः शैलपथैर्व्रजञ्श्रमवशाच्छायां श्रितः शाखिनामासीनप्रचलायितेन1 सुमहद्दुःखं चिसस्मार सः । KRT_1_0369ab
दूरात्पामरपूत्कृतैः श्रुतिपथाप्राप्तैः प्रबुद्धस्त्वभूद्दृष्टो निर्झरवारिभिः सह मनः2श्वभ्रे निमज्जन्निव ॥ KRT_1_0369cd
नानावीरुत्तृणापरिमलैरुग्रगन्धा वनोर्वीरम्भःक्षोभप्रतिहतशिलाः पिच्छिलाश्चाद्रिकुल्याः । KRT_1_0370ab
क्रान्त्वा श्रान्तैर्विसकिसलयच्छायमुग्धाङ्गलेखैरभ्युत्सङ्गं1 निहिततनुभिर्मूर्च्छितं तस्य दारैः ॥ KRT_1_0370cd
पर्यन्ता1द्रितटाद्विलोक्य सुचिरं दूरीभवन्मण्डलं द्रागामन्त्रयितुं जहत्सु2 नृपतेर्दारेषु पुष्पाञ्चलीन् । KRT_1_0371ab
क्षोणीपृष्ठविकीर्णपक्षतिनमत्तुण्डं स्वनीडस्थितैः सावेगं गिरिकन्दरासु पततां वृन्दैरपि क्रन्दितम् ॥ KRT_1_0371cd
स्तनयुगतलनद्धस्रस्तमूर्धाशुकानां त्रिकवलनविलोलं वीक्ष्य दूरात्स्वदेशम् । KRT_1_0372ab
अवहत रुदतीनाम् मौलिविन्यस्तहस्तं पथि नृपवनितानाम1स्रुभिर्निर्झराम्भ2ः ॥ KRT_1_0372cd
प्रीतिस्थैर्यैरुचितवचनाक्षिप्तया शोकशान्त्या निर्व्याजाज्ञाग्रहणग्रुभिस्तैश्च तैश्चोपचारैः । KRT_1_0373ab
तस्य स्नेहादुपगतवतो राज्यविभ्रंशदुःखं मन्दीचक्रुः स्वभुवि सुजना भूपतेर्भूमिपालाः ॥ KRT_1_0373cd


इ(1)ति काश्मीरिकमहामात्यश्रीचण्णकप्रभुसूनोः कल्हणस्य कृतौ राजतरङ्गिण्यां प्रथमस्तरङ्गः ॥ चतुर्दशा(2)धिकं वर्षसहस्रं नव वासराः । मासाश्च विगता ह्यस्मिन्नेकविंशति(3)राजसु ॥

362

--1) A1 had written after ते ते; struck out. A3 तदनुप्राणिता वैरिनृपा नाना॰.

363

--1) A2 gloss यन्द्रवट् इति सेनायां युद्धादौ प्रसिद्धम्.

364

--1) Thus corr. by A3 from A1 कस्य न.

365.

--1) Thus corr. by A3 from A1 प्राप्तान्ह॰.

367.

--1) A3 gloss धर्मद्वारे.

368.

--1) Thus corr. by A3; A1 ॰रामाड्को॰.

--2) Thus corr. by A2 from A1 .विजह्रुः.

--3) A3 विवलितस्य.

369.

--1) G has sec. manu the v.l. आसीनः प्रलयायितेन.

--2) Thus A1; A3 given the v.l. महत् for मनः between the lines and another v.l. पुनः in margin.

370.

--1) A3 अध्युत्सङ्गं.

371.

--1) Thus A3; A1 पर्यस्ता॰.

--2) A3 क्षिपत्सु.

372.

--1) A2 बलमबलानां, with gloss अबलानां बलं कर्तृ.

--2) A2 gloss कर्म.

Colophon.

--1) A3 adds before this the note रा 38 ॥ अं ॥ 372॥.

--2) A3 चतुर्विंआ॰.

--3) Thus A3; A1 ॰न्नष्टात्रिंशति रा॰

[page 16]




॥ द्वितीयः तरङ्गः ॥

विहितमजगोशृ1ङ्गाग्राभ्यां धनुर्घटितं तथा नरकरटिनोर्देहार्धाभ्यां गणं परिगृह्णत2ः । KRT_2_0001ab
विविधघटनावाल्लभ्यानां निधेरुचिता3 विभोर्जयति ललनापुंभागाभ्यां शरीरविनिर्मितिः ॥ KRT_2_0001cd
भूयोराज्यार्जनोद्योगस्तेनात्यज्यत भूभुजा । KRT_2_0002ab
जरसा शमि1वाण्या च कर्णमूलमवाप्तया ॥ KRT_2_0002cd
अनयद्विनयोदात्तः समं स्वविषयेण तान् । KRT_2_0003ab
विषयान्वशिनामग्र्यः स तान्पञ्चापि विस्मृतिम् ॥ KRT_2_0003cd
धावन्राज्येच्छया दुर्गागलिकायां1 स्वमन्त्रिभिः । KRT_2_0004ab
कालेन स्थापितो बद्ध्वेत्यभ्यधायि तु कैरपि ॥ KRT_2_0004cd
अथ प्रतापादित्याख्यस्तैरानीय दिगन्तरात् । KRT_2_0005ab
विक्रमादित्यभूभर्तुर्ज्ञातिरत्राभ्यषिच्यत ॥ KRT_2_0005cd
शकारिर्विक्रमादित्य इति स भ्रममा1श्रितैः । KRT_2_0006ab
अन्यैरत्रान्यथालेखि विसंवादि2 कदर्थितम् ॥ KRT_2_0006cd
इदं स्वभेदविधुरं हर्षादीनां धराभुजाम् । KRT_2_0007ab
कंचित्कालमभूद्भोज्यं ततः प्रभृति मण्डलम् ॥ KRT_2_0007cd
असपूर्वापि तेनोर्वी सपूर्वेव महीभुजा । KRT_2_0008ab
आलिता हृदयज्ञेन पत्या नववधूरिव ॥ KRT_2_0008cd
भुक्त्वा द्वात्रिंशतं वर्षान्भुवं तस्मिन्दिवं गते । KRT_2_0009ab
जलौकास्तत्सुतो भूमेर्भूषणं समपद्यत ॥ KRT_2_0009cd
पितुरेव समं कालं वृद्धिहेतोः स दिद्युते । KRT_2_0010ab
विषुवत्पूर्णशीतांशुरिव शीतेतरार्चिषः ॥ KRT_2_0010cd
अथ वाक्पुष्टया सार्धं देव्या दिव्यप्रभावया । KRT_2_0011ab
भुवं तत्प्रभवो भुञ्जंस्तुञ्जीनोरञ्जयत्प्रजाः ॥ KRT_2_0011cd
दंपतिभ्यामियं ताभ्यामभूप्यत वसुंधरा । KRT_2_0012ab
गङ्गामृगाङ्कखण्डाभ्यां जटाभूरिव धूर्जटेः ॥ KRT_2_0012cd
मण्डलं साध्वधत्तां तौ नानावर्णमनोरमम् । KRT_2_0013ab
शतह्रदापयोवाहौ माहेन्द्रमिव कार्मुकम् ॥ KRT_2_0013cd
चक्राते च माहाभागौ विभ्रमाभरणं भुवः । KRT_2_0014ab
तुङ्गेश्वरं हरावासं कतिका(1ख्यं) च पत्तनम् ॥ KRT_2_0014cd
क्वचिन्मडवराज्यान्तःस्थाने चण्डातपोज्ज्वले1 KRT_2_0015ab
तत्प्रभावेण फलितं वृक्षैस्तत्क्षणरोपितैः ॥ KRT_2_0015cd
नाट्यं सर्वजनप्रेक्ष्यं यश्चक्रे स महाकविः1 KRT_2_0016ab
द्वैपायनमुनेरंशस्तत्काले चन्दकोभवत् ॥ KRT_2_0016cd
तयोः प्रभावमाहात्म्यजिज्ञासार्थमिवोद्यता । KRT_2_0017ab
प्रजासु दुःसहा जातु व्यापद्दैवी1 व्यजृम्भत ॥ KRT_2_0017cd
पाकोन्मुखशरच्छालिछन्नकेदारमण्डले । KRT_2_0018ab
मासि भाद्रपदेकस्मात्पपात तुहिनं महत् ॥ KRT_2_0018cd
तस्मिन्विश्वक्षयोद्युक्तकालाट्टझसितोपमे । KRT_2_0019ab
न्यमज्जञ्शालयः साकं प्रजानां जीविताशया ॥ KRT_2_0019cd
अथासीत्क्षुत्परिक्षामजनप्रेतकुलाकुलः । KRT_2_0020ab
प्राकारो1 निरयस्येव घोरो दुर्भिक्षविप्लवः ॥ KRT_2_0020cd
पत्रीप्रीतिं सुतस्नेहं पितृदाक्षिण्यमातुरः । KRT_2_0021ab
कुक्षिभरिः क्षुदुत्तप्तो विसस्माराखिलो जनः ॥ KRT_2_0021cd

1.

--1) Thus corr. by A3 from A1 ॰गोशृङ्गा॰.

--2) Thus corr. by A3 from A1 प्रतिगृह्यतः.

--3) A4 gloss अभ्यस्ता.

2.

--1) A2 gloss जितेन्द्रियाणां.

4.

--1) A2 gloss दुगज्यन्.

6.

--1) A3 स इति भ्रमम॰; R G follow this reading and write ॰दित्यः.

--2) A2 विसंवादक॰.

14.

--1) A2 gloss कैय्.

15.

--1) A3 ॰तपोल्बणे.

16.

--1) Thus A3 also R G; A1 ॰कवेः.

17.

--1) A3 gloss देवैः कृतत्वाद्देवानां संबन्धिनी दैवी.

20.

--1) Thus A1; altered by A3 into प्रकारो.

[page 17]




क्षुत्तापाद्व्यस्मरल्लज्जामभिमानं कुलोन्नतिम् । KRT_2_0022ab
अशनाहंक्रियाघ्रातो लोको1 लक्ष्मीकटाक्षितः ॥ KRT_2_0022cd
क्षामं कण्ठगतप्राणं याचमानं सुतं पिता । KRT_2_0023ab
पुत्रो वा पितरं त्यक्त्वा चकार स्वस्य पोषणम् ॥ KRT_2_0023cd
स्नाय्वस्थिशेषे बीभत्से स्वदेहेहंक्रियावताम् । KRT_2_0024ab
अभूद्भोज्यार्थिनां युद्धं प्रेतानामिव देहिaनम् ॥ KRT_2_0024cd
रूक्षाभिभाषी क्षुत्क्षामो घोरो दिक्ष्वक्षिणी क्षिपन् । KRT_2_0025ab
एक एको जगज्जीवैरियेष स्वात्मपोषणम् ॥ KRT_2_0025cd
तस्मिन्महाभये घोरे प्राणिनामतिदुःसहे । KRT_2_0026ab
ददृशे लोकनाथस्य तस्यैव करुनार्द्रता ॥ KRT_2_0026cd
निवारितप्रतीहारः स रत्नौषधिशोभिना । KRT_2_0027ab
दर्शनेनैव दीनानामलक्ष्मीक्लममच्छिनत् ॥ KRT_2_0027cd
सपत्नीको निजैः कोशैह् संचयैर्मन्त्रिणामपि । KRT_2_0028ab
क्रीतान्नः स दिवारात्रं प्राणिनः समजीवयत् ॥ KRT_2_0028cd
अटवीषु श्मशानेषु रथ्यास्ववसथेषु च । KRT_2_0029ab
क्षुत्क्षामः क्ष्माभुजा तेन नहि कश्चिदुपैक्ष्यत1 KRT_2_0029cd
ततो निःशेषितधनः क्षीणान्नां वीक्ष्य मेदिनीम् । KRT_2_0030ab
क्षपायामेकदा देवीमेवमूचे स1 दुःखितः ॥ KRT_2_0030cd
देव्यस्मदपचारेण ध्रुवं केनापि दुस्तरा । KRT_2_0031ab
जाता निरपराधानां जनानां व्यापदीदृशी ॥ KRT_2_0031cd
धिङ्मामधन्यं यस्याग्रे लोकोयं शोकपीडितः । KRT_2_0032ab
पश्यन्नशरणामुर्वीमनुग्राह्यो विपद्यते ॥ KRT_2_0032cd
प्रजा निःशरणा एता अन्योन्यं बान्धवोज्झिताः । KRT_2_0033ab
अरक्षतो भयेमुष्मिन्किं कार्यं जीवितेन मे ॥ KRT_2_0033cd
यथा कथंचिल्लोकोयं दिनान्येतानि यत्नतः । KRT_2_0034ab
मयातिवाहितः सर्वो न च कोपि व्यपद्यत ॥ KRT_2_0034cd
अतिक्रान्तप्रभावेयं कालदौरात्म्यपीडिता । KRT_2_0035ab
निष्किंचनाद्य संजाता पृथिवी गतगौरवा ॥ KRT_2_0035cd
तदिमाः सर्वतो मग्ना दारुणे व्यसनार्णवे । KRT_2_0036ab
उपायः कतमस्तावत्समुद्धर्तुं क्षमः प्रजाः ॥ KRT_2_0036cd
निरालोको हि लोकोयं दुर्दिनग्रस्तभास्करः । KRT_2_0037ab
कालरात्रिकुलैर्विश्वक्परीत इव वर्तते ॥ KRT_2_0037cd
हिमसंघातदुर्लङ्ह्य1क्षितिभृद्रुद्धनिर्गमाः । KRT_2_0038ab
बद्धद्वारकुलाय2स्थखगवद्विवशा जनाः ॥ KRT_2_0038cd
शूराश्च मतिमन्तश्च विद्यावन्तश्च जन्तवः । KRT_2_0039ab
कालदौरात्म्यतः पश्य जाता निहतयोग्यताः ॥ KRT_2_0039cd
आशाः काञ्चनपुष्पकुट्मलकुलच्छन्ना न काः क्ष्मातले सौजन्यामृतवर्षिभिस्तिलकितं सेव्यैर्न किं मण्डलम् । KRT_2_0040ab
पन्थानः सुचिरोप1चाररुचिरैर्व्याप्ता न कैः संस्तुतैस्तेषाम2त्र वसन्ति निह्नुतगुणाः कालेन ये3 मोहिताः ॥ KRT_2_0040cd
तदेष गलितोपायो जुहोमि ज्वलने तनुम् । KRT_2_0041ab
नतु द्रष्टुं समर्थोस्मि प्रजानां नाशमीदृशम् ॥ KRT_2_0041cd
धन्यास्ते पृथिवीपालाः सुखं ये निशि शेरते । KRT_2_0042ab
पौरान्पुत्रानिव पुरः सर्वतो वीक्ष्य निर्वृतान् ॥ KRT_2_0042cd
इत्युत्वा करुणाविष्टो मुखमाच्छाद्य वाससा । KRT_2_0043ab
निपत्य तल्पे निःशब्दं1 रुरोद पृथिवीपतिः ॥ KRT_2_0043cd
निवातस्तिमितैर्दीपैरुद्ग्रीवैः कौतुकादिव । KRT_2_0044ab
वीक्षमाणाथ तं देवी जगाद जगतीभुजम् ॥ KRT_2_0044cd
राजन्प्रजानां कुकृतैः कोयं मतिविपर्ययः । KRT_2_0045ab
येनेतर इव स्वैरमधीरोचितमीहसे ॥ KRT_2_0045cd
यद्यसाध्यानि दुःखानि छेत्तुं न प्रभविष्णुता । KRT_2_0046ab
तन्महीपालः महतां महत्त्वस्य किमङ्कनम् ॥ KRT_2_0046cd
कः शक्रः कतमः स्रष्टा वराकः कतमो यमः । KRT_2_0047ab
सत्यव्रतानां भूपानां कर्तुं शासनलङ्घनम् ॥ KRT_2_0047cd
पत्यौ भक्तिर्व्रतं स्त्रीणामद्रोहो मन्त्रिणां व्रतम् । KRT_2_0048ab
प्रजानुपालनेनन्यकर्मता भूभृतां व्रतम् ॥ KRT_2_0048cd

22.

--1) A1 लोकोऽलक्ष्मी॰.

21.

--1) Thus corr. by A3 from A1 उपेक्ष्यते.

30.

--1) Thus corr. by A3 from A2 सु॰.

38.

--1) A3 हिमसंपातदुर्लक्षक्षि॰.

--2) A2 gloss नीडं.

40.

--1) A3 संस्तुतैरेषा॰, with gloss एषां श्रूरमतिमदादीनाम् निह्नुतगुनाः ये शूराद्या अत्र अस्मिन्नेव देशे वसन्ति देशान्तरं न गच्छन्ति ते कालेन मोहिताः.

--3) A3 ते.

43. Thus corr. by A3 from A1 ॰शङ्कं.

[page 18]




उत्तिष्ठ व्रतिनामग्र्य क्व विपर्येति मद्वचः । KRT_2_0049ab
प्रजापाल प्रजानां ते नास्त्येव क्षुत्कृतं भयम् ॥ KRT_2_0049cd
इति संरम्भतः प्रोक्ते तया1नुध्याय देवताः । KRT_2_0050ab
प्रतिगेहं गतप्राणः कपोतनिवहोततत् ॥ KRT_2_0050cd
प्रातस्तन्नृपतिर्वीक्ष्य व्यरंसीन्मरणोद्यमात् । KRT_2_0051ab
खृट्\_2\_0051चद् प्रजाश्च प्रयहं प्राप्तैः कपोतैर्जीवितं दधुः ॥:
वस्त्वन्तरं किमपि तत्साध्वी नूनं ससर्ज सा । KRT_2_0052ab
जनताजीवितावाप्त्यै न कपोतास्तु तेभवन्1 KRT_2_0052cd
तादृशां नहि निर्व्याजप्रानिकारुण्यशालिनाम् । KRT_2_0053ab
हिंसया धर्मचर्यायाः शक्यं क्वापि कलङ्कनम् ॥ KRT_2_0053cd
अभवन्निर्मलं व्योम देवीकृत्यैः सह क्रमात् । KRT_2_0054ab
साकं भूपालशोकेन दुर्भिक्षं च शमं ययौ ॥ KRT_2_0054cd
सा भूतिविभवोदग्रमग्रहारं द्विजन्मनाम् । KRT_2_0055ab
सती कतीमुषं1 चक्रे रामुषं2 चापकल्मषा ॥ KRT_2_0055cd
वैषैः षट्त्रिंशता शान्ते पत्यौ विरहजो ज्वरः । KRT_2_0056ab
तत्यजे ज्वलनज्वालानलिनप्रच्छदे तया ॥ KRT_2_0056cd
सा यत्र शुचिचारित्रा विपन्नं पतिमन्वगात् । KRT_2_0057ab
स्थानं जनैस्तद्वाक्पुष्टाटवीत्यद्यापि गद्यते ॥ KRT_2_0057cd
चारुचारित्रया तत्र तथा सत्त्रेवतारिते । KRT_2_0058ab
नानापथागतानाथसार्थैरद्यापि भुज्यते ॥ KRT_2_0058cd
आभ्यामभ्यधिकं कर्तुं शक्तिः कस्येति निश्चितम् । KRT_2_0059ab
विचिन्त्यारोचकी धाता नापत्यं निर्ममे तयोः ॥ KRT_2_0059cd
वेधाः परां धुरमुपैति परीक्षकाणामिक्षोः फलप्रजननेन कृतश्रमो यः । KRT_2_0060ab
विस्मारितोद्धुरसुधारसयोग्यतां त1त्तस्मादुदेत्य2 किमिवाभ्यधिकं विदध्यात् ॥ KRT_2_0060cd
दीर्घदुर्दिननष्टार्कं राष्ट्रमात्मापचारतः । KRT_2_0061ab
ज्ञात्वा राज्ञ्यग्रिसाद्देहं सा चकारेति केचन ॥ KRT_2_0061cd
ततोन्यकुलजो राजा विजयोष्टावभूत्समाः । KRT_2_0062ab
पत्तनेन परीतं यश्चकार विजयेश्वरम् ॥ KRT_2_0062cd
सुतो महीमहेन्द्रस्य जयेन्द्रस्तस्य भूपतेः । KRT_2_0063ab
क्ष्मामाजानुभुजो राजा बुभोजाथ पृथुप्रथः ॥ KRT_2_0063cd
अलोल1कीर्तिकल्लोलदुगूलवलनोज्ज्वलाम् । KRT_2_0064ab
बभार यद्भुजस्तम्भो जयश्री2सालभञ्जिकाम्3 KRT_2_0064cd
तस्याभूदद्भुतोदन्त1भवभक्तिविभूषितः । KRT_2_0065ab
राज्ञः संधिमतिर्नाम मन्त्री मतिमतां वरः ॥ KRT_2_0065cd
नास्त्युपायः स संसारे कोपि योगोहितुं क्षमः । KRT_2_0066ab
भूपालमत्तकरिणामेषं चपलकर्णताम् ॥ KRT_2_0066cd
अत्यद्भुतमतिः शङ्क्यः सोयमुक्त्वेति यद्विटैः । KRT_2_0067ab
तस्मिन्धीसचिवे द्वेषस्तेनाग्राह्यत भूभुजा ॥ युग्मम्॥ KRT_2_0067cd
निवारितप्रवेशोथ सकोप1स्तमहेतुकम् । KRT_2_0068ab
निनाय हृतसर्वस्वं यावदायुर्दरिद्रताम् ॥ KRT_2_0068cd
तस्य भूपतिविद्वेषग्रीष्मोष्मपरिशोषिणः । KRT_2_0069ab
आप्यायं राजपुरुषा वार्तयापि न चक्रिरे ॥ KRT_2_0069cd
गिरं गभीरो गृह्णाति क्ष्माभृद्यावत्तदग्रगाः । KRT_2_0070ab
उक्तानुवादिनस्तावद्व्यक्तं प्रतिरवा इव ॥ KRT_2_0070cd
स तु राजविरुद्धत्वदारिद्र्याभ्यां न विव्यथे । KRT_2_0071ab
गतप्रत्यूहया प्रीतः प्राप्तया हरसेवया ॥ KRT_2_0071cd
अथ भाव्यर्थमाहात्म्यात्पप्रथे प्रति1मन्दिरम् । KRT_2_0072ab
राज्यं संधिमतेर्भावीत्यश्रुतापि सरस्वती ॥ KRT_2_0072cd
नाचोदिता वाक्चरतीत्याप्तेभ्यः श्रुतवान्नृपः । KRT_2_0073ab
ततः संभूत1संत्रासः कारावेश्मनि तं न्यधा2त् ॥ KRT_2_0073cd

50.

--1) A3 देव्या.

52.

--1) A3 पतन्.

55.

--1) A2 gloss कैमोह.

--2) A3 gloss रोमाह्.

60.

--1) Thus A1; A3 योग्यतात्तत्; G योग्यताचात्, explained by योग्यतयात्तो गृहीतः and subsequently corrected into योग्यता तु.

--3) Thus A1 gloss उत्पादयित्वा.

64.

--1) G आलोल॰.

--2) Thus corr. by A3 from A1 ॰स्त्री॰.

--3) A2 gloss पुत्तलिकाम्.

65.

--1) A3 ॰दात्तो.

68.

--1) A3 कोपात्तम्.

72,

--1) Thus corr. by A2 from A1 नवम॰; A2 had explained in margin the original reading by a note which has been struck out: राज्यं सन्धिमतो (sic) भावीत्यश्रुतापि सरस्वती एव नवमन्दिरं पप्रथे सन्धिमतेर्वराकस्य विषमपूर्ववृत्त्यपरिपोषकरूपत्वान्नवमन्दिररूपं तन्नात्र श्रुतवाक् श्रवणमभूदित्यर्थः येन च तदुपरि राजातीव क्रूरश्रेष्ठोभूदिति भावः.

73.

--1) Thus corr. by A2 from A1 सद्भूत॰.

--2) Thus corr. by A3 from A1 व्यधात्.

[page 19]




तत्र तस्योग्रनिगडैः पीडिताड्घ्रेर्विशुष्यतः । KRT_2_0074ab
पूर्णोभूद्दशमो वर्षो भूपतेश्चायुषोविधिः ॥ KRT_2_0074cd
निष्पुत्रः स महीपालो मुमूर्षुर्दाहमादधे । KRT_2_0075ab
रोगोत्थया पीडया च चिन्तया च तदीयया ॥ KRT_2_0075cd
ऊष्मायमाणो विद्वेषवह्निना ज्वलतानिशम् । KRT_2_0076ab
न विना दद्वधं मेने भावितव्यप्रतिक्रियाम् ॥ KRT_2_0076cd
भाव्यर्थस्याबु1धाः कुर्युरुपायं स्थगनाय यम् । KRT_2_0077ab
स एवापावृतं द्वारं ज्ञेयं दैवेन कल्पितम् ॥ KRT_2_0077cd
दग्धाङ्गारकदम्बके विलुठतः स्तोकोन्मिषत्तेजसो वेधा वह्निकणस्य शक्तिमतुलामाधातुकामो हठात् । KRT_2_0078ab
तन्निर्वापणमिच्छतः प्रतनुते पुंसः समीपस्थिते1 संतापद्रुतभूरिसर्पिषि घटे पानीयकुम्भभ्रमम् ॥ KRT_2_0078cd
अथ राजाज्ञया क्रूरैर्वधकर्माधिकारिभिः । KRT_2_0079ab
निशि संधिमतिः शूले समारोप्य विपादितः ॥ KRT_2_0079cd
प्रोतशूले श्रुते तस्मिञ्चोकशङ्कुर्महीपतेः । KRT_2_0080ab
निरगाद्रोगभग्नस्य पूर्वं पश्चात्तु जीवितम् ॥ KRT_2_0080cd
सप्तत्रिंशतिवर्षेषु यातेष्वस्मिन्निरन्वये । KRT_2_0081ab
प्रशान्तभूमिपालाभूत्कतिचिद्दिवसानि भूः ॥ KRT_2_0081cd
अथ संधिमतिं बुद्ध्वा तथा व्यापादितं गुरोः । KRT_2_0082ab
ईशानाख्यस्य हृदयं विवशं वशिनोप्यभूत् ॥ KRT_2_0082cd
शिरीष इव संसारे सुखोच्छेद्ये मनीषिणाम् । KRT_2_0083ab
हन्तानृशंस्यं तद्वृन्तमिवैकमवशिष्यते ॥ KRT_2_0083cd
स श्मशानभुवं प्रापादनाथस्येव शुष्यतः । KRT_2_0084ab
कर्तुं विनयिनस्तस्य स्वोचितामन्तसत्क्रियाम् ॥ KRT_2_0084cd
तं चास्थिशेषमद्राक्षीत्कृष्यमाणं बलाद्वृकैः । KRT_2_0085ab
शूलमूलावबद्धास्थिखण्डावष्टंभनिश्चलम् ॥ KRT_2_0085cd
समीरणसमाकीर्णमु1ण्डरन्ध्राग्रनिर्गतैः । KRT_2_0086ab
ध्वनितैरनुशोचन्तमिवावस्थां तथाविधाम् ॥ KRT_2_0086cd
हा वत्स द्रष्टुमीदृक्ते जीवाभ्यद्येति वादिना । KRT_2_0087ab
तस्याकृष्यत शूलान्तःप्रोतं तेनाथ कीकसम् ॥ KRT_2_0087cd
वेष्टिताङ्घ्रिः शिरःशीर्णैस्तत्कचैर्धूलिधूसरैः । KRT_2_0088ab
अनैषीत्तं स कङ्कलं वारयन्भषतो वृकान् ॥ KRT_2_0088cd
उचिताम् सत्क्रियां कर्तुं ततस्तस्य समुद्यतः । KRT_2_0089ab
भाले विधातृलिखितं श्लोकमेतमवाचयत् ॥ KRT_2_0089cd
यावज्जीवं दरिद्रत्वं दश वर्षाणि बन्धनम् । KRT_2_0090ab
शूलस्य पृष्ठे मरणं पुना1 राज्यं भविष्यति ॥ KRT_2_0090cd
पादत्रयस्य दृष्टार्थ1ः श्लोकस्यासीत्स योगिवत् । KRT_2_0091ab
द्रष्टव्ये तुर्यपा2दार्थप्र3त्यये कौतुकान्वितः ॥ KRT_2_0091cd
अचिन्तयच्च संभ्रान्तः कथमे1तद्भविष्यति । KRT_2_0092ab
उवाच च विधेः शक्तिमचिन्त्यां कलयंश्चिरम् ॥ KRT_2_0092cd
तत्तत्कर्मव्यतिकरकृतः पारतन्त्र्यानुरोधात्सज्जाः सर्वे व्यवसितहठोन्मूलनाय प्रयत्नात् । KRT_2_0093ab
चित्रं तत्राप्युदयति विधेः शक्तिरत्यद्भुतेयं यन्माहात्म्याद्विविधघटनासिद्धयो निर्निरोधाः ॥ KRT_2_0093cd
मणिपूरपुरे पार्थं निहितं समजीवयत् । KRT_2_0094ab
फणिकन्याप्रभावेण सर्वाश्चर्यनिधिर्विधिः ॥ KRT_2_0094cd
द्रोणपुत्रास्त्रनिर्दग्धं मातुर्गर्भे परीक्षितम् । KRT_2_0095ab
जीवयन्कृष्णमाहात्म्याद्धाता धुर्योधिकारिणाम् ॥ KRT_2_0095cd
कचं भस्मीकृतं दैत्यैर्नागांस्तार्क्ष्येण भक्षितान् । KRT_2_0096ab
पुनर्जीवयितुं को वा दैवादन्यः प्रगल्भते ॥ KRT_2_0096cd
इत्युक्त्वा भाविनोर्थस्य द्रष्टुं सिद्धिं समुद्यतः । KRT_2_0097ab
तत्रैव बद्धवसतिः कङ्कालं स ररक्ष तम् ॥ KRT_2_0097cd
अथार्धरात्रे निर्निद्रस्तथैवाद्भुतचिन्तया । KRT_2_0098ab
धूपाधिवासमीशानो व्रातवान्दिव्यमेकदा ॥ KRT_2_0098cd
उच्चण्डलाडनाद1ण्डोद्घृष्टघण्टौघटांकृतैः । KRT_2_0099ab
चण्डैर्डमरुनिर्घोषैर्घ2र्घरं श्रुतवान्ध्वनिम् ॥ KRT_2_0099cd

77.

--1) Thus corr. by later hand from A1 ॰र्थस्य बुधाः.

78.

--1) Another hand alters this to ॰स्थितेः.

86.

--1) A2 ॰समापूर्णमु॰ with gloss शिरः over मुण्ड.

90.

--1) Thus A1; A3 पुनराज्यं.

91.

--1) Thus corr. by later hand from A1 ॰दृष्टार्थे.

--2) A2 gloss चतुर्थ.

--3) Thus corr. by later hand from A1 ॰पाशार्थे.

92.

--1) Thus corr. by A2 from A1 कार्थमे॰.

99.

--1) A3 gloss लाडना अन्तर्गता शलाका आण्टु इति भाषया.

--2) A3 ॰डमरुघोष्यैश्च.

[page 20]




उड्घाटिततमोरि1ः स ततः पितृवनावनौ । KRT_2_0100ab
ददर्श योगिनीस्तेजःपरिवेषान्तरस्थिताः ॥ KRT_2_0100cd
तासां संभ्रममालक्ष्य कङ्कालं चापवाहितम् । KRT_2_0101ab
ईशानस्तां श्मशानोर्वीं धृतासिश्चकितो ययौ ॥ KRT_2_0101cd
अथापश्यत्तरुच्छन्नः शायितं मण्डलान्तरे । KRT_2_0102ab
संधीयमानसर्वाङ्गं कङ्कालं योगिनीगणैः ॥ KRT_2_0102cd
उल्लसद्वरसंभोगवाञ्छा मद्यपदेवता1ः । KRT_2_0103ab
वीरालाभात्समन्विष्य कङ्कालं तमपाहरन्2 KRT_2_0103cd
एकमेकं स्वमङ्गं च विनिधाय क्षणादथ । KRT_2_0104ab
कुतो1प्र्यानीय पुंलक्ष्म2 पूर्णाङ्गं तं प्रचक्रिरे ॥ KRT_2_0104cd
अथ पुर्यष्टकं भ्राम्यद1नाक्रान्तान्यविग्रहम् । KRT_2_0105ab
योगेनाकृष्य योगेश्यस्त2त्र सस्ंधिमतेर्न्यधुः ॥ KRT_2_0105cd
ततः सुप्तोत्थित1 इव प्रत्तदिव्यविलेपनः । KRT_2_0106ab
समभुज्यत ताभिः स यथेच्छं चक्रनायकः ॥ KRT_2_0106cd
ईशानस्त1स्तस्य देवीनां वितीर्णाङ्गाहृतिं पुनः । KRT_2_0107ab
क्षपायां क्षीयमाणायां चकितः पर्यशङ्कत ॥ KRT_2_0107cd
नदंस्तद्रक्षया धीरः स च तत्स्थानमाययौ । KRT_2_0108ab
तच्च योगेश्वरीचक्रं क्षिप्रमन्तरधीयत ॥ KRT_2_0108cd
अथाश्रूयत वाक्तासां माभूदीशान भीस्तव । KRT_2_0109ab
नास्त्यङ्गहानिरस्माकं वृते चास्मिन्न वञ्चना ॥ KRT_2_0109cd
अस्मद्वराद्दिव्यवपुःसंधितः संधिमानसौ । KRT_2_0110ab
आर्यत्वादार्यराजश्च ख्यातो भुवि1 भविष्यति ॥ KRT_2_0110cd
ततो दिव्याम्बरः स्रग्वी दिव्यभूषणभूषितः । KRT_2_0111ab
ववन्दे संधिमान्प्रह्वः प्राप्तपूर्वस्मृतिर्गुरुम् ॥ KRT_2_0111cd
ईशानोपि तमालिङ्ग्य स्वप्रेष्वपि सुद्रुलभम् । KRT_2_0112ab
भूमिकामाललम्बे कामिति को वक्तुमर्हति ॥ KRT_2_0112cd
असारं च विचित्रं च संसारं ध्यायतोर्मिथः । KRT_2_0113ab
विवेकविशदा तत्र प्रावर्तत तयोः कथा ॥ KRT_2_0113cd
अथ वार्तां विदित्वेमां कुतोपि नगरौकसः । KRT_2_0114ab
सबालवृद्धाः सामात्यास्तमेवोद्देशमाययुः ॥ KRT_2_0114cd
पूवाकृतिविसंवादाद्भ्रमो नायं स इत्यथ । KRT_2_0115ab
तेनाच्छिद्यत संवादिनिखिलान्पृच्छता वचः ॥ KRT_2_0115cd
अर्थानां शासितुं राष्ट्रं पौराणामपराजकम् । KRT_2_0116ab
सोन्वमन्यत कृच्छ्रेण निःस्पृहः शासनाद्गुरोः ॥ KRT_2_0116cd
प्रापय्योपवनोपान्तं तं दिव्याकृतिशोभिनम् । KRT_2_0117ab
सतूर्यं स्नापयामासुरभिषेकाम्बुभिर्द्विजाः ॥ KRT_2_0117cd
नवराजोचिताचारे न स शिक्षामपैक्षत । KRT_2_0118ab
दृष्टकर्मा समस्तास्तु निस्तुषाः प्रक्रिया व्यधात् ॥ KRT_2_0118cd
स राजोचितनेपथ्यः पौराशीर्घोषशोभिनीम् । KRT_2_0119ab
सौधोन्मिषल्लाजवर्षां ससैन्य1ः प्राविशत्पुरीम् ॥ KRT_2_0119cd
तस्मिन्विरजसि प्राज्यमाक्रामति नृपासनम् । KRT_2_0120ab
आचक्राम प्रजा व्यापन्न दैवी न च मानुषी ॥ KRT_2_0120cd
अहरन्हृदयं तस्य शृङ्गारहितविभ्रमा1ः । KRT_2_0121ab
नितम्बिन्यो वनभुवः शमिनो2 न तु योषितः ॥ KRT_2_0121cd
वनप्रसूनसंपर्कपुण्यगन्धैस्तपस्विनाम् । KRT_2_0122ab
कर्पूरधूपसुरभिः करैः स्पृष्टः स पिप्रिये ॥ KRT_2_0122cd
भूतेशवर्धमानेशविजयेशानपश्यतः । KRT_2_0123ab
नियमो राजकार्येषु तस्याभूत्प्रतिवासरम् ॥ KRT_2_0123cd
हरायतनसोपानक्षालनाम्भःकणाञ्चितैः । KRT_2_0124ab
संस्पृष्टः पवनैः सोभूदानन्दास्पन्दविग्रहः ॥ KRT_2_0124cd
पूवपूजापनयने निराड1म्बरसुन्दरः । KRT_2_0125ab
तेनैव द्रष्टुमज्ञायि स्नपितो विजयेश्वरः ॥ KRT_2_0125cd
लिङ्गपीठलुटत्स्नानकुम्भाम्भःक्षोभभूर्ध्वनिः । KRT_2_0126ab
शयानस्याप्यभूत्तस्य वल्लभो वल्लकीद्विषः ॥ KRT_2_0126cd

100.

--1) A2 gloss तमोरिः त्राव् इति भाषया.

102.

--1) Thus corr. by A3 from A1 मध्यमदे॰; A2 in margin मद्यमदेन ताः इत्यनन्यादर्शे.

--2) Thus corr. by A2 from A1 तमुपाहरन्.

204.

--1) Thus corr. by later hand from A1 ततो.

--2) Thus corr. by A3 from A1 पुंलिङ्ग॰.

205.

--1) Thus corr. by A1 from भ्राम्यन्मना॰.

--2) A3 योगिन्यः.

206.

--1) supplied by A3.

207.

--1) Thus corr. by A3 from A1 ईशानतस्य.

210.

--1) A3 राजा.

211.

--1) Thus corr. by A3 from A1 ससैन्यां.

212.

--1) A3 gloss शृङ्गेषु अरहितः न त्यक्तः वीनां पक्षिणां भ्रमः भ्रमणं याभिः ताः.

--2) A3 gloss शान्तस्य.

225.

--1) Thus corr. by A3 from A2 निजड॰.

[page 21]




तापसैर्भस्मरुद्राक्षजटाजूटाङ्कितैर्बभौ । KRT_2_0127ab
तस्य माहेश्वरी पर्षदिव भूमिपतेः सभाः ॥ KRT_2_0127cd
शिवलिङ्गसहस्रस्य प्रतिष्ठाकर्मणि प्रभोः । KRT_2_0128ab
प्रतिज्ञा प्रत्यहं तस्य नाभूद्विघटिता क्वचित् ॥ KRT_2_0128cd
प्रमादात्तदनिष्पत्तौ शिलामुत्कीर्य कल्पिता । KRT_2_0129ab
सहस्रलिङ्गी तद्भृत्यैः सर्वतोद्यापि दृश्यते ॥ KRT_2_0129cd
तासु तासु स वापीषु लिङ्गव्याजादरोपयत् । KRT_2_0130ab
स्वपुण्यपुण्डरीकानां जन्मनेक्षपरंपराम् ॥ KRT_2_0130cd
स्थाने स्थाने जलान्तश्च बहुसंख्यैर्निवेशितैः । KRT_2_0131ab
अनयन्नर्मदाभङ्गिं शिवलिङ्गैस्तरङ्गिणीः ॥ KRT_2_0131cd
प्रतिलिङ्गं महाग्रामाः प्रत्यपाद्यन्त तेन ये । KRT_2_0132ab
पर्षदामद्य तद्भोगः कालेनान्तर्धिमागतः ॥ KRT_2_0132cd
अकरोत्स महाहर्म्यैर्महालिङ्गैर्महावृषैः । KRT_2_0133ab
महात्रिशूलैर्महतीं महामाहेश्वरो महीम् ॥ KRT_2_0133cd
कृत्वा संधीश्वरं1 देहसंधानपितृकानने । KRT_2_0134ab
ईशानस्य गुरोर्नाम्ना व्यधादीशेश्वरं2 हरम् ॥ KRT_2_0134cd
थेदां च भीमादेवीं च देशांश्चान्यान्पदेपदे । KRT_2_0135ab
स मठप्रतिमालिङ्गैर्हर्म्यैर्निन्ये महार्घताम् ॥ KRT_2_0135cd
स्वयंभूमिश्च तीर्थैश्च पूतं भक्तिविभूषित1ः । KRT_2_0136ab
स एव भोक्तुमज्ञासीत्प्राज्ञ2ः कश्मीर3मण्डलम् ॥ KRT_2_0136cd
स्नातस्य निर्झराम्भोभिः पुष्पलिङ्गार्चनोत्सवैः । KRT_2_0137ab
राज्ञस्तस्य वनोर्वीषु मासः पुष्पाकरो ययौ ॥ KRT_2_0137cd
स चातिरम्यः काश्मीरो ग्रीष्मस्त्रिदिवदुर्लभः । KRT_2_0138ab
हिमलिङार्चनैः प्रायाद्वनान्तेषु कृतार्थताम् ॥ KRT_2_0138cd
फुल्लाब्जषण्डरुद्धाशाः प्राप्य पुष्करिणीतटीः । KRT_2_0139ab
लक्ष्मीसखः स खण्डेन्दुचूडध्या1नपरोभवत् ॥ KRT_2_0139cd
नीलोत्पलवतीर्वापीरगस्त्योदयनिर्विषाः । KRT_2_0140ab
अवगाह्य हरार्चाभिः शरदं निर्विवेश सः ॥ KRT_2_0140cd
सार्धं तपोधनैस्तैस्तैर्भजतो जागरोत्सवान् । KRT_2_0141ab
तस्याभूवन्भुवो भर्तुरमोघा माघरात्रयः ॥ KRT_2_0141cd
अत्यद्भुतं राज्यलाभमित्थं सफलयन्कृती । KRT_2_0142ab
पञ्चाशतं त्रिवर्षोनामत्यक्रामत्स वत्सरान् ॥ KRT_2_0142cd
शमव्यसनिनस्तस्य राज्यकार्याण्यपश्यतः । KRT_2_0143ab
तस्मिन्काले प्रकृतयो विरागं प्रतिपेदिरे ॥ KRT_2_0143cd
अन्वैष्यत नृपस्ताभिः कश्चिद्राज्याय शुश्रुवे । KRT_2_0144ab
राजपुत्रो जिगीषुश्च श्रीमान्यौधिष्ठिरे कुले ॥ KRT_2_0144cd
जुगोप गोपादित्याख्य1ं कश्मीरेन्द्रजिगीषया । KRT_2_0145ab
युधिष्ठिरप्रपौत्रं हि गान्धाराधिपतिस्तदा ॥ KRT_2_0145cd
वसन्नप्राप्त1साम्राज्यः स तत्र तनयं क्रमात् । KRT_2_0146ab
अवाप लक्षणैर्दिव्यैरमोघं मेघवाहनम् ॥ KRT_2_0146cd
स तत्र1 पितुरादेशाद्वैष्णवान्वयजन्मनः । KRT_2_0147ab
राष्ट्रं प्राग्ज्योतिषेन्द्रस्य ययौ कन्यास्वयंवरे ॥ KRT_2_0147cd
तत्र तं वारुणं छत्रं छायया राजसंनिधौ । KRT_2_0148ab
भेजे वरस्रजा राजकन्यका चामृतप्रभा ॥ KRT_2_0148cd
तेन तस्य निमित्तेन वृद्धिमागामिनीम् जनाः । KRT_2_0149ab
अजानन्नम्बुवाहस्य पाश्चात्येनेव वायुना ॥ KRT_2_0149cd
राज्ञा हि नरकेणैतद्वरुणादुष्णवारणम् । KRT_2_0150ab
आनीतमकरोच्छायां न विना चक्रवर्तिनम् ॥ KRT_2_0150cd
तमन्तिकं पितुः प्राप्तं पत्न्या लक्ष्म्या च संश्रितम् । KRT_2_0151ab
भुवा निमन्त्रयामासुर्मन्त्रिणो वंशयोग्यया ॥ KRT_2_0151cd
अथार्यराजो विज्ञाय स्वराज्यं भेदजर्जरम् । KRT_2_0152ab
प्रतिचक्रे न शक्तोपि तस्थौ तु त्यक्तुमुत्सुकः ॥ KRT_2_0152cd
अचिन्तयच्च सत्यं मे संप्रीतो भूतभावनः । KRT_2_0153ab
सिद्धिविघ्नानभून्दीर्घानपाकर्तुं समुद्यतः ॥ KRT_2_0153cd
कृत्ये बहुनि निष्पाद्ये श्रमात्कौसीद्य1याश्रयन्2 KRT_2_0154ab
प्रावृषीवाध्वगो दिष्ट्या मोहितोस्मि न निद्रवा ॥ KRT_2_0154cd
स्वकाले1 त्यजता लक्ष्मीं विरक्तां2 बन्धकीमिव । KRT_2_0155ab
हठनिर्वासनव्रीडा दिष्ट्या नासादिता मया ॥ KRT_2_0155cd

130.

--1) Thus corr. by A3 from A1 ॰पुण्डरीकाक्षज॰.

134.

--1) The aksharas श्वरं supplied by A3 in space left by A1.

--2) A2 gloss ईशाभ्राडू इति प्रसिद्धस्थले.

136.

--1) A3 ॰विशेषतः.

--2) Thus A3; A1 प्राज्यः.

--3) Thus corr. by later hand from A1 काश्मीर॰.

139.

--1) Thus corr. by later hand from A1 चूडाध्या॰.

145.

--1) Thus corr. by A1 from ॰त्याख्यः.

146.

--1) Thus A3; A1 वसन्नपास्तसा॰.

147.

--1) A3 युवा.

154.

--1) A2 glosses आलस्यम् and ---- न कर्म कौसीद्यं.

--2) Thus corr. by A3 from A1 ॰श्रयम्.

155.

--1) Thus A1; A3 स्वकुले.

--2) Thus corr. by A3 from A1 सरक्ताम्.

[page 22]




शैलूषस्येव मे राज्यरङ्गेस्मिन्वल्गतश्चिरम् । KRT_2_0156ab
निर्व्यूढम1पि वैरस्यं दिष्ट्या न प्रेक्षका गताः ॥ KRT_2_0156cd
दिष्ट्या सदैव वैमुख्यनुच्चैरुद्घोषयञ्श्रियः । KRT_2_0157ab
त्यागक्षणे न भीतोस्मि विकत्थन इवाहवे ॥ KRT_2_0157cd
इति संचिन्तयन्नंतः सर्वत्यागोन्मुखो नृपः । KRT_2_0158ab
मनोराज्यानि कुर्वाणो दरिद्र इव पिप्रिये ॥ KRT_2_0158cd
अन्येद्युः प्रकृतीः सर्वाः संनिपत्य सभान्तरे । KRT_2_0159ab
ताभ्यः प्रत्यर्पयन्न्यासमिव राज्यं सुरक्षितम् ॥ KRT_2_0159cd
उज्झितं स्वेच्छया तच्च1 प्रयत्नेनापि नाशकत् । KRT_2_0160ab
तं स्वीकारयितुं कश्चित्फणीन्द्रमिव कञ्चुकम् ॥ KRT_2_0160cd
अर्चालिङ्गमुपादाaय सोथ प्रायादुदङ्मुखः । KRT_2_0161ab
धौतवासा निरुष्णीषः पद्भ्यामेव प्रजेश्वरः ॥ KRT_2_0161cd
तस्य पादार्पितदृशो व्रजतो मौनिनः प्रभोः । KRT_2_0162ab
पन्थानं जगृहुः पौरा निःशब्दस्रवदस्रवः ॥ KRT_2_0162cd
स विलङ्घितगव्यूतिरुपविश्य तरोरधः । KRT_2_0163ab
जनमेकैकमुद्बाष्पं न्यवर्तयत सान्त्वयन् ॥ KRT_2_0163cd
पथि शिखरिनां मूले विलम्ब्य जहज्जनान्मितपरिकरो गच्छन्नूर्ध्वं क्रमात्समदृश्यत । KRT_2_0164ab
गहनवसुधाः संपूर्योच्चैर्व्रजन्स निजात्पदान्नद इव विनिर्यातः स्तोकैः कृतानुगमो1 जलैः ॥ KRT_2_0164cd
निःशेषं निकटात्स लोकमटवीमध्ये निरुन्धन्प1दं शोकावेशसबाष्पगद्गदपदं संमान्य चोत्सार्य च । KRT_2_0165ab
भूजत्व2क्परिरोधमर्मरम2रुन्निद्राणसिद्धाध्वगश्रेणीमौलि4मणिप्रभोज्ज्वलगुहागेह5ं जगाहे वनम् ॥ KRT_2_0165cd
अथ वनसरसीतटद्रुमाधः पुटकघटोदरसंभृताम्बुपूराम् । KRT_2_0166ab
वसतिमकृत वासरावसाने शुचितरुपल्लवकल्पितोच्चतल्पाम् ॥ KRT_2_0166cd
शृङ्गासक्तसितातपाः शवलितच्छायाभुवः शाद्वलैरुत्फुल्लाम1लमल्लिकातलमिलत्सुप्तव्रजस्त्रीजनाः । KRT_2_0167ab
सध्वाना वनपालवेणु2रणितोन्मिश्रैः प्रपाताम्बुभिः श्रान्तं दृक्पथमागतास्तमनयन्निद्रामदूराद्रय3ः ॥ KRT_2_0167cd
वनकरि1रसितैः पदे पदे स प्रतिभटताम् पतहध्वनेर्दधानैः । KRT_2_0168ab
अमनुत रटितैश्च कर्करेटोः परिगलितां गमनोन्मुखस्त्रियामाम् ॥ KRT_2_0168cd
अन्येद्युर्विधिवदुपास्य पूर्वसंध्यामासन्ने नलिनसरस्यपास्तनिद्रः । KRT_2_0169ab
क्ष्मापालः परिचितसोदराम्बुतीर्थं नन्दीशाध्युषितमवाप भूतभर्तुः ॥ KRT_2_0169cd
नन्दिक्षेत्रे त्रिभुवनगुरोः सोग्रतस्तत्र यावत्तस्थौ तावत्1स्वयमभिमतावाप्तये जायते स्म । KRT_2_0170ab
भस्मस्मेरः सुघटितजटाजूतबन्धोक्षसूत्री रुद्राक्षाङ्को जरढमुनिभिः सस्पृहं वीक्ष्यमाणः ॥ KRT_2_0170cd
भ्राम्यञ्1श्रीकन्ठदत्तव्रतजनितमहासन्क्रियो भैक्षहेतोर्भिक्षादानोद्यतासु प्रतिमुनिनिलयं संभ्रमात्तापसीषु । KRT_2_0171ab
वृक्षैर्भिक्षाकपाले शुचिफलकुसुमश्रेणिभिः पूर्यमाणे मान्यो वैराग्ययोगे2प्यनुपनतप3रप्रार्थनालाघवोभूत् ॥ KRT_2_0171cd
6॥ 171 ॥ आदितः ॥ग्रं 543 ॥


इति श्रीकाश्मीरिकमहामात्यश्रीचण्णकप्रभुसूनोः कल्हणस्य कृतौ राजतरङ्गिण्यां द्वितीयस्तरङ्गः ॥ शतद्वये वत्सराणामष्टभिः परिवर्जिते । अस्मिन्द्वितीये व्याख्याताः षट्प्रख्यातगुणा नृपाः ॥

156.

--1) Thus A1; the v. l. of A2 निर्व्यूढावपि has been struck out again; G R निर्व्यूढमपि.

160.

--1) Thus corr. by later hand from A1 तं च.

164.

--1) Thus corr. by A3 from A1 स्तोकानुगमो.

165.

--1) Thus A3; A1 निरुद्ध्यत्पदं.

--2) Thus corr. by later hand from A1 भूर्जत्वत्प॰.

--3) Thus corr. by A3 from A1 मर्जर॰.

--4) The akshara लि supplied by A3 in space left by A1.

--5) The gloss भोमजोवो written by A4 at the foot og the page, probably refers to this word.

167.

--1) Thus corr. by A2 from A1 शाद्वलैरुल्लासल॰; the latter reading repeated in margin by A3.

--2) Thus G sec manu and P; A R C ॰पालरेणु॰.

--3) A3 gloss पर्वताः.

168.

--1) A3 वनहरि॰.

--2) Thus corr. by later hand from A1. ॰ध्वनैर्द॰.

170.

--1) A1 यावत्तावत्; supplemented as above by A2.

171.

--1) A3 भ्राम्यच्छ्री॰.

--2) Thus corr. by A3 from A1 ॰योग्यो.

--3) A1 writes ॰प्यनुपतन॰, with figures indicating transposition.

[page 23]




॥ तृतीयस्तरङ्गः ॥

भुञ्जेभाजिनमस्य1 कुम्भकुहरे मुक्ताः कुचाग्रोचिताः किं भालज्वलनेन कज्जलमतः स्वीकार्यमक्ष्णोः कृते । KRT_3_0001ab
संधाने वपुरर्धयोः प्रतिवदन्नेवं निषेधेप्यहेः कर्तव्ये प्रिययोत्तरानुसरणोद्युक्तो हरः पातु वः ॥ KRT_3_0001cd
अथोल्लसत्पृथुश्लाघमानिन्युर्मेघवाहनम् । KRT_3_0002ab
गान्धारविषयं गत्वा सचिवाधिष्ठिताः प्रजाः ॥ KRT_3_0002cd
रक्तप्रजस्य भूभर्तुः पश्चाल्लोकानुरञ्जनम् । KRT_3_0003ab
तस्याज्ञायि जनैर्धौतक्षौमक्षालनसंनिभम् ॥ KRT_3_0003cd
स पुनर्बोधिसत्त्वानामपि सत्त्वानुकम्पिनाम् । KRT_3_0004ab
चर्यामुदात्तचरितैरत्यशेत महाशयः ॥ KRT_3_0004cd
तस्याभिषेक एवाज्ञां धारयन्तोधिकारिणः । KRT_3_0005ab
सर्वतोमार1मर्यादापटहानुदघोषयन् ॥ KRT_3_0005cd
कल्याणिना प्राणिवधे तेन राष्ट्रान्निवारिते । KRT_3_0006ab
निष्पापां प्रापिता वृत्तिं स्वकोशात्सौनिकादयः ॥ KRT_3_0006cd
तस्य राज्ये जिनस्येव मारविद्वेषिणः प्रभोः । KRT_3_0007ab
क्रतौ घृतपशुः पिष्टपशुर्भूतबलावभूत् ॥ KRT_3_0007cd
स मेघवननामानमग्रहारं विनिर्ममे । KRT_3_0008ab
मयुष्टग्रामकृत्पुण्यज्येष्टं1 मेघमठं तदा3 KRT_3_0008cd
भोगाय देश्य1भिक्षूणां वल्लभास्यामृतप्रभा । KRT_3_0009ab
विहारमुच्चैरमृतभवनाख्यमकारयत् ॥ KRT_3_0009cd
देशैक1देशाल्लोर्नाम्नः प्राप्तस्तस्याः पितुर्गुरुः । KRT_3_0010ab
स्तुन्पा3 तद्भाषया प्रोक्तो लोस्तोन्पास्तूपकार्यकृत् ॥ KRT_3_0010cd
चक्रे नडवने राज्ञो यूक1देव्यभिधा वधूः । KRT_3_0011ab
विहारमद्भुताकारं सपत्नीस्पर्धयोद्यता ॥ KRT_3_0011cd
अर्धे यद्भिक्षवः शिक्षाचारास्तवार्पितास्तया । KRT_3_0012ab
अर्धे गार्हस्थ्यगर्ह्याश्च सस्त्रीपुत्रपशुस्त्रियः ॥ KRT_3_0012cd
अथेन्द्रदेवीभवनमिन्द्रद्र्व्यभिधा व्यधात् । KRT_3_0013ab
विहारं सचतुःशालं स्तूपं भूपप्रियापरा ॥ KRT_3_0013cd
अन्याभिः स्वादनासम्माप्रमुखाभिर्निजाख्यया । KRT_3_0014ab
देवीभिस्तस्य महिता विहारा बहवः कृताः ॥ KRT_3_0014cd
अर्वाक्कालोद्भवस्यापि राज्यकालोस्य भूपतेः । KRT_3_0015ab
न्यक्कृतादिनृपोदन्तैर्वृत्तान्तैरद्भुतोभवत् ॥ KRT_3_0015cd
स बहिर्विहरञ्जातु भूभृद्भीतैरुदीरितम् । KRT_3_0016ab
चौरश्रौरोयमित्यारादशृणोत्क्रन्दितध्वनिम् ॥ KRT_3_0016cd
कः कोत्र बध्यतां चौर इत्युक्ते तेन सक्रुधा । KRT_3_0017ab
शशामाक्नदितध्वानो नच चौरो व्यभाव्यत ॥ KRT_3_0017cd
पुनर्द्वित्रैर्दिनैस्तस्य निर्गतस्याग्रतस्त्रतः । KRT_3_0018ab
अभवन्नभयार्थिन्यो द्वित्रा दिव्यप्रभाः स्त्रियः ॥ KRT_3_0018cd
ताः संश्रुतेप्सितास्तेन रुद्धाश्वेन कृपालुना । KRT_3_0019ab
अभ्यभावन्त सीमन्तपुञ्जिताaञ्जलयो वचः ॥ KRT_3_0019cd
देव दिव्यप्रभावेण भुवने भवता धत्ते । KRT_3_0020ab
अपरस्माद्भयं जातु कस्य स्यात्करुणानिधे ॥ KRT_3_0020cd
तदानीं दिव्यप्रभावेण भुवने भवता धृते । KRT_3_0021ab
अकाण्डकरकापातशङ्किभिः कार्यकैर्मृषा ॥ KRT_3_0021cd
पक्वशालिवनस्हीतिर1क्षाक्षुभितमानसैः । KRT_3_0022ab
नागास्त्वत्कोपसंरम्भभूमितां2 गमिताः प्रभो ॥ KRT_3_0022cd

1.

--1) A2 gloss इभस्य.

5.

--1) A3 gloss अमारः अहिंसा.

8.

--1) A3 ॰ज्येष्ठो.

--2) A3 तथा.

9.

--1) Thus A3; A1 चैष्य॰.

10.

--1) Thus A1; corr. by later hand into देश्यैक॰.

--2) A2 स्तुम्पा.

11.

--1) A3 यूख॰.

14.

--1) A3 gloss नृपस्त्रीभिः.

22.

--1) A2 ॰स्फाति॰.

--2) A3 भूमिं ते.

[page 24]




तेस्माकं पतयश्चौरश्चौर इत्यार्तभाषितम् । KRT_3_0023ab
श्रुत्वा देवेन बध्यन्तामित्यवादि यदा क्रुधा ॥ KRT_3_0023cd
तदा त्वदाज्ञामात्रेण न्यपतन्पाशवेष्टिताः । KRT_3_0024ab
प्रसादः क्रियतां तेषामस्मत्करुणयाधुना ॥ चक्कलकम् ॥ KRT_3_0024cd
तदाकर्ण्यावदद्राजा प्रसादविशदाननः । KRT_3_0025ab
सर्वे ते बन्धनान्नागास्त्यज्यन्तामिति सस्मितः ॥ KRT_3_0025cd
तथा तस्याज्ञया राज्ञो नागा विधुतबन्धनाः । KRT_3_0026ab
प्रणम्य चरणौ तूर्णं प्रययुः सपरिग्रहाः ॥ KRT_3_0026cd
अथ ग्राहयुतुं भूपानाज्ञां हिंसानिवृत्तये । KRT_3_0027ab
स दिग्जयाय निर्व्याजधर्मचर्यो विनिर्ययौ ॥ KRT_3_0027cd
अभूदभीतजनतावेक्षणश्लाघ्यविक्रमः । KRT_3_0028ab
स्पृहणीयो जनस्यापि तदीयविजयोद्यमः ॥ KRT_3_0028cd
प्रभावविजितान्कृत्वा सोहिंसादीक्षितान्नृपान् । KRT_3_0029ab
अर्णसां पत्युरभ्यर्णमवापावर्णवर्जितः ॥ KRT_3_0029cd
तत्र तालीवनच्छायासुखविश्रान्तासैनिकः1 KRT_3_0030ab
युक्तिं द्वीपान्तराक्रान्तौ क्षणमन्तर्व्यचिन्तयत् ॥ KRT_3_0030cd
अथ वेलावनोपान्तात्तेनार्ताक्रन्दितध्वनिः । KRT_3_0031ab
मेघवाहनराज्येपि हतोहमिति शुरुवे ॥ KRT_3_0031cd
तप्तायःशङ्कुनेवान्तर्ब्रणितः स द्रुतं ततः । KRT_3_0032ab
संचारिनातपत्रेण सत्रा तां वसुधामगात् ॥ KRT_3_0032cd
अपश्यदथ केनापि चण्डिकायतनाग्रतः । KRT_3_0033ab
नरं शबर1सेनान्या हन्यमानम् अधोमुखम् ॥ KRT_3_0033cd
अनात्मज्ञ धिगेतत्ते कुकर्मेति महीभुजा । KRT_3_0034ab
तर्जितः स भयादेवं शबरस्तं व्यजिज्ञपत् ॥ KRT_3_0034cd
शिशुर्मुमूर्षुर्मे राजन्नयं रोगार्दितः सुतः । KRT_3_0035ab
कर्मैतद्दैवतैरुक्तमस्य श्रेयोलवावहम् ॥ KRT_3_0035cd
उपहारनिरोधेन सद्य एव1 विपद्यते । KRT_3_0036ab
बन्धुवर्गमशेषं च विद्ध्येतज्जीवजीवितम् ॥ KRT_3_0036cd
अरण्यगहनाल्लब्धमनाथं देव रक्षसि । KRT_3_0037ab
बहुलोकाश्रयं बालं कथमेतमुपेक्षसे ॥ KRT_3_0037cd
अथाभ्यधान्महात्मा स वचोभिः शबरस्य तैः । KRT_3_0038ab
वध्यस्य दृष्टिपातैश्च विक्लवैर्विवशीकृतः ॥ KRT_3_0038cd
किरात कातरो मा भूः स्वयम् संरक्ष्यते मया । KRT_3_0039ab
बहुबन्धुस्तव सुतो बध्योप्ययमबान्धवः ॥ KRT_3_0039cd
उपहारीकरोम्येष चण्डिकायै स्वविग्रहम् । KRT_3_0040ab
मयि प्रहर निःशङ्कं जीवत्वेतज्जनद्वयम् ॥ KRT_3_0040cd
तदद्भुतमहासत्त्वचित्तोदात्तत्वविस्मितः । KRT_3_0041ab
उन्मिषद्रोमहर्षस्तं ततः स शबरोभ्यधात् ॥ KRT_3_0041cd
अतिकारुण्यमिषतस्तवायं पृथिवीपते । KRT_3_0042ab
कश्चिन्मतिविपर्यासप्रकारो हृदि रोहति ॥ KRT_3_0042cd
त्रैलोक्यजीवितेनापि यो रक्ष्यो हेलयैव तम् । KRT_3_0043ab
पृथिवीभोगसुभगं कथं कायमुपेक्षसे ॥ KRT_3_0043cd
न मानं न यशो नार्थान्न दारान्न च बान्धवान् । KRT_3_0044ab
न धर्मं न सुतान्भूपा रक्षन्ति प्राणतृष्णया ॥ KRT_3_0044cd
तत्प्रसीद प्रजानाथ मा वध्येस्मिन्कृत्पां कृथाः । KRT_3_0045ab
शिशुश्चैष प्रजाश्चैता जीवन्तु त्वयि जीवति ॥ KRT_3_0045cd
उपाजिहीर्षुरात्मानं दन्तद्योतार्घडम्बरैः । KRT_3_0046ab
अर्चयन्निव चामुण्डामथोवाच स पार्थिवः ॥ KRT_3_0046cd
सदाचारसुधास्वादे के भवन्तो वनौकसः । KRT_3_0047ab
जाह्नवीमज्जनप्रीतिं न जानन्ति मरुस्थिताः ॥ KRT_3_0047cd
ध्रुवापायेन कायेन क्रीणतः कीर्तिमव्ययाम् । KRT_3_0048ab
ममाभी1ष्टं प्रमार्ष्टुं ते मूढ रूढोयमाग्रहः ॥ KRT_3_0048cd
मा वोचः किंचिदपरं प्रहर्तुं चेद्घृणा तव । KRT_3_0049ab
न किं निजः कृपाणो मे शक्तह् प्रक्रान्तसिद्धये ॥ KRT_3_0049cd
इत्युक्त्वा स स्वयं देहमुपहर्तुम् समुद्यतः । KRT_3_0050ab
खण्डनाय स्वमुण्डस्य विकोशं शस्त्रमादधे ॥ KRT_3_0050cd
ततः प्रहर्तुकामस्य तस्य द्युकुसुमैः शिरः । KRT_3_0051ab
करश्च दिव्यवपुषा रुद्धः केनाप्यजायत ॥ KRT_3_0051cd

30.

--1) Thus corr. by later hand from A1 ॰कैः.

33.

--1) A R G here and elsewhere शवर॰.

36.

--1) A3 एष.

48.

--1) Thus corr. by later hand drom A1 ॰भीष्टां.

[page 25]




अथापश्यत्तथाभूतः किंचिद्दिव्याकृतिं पुरः । KRT_3_0052ab
न चण्डिकां न तं वध्यं न किरातं न दारकम् ॥ KRT_3_0052cd
स तं दिव्यस्तदावादीन्मां त्वम् सत्त्ववशीकृतम् । KRT_3_0053ab
विद्धि मध्यमलोकेन्दो वरुणं करुणानिधे ॥ KRT_3_0053cd
यदेतत्त्वामुपास्तेद्य छत्त्रं तन्मत्पुरात्पुरा । KRT_3_0054ab
महाबलोहरद्भौमः पुराणश्वशुरस्तव ॥ KRT_3_0054cd
रसातलैकतिलकं माहात्म्यवदिदम् विना । KRT_3_0055ab
उपद्रवाः प्राणहराः पौराणां नः पदे पदे ॥ KRT_3_0055cd
तदिदं प्राप्तुकामेन त्वदौदार्यं परीक्षितुम् । KRT_3_0056ab
कारुण्यमय माथेयं निरमायि मयेदृशी ॥ KRT_3_0056cd
त्वदादिर्यो व्यधाज्जन्तून्व्यसून्वसुकु1लात्मजः । KRT_3_0057ab
प्रायश्चित्तमभारेण चरसीव तदेनसः1 KRT_3_0057cd
भयस्पृहाजन1कयोर्धरणीधारणोचिते । KRT_3_0058ab
शेषदेहे विषोद्गारफणारत्नौघयोरिव ॥ KRT_3_0058cd
तमःप्रकाशावहयोस्तेजःक्रान्तदिगन्तरे । KRT_3_0059ab
उषर्बुधे धूमज्वालापल्लवयोरिव ॥ KRT_3_0059cd
क्लमाप्यायक्रियाभाजो रुद्धतेजस्विमण्डले । KRT_3_0060ab
प्रावृट्पयोदच्छन्नेह्नि संतापासारयोरिव ॥ KRT_3_0060cd
द्वयोरालोकितं चित्रं जन्मैकस्मिन्महाकुले । KRT_3_0061ab
तस्य त्रिकोटिहन्तुश्च तत्राहिंसस्य च प्रभोः ॥ चक्कलकम्॥ KRT_3_0061cd
नम्रः सम्राडथैवम् स वदतो यादसाम् प्रभोः । KRT_3_0062ab
चकार पूजां स्तोत्रेण छत्त्रेण च कृताञ्जलिः ॥ KRT_3_0062cd
तं च स प्रतिगृह्णन्तं प्रणयादुष्णवारणम् । KRT_3_0063ab
जगाद गुणिनामग्न्यो वरुणं धरणीधरः ॥ KRT_3_0063cd
कल्पद्रुमाश्च सन्तश्च नार्हन्ति समशीर्षिकाम् । KRT_3_0064ab
अर्थिनां प्रार्थिताः पूर्वे फलन्त्यन्ये स्वयं यतः ॥ KRT_3_0064cd
अवालम्बिष्यत छत्त्रं कथं नः पुण्यपण्यताम् । KRT_3_0065ab
तत्प्रार्थयिष्यत1 न चेदार्तोपकृतये भवान् ॥ KRT_3_0065cd
वदान्य1ः संविभाग्येभ्य2ः पूर्णं कुर्यादनुग्रहम् । KRT_3_0066ab
छाययाप्याययन्दद्या3त्फलान्यपि महीरुहः ॥ KRT_3_0066cd
तदेवं1 विहितोदात्तसंविभागाभिचोदितः । KRT_3_0067ab
जनोयं भ्गवन्किंचिद्वरम् प्रार्थयते परम् ॥ KRT_3_0067cd
वशीकृतेयम् पृथिवी कृत्स्ना भवदनुग्रहात् । KRT_3_0068ab
जेतुम् द्वीपान्कथ्यतां तु युक्तिह् पाथोधिलङ्घने ॥ KRT_3_0068cd
इत्यर्थ्यमानोकथयद्भूमिपालं जलेश्वरः । KRT_3_0069ab
तितीर्षौ भवति स्तम्भं नीयतेम्भो भयाम्बुधेः ॥ KRT_3_0069cd
ततो महान्प्रससदोयमित्युक्ते पृथिवीभुजा । KRT_3_0070ab
तिरोबभूव भगवान्वरुणः सोष्णवारणः ॥ KRT_3_0070cd
अन्येद्युर्विस्मयस्मेरैर्बलैः सीमन्तयञ्जलम् । KRT_3_0071ab
प्रभावस्तम्भितक्षोभं1 प्रोत्ततार स वारिधिम् ॥ KRT_3_0071cd
गुणरत्नाaकरः शैलं स रत्नाकरशेखरम् । KRT_3_0072ab
नानारत्नाकरं सैन्यैरारुरोहाथ रोहणम् ॥ KRT_3_0072cd
तत्र तालीतरुवनच्छायाध्यासितसैनिकम् । KRT_3_0073ab
प्रीत्या लङ्काधिराजस्तमुपतस्थे बिभीषणः ॥ KRT_3_0073cd
समागमः स शुशुभे नरराक्षसराजयोः । KRT_3_0074ab
वन्दिनादा1श्रुतान्योन्य2प्रथमालापसंभ्रमः ॥ KRT_3_0074cd
अथ रक्षःपतिर्लङ्कां नीत्वालंकरणं क्षितेः । KRT_3_0075ab
अमर्त्यसुलभाभिस्तं विभूतिभिरुपाचरत् ॥ KRT_3_0075cd
यदासीत्पिशिताशा इत्यन्वर्थं नाम रक्षसाम् । KRT_3_0076ab
तदा तदाज्जाग्रहणे प्रापि तद्रूढिशब्दताम् ॥ KRT_3_0076cd
रक्षःशिरःप्रतिच्छन्दैः1 स्थिरप्रणतिसूचकैः । KRT_3_0077ab
सनाथशिक्झरान्प्रादात्तस्मै रक्षःपतिर्ध्वान् ॥ KRT_3_0077cd
पाराद्वारिनिधेः प्राप्ताः कश्मीरेष्वधुनापि ये । KRT_3_0078ab
राज्जां यात्रासु निर्यान्ति ख्याताः पारध्वजाः पुरः । KRT_3_0078cd
इत्थमाराक्षसकुलं प्राणिहिंसाम् निष्ध सः । KRT_3_0079ab
स्वमण्डलं प्रति कृती न्यवर्तत नराधिपः ॥ KRT_3_0079cd

57.

--1) The aksharas न्व्यसून्वसुकु and मारेण चरसीव तदेनसः supplied by A3 in spaces left by A1.

58.

--1) भयस्पृहाजन supplied by A3, as above.

65.

--1) supplied by A3.

66.

--1) Emended; A R G वदन्यः.

--2) A1 gloss अर्थिभ्यः.

--3) Thus corr. by A3 from A1 दध्यात्.

67.

--1) Thus corr. by A3 from A1 तदयं.

71.

--1) Thus A1; A3 जलं.

74.

--1) दा supplied by A3.

--2) न्योन्व supplied by A3 in space left by A1.

77.

--1) A1 glosss प्रतिमाभिः.

[page 26]




1तः प्रभृति तस्याज्ञा सार्वभौमस्य भूपतेः । KRT_3_0080ab
हिंसाविरतिरूपा सा न कैश्चिदुदलङ्घ्यः ॥ KRT_3_0080cd
क्षुद्रैरुध्रादिभिर्नाप्सु सिंहाद्यैर्गहने न च । KRT_3_0081ab
न श्येनप्रमुखैर्व्योम्नि तद्राज्ये जन्तवो हताः1 KRT_3_0081cd
अतिक्रामति कालेथ कोपि शोकाकुलो द्विजः । KRT_3_0082ab
पुत्रं गदार्तमादाय द्वारि चक्रन्द भूपतेः ॥ KRT_3_0082cd
दुर्गया प्रार्थितं राजन्पश्वाहारं1 विनैष मे । KRT_3_0083ab
अनन्यसंततेः सूनुर्ज्वरेनाद्य विपद्यते ॥ KRT_3_0083cd
यद्यहिंसाग्रहेणेमं क्षितिपाल न रक्षसि । KRT_3_0084ab
एतद्विपत्तौ तत्कोन्यो निमित्तं प्रतिभाति मे ॥ KRT_3_0084cd
निणयो वर्णगुरुना त्वयैवैष प्रदीयताम् । KRT_3_0085ab
ब्राह्मणस्युa पशोर्वा स्यात्प्राणानां कियदन्तरम् ॥ KRT_3_0085cd
तपःस्थानपि ये जघ्नुर्ब्राह्मणप्रानलब्धये । KRT_3_0086ab
हा मातस्तेधुना भूमे प्रजापालास्तिरोहिताः ॥ KRT_3_0086cd
इति ब्रुवति साक्षेपं शोकरूक्षाक्षरं द्विजे । KRT_3_0087ab
आपन्नार्तिहरो राजा चिरमेवम् व्यचिन्तयत् ॥ KRT_3_0087cd
न वध्याः प्राणिन इति प्राङ्मया समयः कृतः1 KRT_3_0088ab
विप्रार्थमपि किं कुर्यां स प्रतिज्जातविप्लवम् ॥ KRT_3_0088cd
निमित्तीकृत्य मामद्य विपद्येत द्विजो यदि । KRT_3_0089ab
तत्राप्यत्यन्तपापीयानर्थह् संकल्पविप्लवः ॥ KRT_3_0089cd
नैति मे संशयभ्रान्तमेकपक्षावलम्बनम् । KRT_3_0090ab
संभेदावर्तपतितं प्रसूनमिव मानसम् ॥ KRT_3_0090cd
तत्स्वदेहोपहारेण दुर्गां तोषयता मया । KRT_3_0091ab
प्रतिज्जया समं न्याय्यं रक्षितुं जीवितं द्वयोः ॥ KRT_3_0091cd
इति संचिन्त्य सुचिरं देहदानोद्यतो नृपः । KRT_3_0092ab
श्वः प्रियं तव कर्तास्मीत्युक्त्वा विप्रं व्यसर्जयत् ॥ KRT_3_0092cd
क्षपायां क्ष्मापतिमथ स्वमुपाहर्तुमुद्यतम् । KRT_3_0093ab
निषिध्य दुर्गा व्यधित प्रकृतिस्थं द्विजन्मजम् ॥ KRT_3_0093cd
इत्याद्यद्यतनस्यापि चरितं तस्य भूपतेः । KRT_3_0094ab
पृथग्जनेष्वसंभाव्यं वर्णयन्तस्त्रपामहे ॥ KRT_3_0094cd
1थवा रचनानिर्विशेषमार्षेण वर्त्मना । KRT_3_0095ab
प्रस्थिता2 नानुरुन्धन्ति श्रोतृचित्तानुवर्तनम् ॥ KRT_3_0095cd
तस्मिन्नस्तम्गते भुक्त्वा क्ष्मां चत्रुस्त्रिंशतम् समाः । KRT_3_0096ab
अनादित्यमिवाशेषं निरालोकमभूज्जगत् ॥ KRT_3_0096cd
अथ क्ष्माभृद्ररक्ष क्ष्मां श्रेष्ठसेनस्तदात्मजः । KRT_3_0097ab
आहुः प्रवरसेनं यम् तुज्जीनं चाञ्जसा जनाः ॥ KRT_3_0097cd
दोःस्तम्भसंभृतासक्तौ कृपाणमणिदर्पणे । KRT_3_0098ab
संक्रान्तेवोन्मुखी यस्य भुवनश्रीर्व्यभाव्यत ॥ KRT_3_0098cd
समातृचक्रं निमाय यः पूर्वं प्रवरेश्वरम् । KRT_3_0099ab
पुण्याः पुराणाधिष्ठाने प्रतिष्ठा विविधा व्यधात् ॥ KRT_3_0099cd
गृहाङ्गनमिव क्षोणीं गणयन्वशवर्तिनीम् । KRT_3_0100ab
त्रिगर्तोर्वीं ग्राममध्ये1 प्रवरेशाय यो ददौ ॥ KRT_3_0100cd
ईशो नृपाणां निःशेषक्ष्माकेदारकुटुम्बिनाम् । KRT_3_0101ab
स समास्त्रिंशतम् भूभृदानिस्त्रिंशाशयोभवत् ॥ KRT_3_0101cd
हिरण्यतोरमाणाख्यौ व्यधत्तामथ तत्सुतौ । KRT_3_0102ab
साम्राज्ययुवराज्यत्वभाजने रञ्जनं क्षितेः ॥ KRT_3_0102cd
बलाहतना1ं प्राचुर्यं विनिवार्यासमञ्जसम् । KRT_3_0103ab
तोरमाणेन दीन्नारा2ः स्वाहता3ः संप्रवर्तिताः ॥ KRT_3_0103cd
मामवज्ञाय राज्ञेव कस्मादेतेन1 वल्गितम् । KRT_3_0104ab
इति तं पूर्वजो राजा क्रोधनो बन्धने व्यधात् ॥ KRT_3_0104cd
चिरंस्थितित्यक्तशुचस्तत्र तस्याञ्जनाभिधा । KRT_3_0105ab
ऐक्ष्वाकस्यात्मजा राज्ञी वज्रेन्द्रस्यास्त गुर्विणी ॥ KRT_3_0105cd
आसन्नप्रसवा भर्त्रा सा त्रपार्तेन1 बोधिता । KRT_3_0106ab
सुतं प्रविष्टा प्रासोष्ट कुलालनिलये क्वचित् ॥ KRT_3_0106cd
स कुम्भकारगेहिन्या काक्येव पिकशाबकः । KRT_3_0107ab
पुत्रीकृतो राजपुत्रः प्र्याप्तं पर्यवर्धत ॥ KRT_3_0107cd

80--<81>.

--1)--1) These two verses have been supplied in margin by A3.

83.

--1) A3 राजन्नुपहारं.

88.

--1) A3 प्राग्योस्मि समकल्पयम्.

95.

--1) This verse is supplied by A3 in margin.

--2) A3 gloss जनाः.

100.

--1) Thus A3; A1 ॰सख्ये.

103.

--1) Thus A; G R Edd. बाला॰.

--2) A3 gloss सुवर्णमया रजताश्रमयाश्च.

--3) A3 gloss स्वाहताः स्वनामाक्षरमुद्राङ्कदानेन आहताः संप्रवर्तिताः व्यवहारविषयाः कृताः.

104.

--1) A3 gloss तोरमाणेन.

106.

--1) A3 gloss त्रपार्तेन सलज्जेन.

[page 27]




जनयित्र्याः कुलाल्याश्च रक्षित्र्या विदितोभवत् । KRT_3_0108ab
रत्नसूते1र्भुजंग्याश्च प्रच्छन्न इव शेवधिः ॥ KRT_3_0108cd
पौत्रः प्रवरसेनस्य गिरा मातुर्नृपात्मजः । KRT_3_0109ab
पैतामहेन नाम्नैव कुलाल्या ख्यापितोभवत् ॥ KRT_3_0109cd
वर्धमानः स संपर्कं न सेहे सहवासिनाम् । KRT_3_0110ab
तेजस्विमैत्रीरसिकः शिशुः पद्म इवाम्भसाम् ॥ KRT_3_0110cd
तं कुलीनैश्च शूरैश्च विद्याविद्भिश्च दारकैः । KRT_3_0111ab
अन्वीतमेव ददृशुः क्रीडन्तं विस्मयाज्जनाः ॥ KRT_3_0111cd
स्ववृन्दस्यात्युदारौजा1 राजा चक्रे स दारकैः । KRT_3_0112ab
मृगेन्द्रशावः क्रीडद्भिर्वने बालमृगैरिव ॥ KRT_3_0112cd
संविभेजेनुजग्राह वशीचक्रे च सोर्भकान् । KRT_3_0113ab
अराजोचितमाचारम् नैव कंचिद1सेवत ॥ KRT_3_0113cd
भाण्डादि कर्तुम् मृत्पिण्डं कुम्भकारैः समर्पितम् । KRT_3_0114ab
स्वीकृत्य चक्रिरे तेन शिवलिङ्गपरंपराः ॥ KRT_3_0114cd
तथा साश्चर्यचर्यः स क्रीडञ्जातु व्यलोक्यत । KRT_3_0115ab
मातुलेन जयेन्द्रेण सादरं चाभ्यनन्द्यत ॥ KRT_3_0115cd
आवेद्यमानं शिशुभिस्तं जयेन्द्रोयमित्यसौ1 KRT_3_0116ab
भूपालवत्सावहेलं पश्यन्नन्वग्रहीदिव ॥ KRT_3_0116cd
संभाव्य सत्त्वावष्टम्भात्तमसामान्यवंशजम् । KRT_3_0117ab
सादृश्याद्भगिनीभिर्तुर्भागिनेयमशङ्कत ॥ KRT_3_0117cd
सत्वरस्तत्त्वजिज्ञासारसेनानुससार तम् । KRT_3_0118ab
प्राप्तस्तद्गृहमौत्सुक्यात्स्वसारं च व्यलोकयत् ॥ KRT_3_0118cd
सा स चान्योन्यमुन्मन्यू पश्यन्तौ भ्रातरौ चिरात् । KRT_3_0119ab
निःश्वासद्विगुणोष्माणि मुहुरस्रूण्यमुञ्चताम् ॥ KRT_3_0119cd
कुलाल्या दारको मातः कावेताविति पृष्टवान् । KRT_3_0120ab
अकथ्यतेत्थं वत्सैषा मातायां मातुलश्च ते ॥ KRT_3_0120cd
पितुर्बन्धेन सक्रोधं तम् कालापेक्षयाक्षमम् । KRT_3_0121ab
शिक्षयित्वा जयेन्द्रोथ कार्यशेषाय निर्ययौ ॥ KRT_3_0121cd
उत्पिञ्जोत्पादनासज्जे1 तस्मिन्भ्रात्रा यदृच्छया । KRT_3_0122ab
बन्धात्त्यक्तो नृतरणिस्तोरमाणोस्तमाययौ ॥ KRT_3_0122cd
निवार्य मरणोद्योगं मातुर्निर्वेदखेदितः । KRT_3_0123ab
ययौ प्रवरसेनोथ तीर्थौत्सुक्याद्दिगन्तरम् ॥ KRT_3_0123cd
रक्षित्वा दशमासोनाः क्ष्मामेकत्रिंशतिम् समाः । KRT_3_0124ab
तस्मिन्क्षणे हिरण्योपि शान्तिं निःसंततिर्ययौ ॥ KRT_3_0124cd
तत्रानेहस्युज्जयिन्याम् श्रीमान्हर्षापराभिधः । KRT_3_0125ab
एकच्छत्त्रश्चक्रवर्ती विक्रमादित्य इत्यभूत् ॥ KRT_3_0125cd
भूपमद्भुतसौभाग्यं श्रीर्बद्धरभसाभजत् । KRT_3_0126ab
विहाय हरिबाहूंश्च चतुरः सागरांश्च यम् ॥ KRT_3_0126cd
लक्ष्मिं कृत्वोपकरणं गुणे येन प्रवर्धिते1 KRT_3_0127ab
श्रीमत्सु गुणिनोद्यापि तिष्ठन्त्युद्धुरकन्धराः ॥ KRT_3_0127cd
म्लेच्छोच्छेदाय वसुधाम् हरेर1वतरिष्यतः । KRT_3_0128ab
शकान्विनाश्य येनादौ कार्यभारो लघूकृतः ॥ KRT_3_0128cd
नानादिगन्तराख्यातं गुणवत्सुलभं नृपम् । KRT_3_0129ab
तं कविर्मातृगुप्ताख्यः सर्वा1स्थानस्थमासदत् ॥ KRT_3_0129cd
स गम्भीरस्य भूभर्तुरनुभावं महाद्भुतम् । KRT_3_0130ab
विविधास्थानसंवृद्धस्तस्याभ्यूह्य व्यचिन्तयत् ॥ KRT_3_0130cd
सोयमासादितः पुण्यैः क्षोणिपालो गुणिप्रियः । KRT_3_0131ab
परभागोपलम्भाय पूर्वेमुष्य महीभुजः ॥ KRT_3_0131cd
यस्मिन्ना1जनि तत्त्वज्ञैः सूरिभिः संभृतश्रुतैः । KRT_3_0132ab
नाञ्जलिर्दीयते जातु मानाय च गुणाय च ॥ KRT_3_0132cd
भङ्ग्यामुष्मिन्विदधती स्वाभिप्रायप्रकाशनम् । KRT_3_0133ab
वैदग्ध्यबन्ध्यतां नैति बुद्धिह् कुलवधूरिव ॥ KRT_3_0133cd
खिलीकृतखलालापे युक्तायुक्तविवेक्तरि । KRT_3_0134ab
नायातिसेव्यमानेस्मिन्स्वगुणोनर्थकारिताम् ॥ KRT_3_0134cd
अनाप्नुवद्भिः सावद्यदुर्विद्यसम्शीर्षिकाम् । KRT_3_0135ab
जीवन्मरणस्याग्रे गुणिभिर्नानुभूयते ॥ KRT_3_0135cd

208.

--1) A3 gloss भूमेः.

112.

--1) A2 gloss अतिशयेन उदारम् ओजः यस्य.

113.

--1) Thus corr. by later hand from A. किंचिद॰ .

116.

--1) A3 gloss प्रवरसेनः.

122.

--1) Thus A1; A1 has given a varia lectio in margin of which only उत्पिञ्जोद्वास is legible ( उत्पिञ्जोद्वासनासज्ञ्जे ?). A3 उत्पिञ्जोत्पादने सज्जे, with gloss द्वन्द्वयुद्धस्य कोलाहले सज्जे सति.

127.

--1) G Edd. गुणो येन प्रवर्धते.

128.

--1) G sec manu and Edd. सभायास्था॰.

132.

--1) A3 अस्मिन्ना॰.

[page 28]




संभावनानुसा1रेण प्रवृत्तोस्माद्विवेकिनः । KRT_3_0136ab
शोच्यते नाञ्चितोच्छ्वासं प्रीतिदायो महाशयैः ॥ KRT_3_0136cd
गृह्णन्यथागुणं स्वान्तमुचितप्रतिपत्तिभिः1 KRT_3_0137ab
अन्तरज्ञः समस्तानामयमुत्साहवर्धनः ॥ KRT_3_0137cd
सेवया दृष्टकष्टस्य दाक्षिण्योत्पादने श्रमः । KRT_3_0138ab
अस्य यो न स भृत्यानां हिमाद्रौ हिमविक्रयः ॥ KRT_3_0138cd
मिथ्याख्यातगुणो नाप्तो नामात्यः कलहप्रियः । KRT_3_0139ab
असत्यसंधः स्थेयो वा नास्थानेस्य महीपतेः ॥ KRT_3_0139cd
अश्लीलापिनोन्योन्यं नर्मोक्त्या मर्मभेदिनः । KRT_3_0140ab
अन्यप्रवेशासहनाः संहता नास्य सेवकाः ॥ KRT_3_0140cd
छन्दानुवर्तिनामेष निजविज्ञानवन्दिनाम् । KRT_3_0141ab
सर्वज्ञंमन्यतान्धानां मुखप्रेक्षी न पार्थिवः ॥ KRT_3_0141cd
अनेन सह संजातः संलापो विपुलोदयः । KRT_3_0142ab
लभ्यते नान्तराच्छेत्तुं दुर्जातैर्जातु दुर्जनैः ॥ KRT_3_0142cd
सर्वदेदोषोज्झितं सेव्यं नृपमेवमिमं मम । KRT_3_0143ab
समासादयतः पुण्यैरदूरे स्वार्थसिद्धयः ॥ KRT_3_0143cd
गम्भीरश्च गुणज्ञश्च स्थिरबुद्धिश्च पार्थिवः । KRT_3_0144ab
एष क्लेशभयं त्यक्त्वा निषेव्यः प्रतिभाति मे ॥ KRT_3_0144cd
न चास्माद्धनमादाय रञ्जितादन्यराजवत् । KRT_3_0145ab
भ्राम्यते1 भूतलेमुष्मिन्सेव्योन्यः प्रतिभाति मे ॥ KRT_3_0145cd
इति संचिन्त्य सुदृढं स नवामिव तां सभाम् । KRT_3_0146ab
नारञ्जयन्न1 चास्ते स्म गुणिगोष्ठीषु मध्यगः ॥ KRT_3_0146cd
मृदुपूर्वं गुणानेवं दर्शयन्तं विशांपतिः । KRT_3_0147ab
विशिष्टयोग्यताज्ञप्त्यै विवेदाराधनोन्मुखम् ॥ KRT_3_0147cd
अचिन्तयच्च नायं स्याद्गुणिमात्रं महाशयः । KRT_3_0148ab
उदात्तं सत्क्रियार्हत्वं वदत्यस्य गभीरता ॥ KRT_3_0148cd
इति संचिन्त्य राज्ञापि ज्ञातुम् तस्यान्तरं मतेः । KRT_3_0149ab
नाक्रियन्त परीक्षार्थं यथावल्लाभसत्क्रियाः ॥ KRT_3_0149cd
स तेनानुपचारेण तमुहात्ताशयम् नृपम् । KRT_3_0150ab
स्वीकर्तारं विदन्धीमान्सिषेवे प्रीतिमाश्रितः ॥ KRT_3_0150cd
क्रमोपचीयमानेन सेवाभ्यासेन धीमतः । KRT_3_0151ab
तस्य नोद्वेगमगमत्स्वकाय इव पार्थिवः ॥ KRT_3_0151cd
नातीव स्वल्पया स्थित्या नातीवाप्यथ दीर्घया । KRT_3_0152ab
शरन्निशाक्षणेनेव राजा1 निन्ये2 प्रसन्नताम् ॥ KRT_3_0152cd
नर्मभिर्गर्भचेटानां द्वाःस्थानां विक्रियाक्रमैः । KRT_3_0153ab
मिथ्यास्तवैर्विटानां च न स क्षोभमनीयत ॥ KRT_3_0153cd
प्रसन्नालापसंप्राप्तौ छायाग्रह इवाचलः । KRT_3_0154ab
प्रतिस्पर्धीव च क्रुध्यन्नावज्ञायामभूत्प्रभोः ॥ KRT_3_0154cd
वीक्षणं राजदासीनाम् राजद्विष्टैः1 सहासनम् । KRT_3_0155ab
राजाग्रे च कथां नीचैः कालविन्नाच्चार सः ॥ KRT_3_0155cd
स्वभावाद्राजपुरुषैः सजनै राजनिन्दकैः । KRT_3_0156ab
नास्मात्1प्रभोरुपालम्भो लेभे पैशुन्यजीविभिः ॥ KRT_3_0156cd
वदद्भिरादरात्स्थैर्ये वैफल्याद्व्यन्वहं प्रभोः । KRT_3_0157ab
निन्ये नोत्साहशैथिल्यं सेवोत्साहासहिष्णुभिः ॥ KRT_3_0157cd
अन्योत्कर्षाaनपि वदन्प्रसङ्गेन निराग्रहः । KRT_3_0158ab
स्वविद्याद्योतकः सोभूत्सभ्यानां हृदयंगमः ॥ KRT_3_0158cd
एवं स सेवमानस्तमुद्योगेन बलीयसा । KRT_3_0159ab
अनिर्विण्णो1 मातृगुप्तः षदृतूनत्यवाहयत् ॥ KRT_3_0159cd
अथ तं कृशसर्वाङ्गं धूसरं जीर्णवाससम् । KRT_3_0160ab
बहिर्जातु विनिर्यातो राजा वीक्ष्य व्यचिन्तयत् ॥ KRT_3_0160cd
वैदेशिको निःशरणो गुणवान्बान्धवोज्झितः । KRT_3_0161ab
दार्द्यं जिज्ञासुना कष्टम् सोयमायासितो मया ॥ KRT_3_0161cd
कोस्याश्रयः किमशनं कानि प्रावरणानि वा । KRT_3_0162ab
इत्यैर्श्वर्यविमूढेन मया हन्त न चिन्तितम् ॥ KRT_3_0162cd
वसन्तेनेव न मया शोभयाद्यापि योजितः । KRT_3_0163ab
शीतवातातपैः शुष्यन्सोयं पुरुषपादपः ॥ KRT_3_0163cd

136.

--1) संभावनानुसा supplied by A3 in space left by A1.

137.

--1) A3 gloss प्रतिपत्तिः सत्कारः सत्क्रिया पूजनं माननमिति यावत्.

145.

--1) Thus corr. by A3 from A1 भ्राम्यते.

146.

--1) Thus corr. by A3 from A1 नारञ्जन्न॰.

152.

--1) A1 gloss राजा चन्द्रोपि.

--2) A3 gloss मातृगुप्तेन.

155.

--1) A3 gloss राजशत्रुभिः.

156.

--1) A3 gloss मातृगुप्तात्.

159.

--1) Thus corr. by from A1 अनिविन्नो.

[page 29]




अस्य ग्लानस्य भैषज्यं निविण्णस्य विनोदनम् । KRT_3_0164ab
श्रान्तस्य वा क्लमच्छेदं को विदध्यादसंपदः ॥ KRT_3_0164cd
नास्मै चिन्तामणिं दध्यां नामृतं वा निषेवित1ः । KRT_3_0165ab
मया यदयमेतावद्व्यामूढेन परीक्ष्यते ॥ KRT_3_0165cd
तदमुष्य गुणित्वस्य तीव्रसेवाश्रमस्य च । KRT_3_0166ab
प्रतिपत्त्या1 कतमया तावदानृण्यमाप्नुयाम् ॥ KRT_3_0166cd
इति चिन्तयतस्तस्य राज्ञस्तं सेवकं प्रति । KRT_3_0167ab
स्वप्रसादोचिता काचित्प्रत्यभा1न्नैव सत्क्रिया ॥ KRT_3_0167cd
तत्ः प्रावर्तत स्फारनीहारलववाहिभिः । KRT_3_0168ab
दहन्निवाङ्गं प्रालेयपवमानैर्हिमागमः ॥ KRT_3_0168cd
संततध्वान्तमिषतस्तीव्रशीतवशीकृताः । KRT_3_0169ab
आशाश्चकाशिरे नीलनिचोलाच्छादिता इव ॥ KRT_3_0169cd
शीतार्त्या द्युमाणवौर्वदहनोष्माभिलाषतः । KRT_3_0170ab
द्रुतं यातीव जलधिं दिनानि लघुतां ययुः ॥ KRT_3_0170cd
अथ दीपोज्ज्वले धाम्नि लसद्दीप्तहसन्तिके1 KRT_3_0171ab
कदाचिन्नृपतिर्दैवादर्धरात्रे व्यबुध्यत ॥ KRT_3_0171cd
स हेमन्तानिलैर्भूरिभांकारपरुषैः पुरः । KRT_3_0172ab
दीपान्प्रकम्पितानीषत्प्रविष्टैर्धाम्नि दृष्टवान् ॥ KRT_3_0172cd
तानुज्ज्वलयितुं भृत्यानन्दिष्यन्नभ्यधात्ततः । KRT_3_0173ab
यामिकेषु1 बहिः सज्जः को वर्तत इति स्फुटम् ॥ KRT_3_0173cd
सुखसुप्तेषु सर्वेषु बाह्यकक्ष्यान्तरत्ततः । KRT_3_0174ab
राजन्नयमहं मातृगुप्त इत्यशृणोद्वचः ॥ KRT_3_0174cd
प्रविशेति स्वयं राञ्जा दत्तानुज्ञस्ततो गृहम् । KRT_3_0175ab
लक्ष्मीसांनिध्यरम्यं तदपृष्टो1न्यैर्विवेश सः ॥ KRT_3_0175cd
दीपानुज्ज्वलयेत्युक्तो निष्पाद्य चतुरैः पदैः । KRT_3_0176ab
बहिर्यियासुरूचेथ1 क्षणं तिष्ठेति भूभुजा ॥ KRT_3_0176cd
स भयद्वोगुणीभूतशीतकम्पः प्रभोः पुरः । KRT_3_0177ab
किं स्विद्वक्तीति विमृषन्नातिदूरेभ्युपाविशत् ॥ KRT_3_0177cd
अथ पप्रच्छ भूपालः कियत्यस्ति निशेति तम् । KRT_3_0178ab
सोभ्यधाद्देव्य यामिन्या यामः सार्धोवशिष्यते ॥ KRT_3_0178cd
ततो भूभृदुवाचैनं कथं सम्यङ्निशाक्षणः । KRT_3_0179ab
त्वयावधारितो निद्रा कथं नाभूच्च ते निशि ॥ KRT_3_0179cd
अथ कृत्वा क्षणाच्छ्लोकमेतं तं स व्यजिज्ञपत् । KRT_3_0180ab
अवस्थावेदनादा1शां दैन्यं वा त्यक्तुमुद्यतः ॥ KRT_3_0180cd
शीतेनोद्धृषितस्य माषशिमिवच्चिन्तार्णवे मज्जतः शान्ताग्निं स्फुटिताधरस्य धमतः क्षुत्क्षामकण्ठस्य मे । KRT_3_0181ab
निद्रा क्वाप्यवमानितेव दयिता संत्यज्य दूरं गता सत्पात्रप्रतिपादितेव वसुधा न क्षीयते शर्वरी ॥ KRT_3_0181cd
तदाकर्ण्य महीपालः साधुवादैः परिश्रमम् । KRT_3_0182ab
अभिनन्द्य कवीन्द्रं तं पूर्वस्थानं व्यसर्जयत् ॥ KRT_3_0182cd
अचिन्तयच्च धिङ्मां यः सगुणात्खिन्नचेतसः । KRT_3_0183ab
दुःखोत्तप्तं वचः शृण्वन्नेवमेवाधुना स्थितः ॥ KRT_3_0183cd
निरर्थकान्साधुवादाननयस्येव विदन्मम । KRT_3_0184ab
अयमज्ञातहृदयो दुःखमास्ते ध्रुवं बहिः ॥ KRT_3_0184cd
चिरं चिन्तयतो यत्नात्सदृशीमस्य सत्क्रियाम् । KRT_3_0185ab
देयं महार्हमद्यापि न किंचित्प्रतिभाति मे ॥ KRT_3_0185cd
अथ वास्यैव सूक्तेन1 स्मारितोस्म्यधुना यथा । KRT_3_0186ab
वर्तते राजरहितं काम्यं कश्मीरमण्डलम् ॥ KRT_3_0186cd
पात्रायास्मै मही तस्मात्सा मया प्रतिपाद्यते । KRT_3_0187ab
अवधीर्य महीपालान्महतोप्यर्थनापरान् ॥ KRT_3_0187cd
इति निश्चित्य चतुरं क्षपायामेव पार्थिवः । KRT_3_0188ab
गूढं व्यसर्जयद्दूतान्काश्मीरीः प्रकृतीः प्रति1 KRT_3_0188cd
आदिदेश च तान्यो वो दर्शयेच्छासनं मम । KRT_3_0189ab
मातृगुप्ताभिधो राज्ये निःशङ्कं सोभिषिच्यताम् ॥ KRT_3_0189cd
अथ दूतेषु यातेषु लेखयित्वा स्वशासनम् । KRT_3_0190ab
क्ष्मापतिस्तं क्षपाशेषं कृतकृत्योत्यवाहयत् ॥ KRT_3_0190cd

165.

--1) A3 gloss अनेन इत्यर्थः.

166.

--1) A3 gloss सत्क्रियया.

167.

--1) A3 gloss चित्तविषयं न गता इत्यर्थः.

171.

--1) A3 gloss हसान्तिका मग्नाग्निका.

173.

--1) A3 gloss रात्रिजागरेषु पुरुषेषु.

175.

--1) A3 तददृष्टो.

176. --1) Thus corr. by A3 from A1 ॰रूचे च.

180.

--1) A1 gloss अवस्थायाः आवेदनं तस्मात्.

186.

--1) A3 gloss सत्पात्रेत्यादिना.

188.

--1) A3 gloss सचिवान् प्रति.

[page 30]




मातृगुप्तस्तु नृपतेः संलापमपि निष्फलम् । KRT_3_0191ab
ध्यायन्गृहीतनैराश्यस्त्यक्तभार इवाभवत् ॥ KRT_3_0191cd
अन्तर्दध्यौ च कर्तव्यं कृतं शान्तोद्य संशयः । KRT_3_0192ab
आशापिशाचिकात्यक्तश्चरिष्याम्यधुना सुखम् ॥ KRT_3_0192cd
गतानुगतिकत्वेन कोयमासीन्मम भ्रमः । KRT_3_0193ab
जनप्रवादात्सेव्यत्वं येनास्य ज्ञातवानहम् ॥ KRT_3_0193cd
भुञ्जानाः पवनं सरीसृपगणाः प्रख्यापिता भोगिनो गायद्भृङ्गनिवारका निगदिता विस्तीर्णकर्णा गजाः । KRT_3_0194ab
यश्चाभ्यन्तरसंभृतोष्मविकृतिः प्रोक्तः शमी च द्रुमो लोकेनेति निरर्गलं प्रलपता सर्वं विपर्यासितम् ॥ KRT_3_0194cd
अथ वा विद्यतेमुष्य न काप्यनभिगम्यता । KRT_3_0195ab
लक्ष्मीप्रणयिनो येन कृताः प्रणयिनां गृहाः ॥ KRT_3_0195cd
त्यागिनो निष्कलङ्कस्य को दोषोस्य महीपतेः । KRT_3_0196ab
ममापुण्यं तु तन्निन्द्यं यच्छ्रेयःप्रतिबन्धकम् ॥ KRT_3_0196cd
रत्नोज्ज्वलाः प्रविक्रिरंल्लहरीः समीरैरब्धिः क्रियेत यदि रुद्धतटाभिमुख्यः । KRT_3_0197ab
दोषोर्थिनः स खलु भाग्यविपर्ययाणां1 दातुर्मन्नागपि न तस्य तु दातृतायाः ॥ KRT_3_0197cd
उत्तानफललुब्धानां वरं राजोपजीविनः । KRT_3_0198ab
न तु तत्स्वामिन1स्तीव्रपरिक्लेशैः फलन्ति ये ॥ KRT_3_0198cd
तिष्ठन्ति ये पशुपतेः किल पादमूले संप्राप्यते झटिति तैर्नहि भस्मनोन्यत् । KRT_3_0199ab
ये तद्वृषस्य तु समुज्ज्वलजातरूपप्राप्त्या न कानि सुदिनानि अदैव तेषाम् ॥ KRT_3_0199cd
चिन्तयन्नपि पश्यामि न कंचिद्दोषमात्मनः । KRT_3_0200ab
यातो विरक्तिं यं ज्ञात्वा सेव्यमानोप्ययं नृपः ॥ KRT_3_0200cd
अथ वानादृतोन्येन संप्राप्तोन्तिकमाप्नुयात् । KRT_3_0201ab
कः फलेनाभिसंबन्धं गतानुगतिकात्प्रभोः ॥ KRT_3_0201cd
अन्तर्ये सततं लुठन्त्य1गणितास्तानेव पाथोधरैरात्तानापततस्तरङ्गवलयैरालिङ्ग्य गृह्णन्नसौ । KRT_3_0202ab
व्यक्तं मौक्तिकरत्नतां जलकणान्संप्रापयत्यम्बुधिः प्रायोन्येन कृतादरो लघुरपि प्राप्तोर्च्यते2 स्वामिभिः ॥ KRT_3_0202cd
इदं संचिन्त्ययन्सोभूत्सेव्ये तस्मिन्निरादरः । KRT_3_0203ab
खिन्नस्य हि विपर्येति तत्त्वज्ञस्यापि शेमुषी ॥ KRT_3_0203cd
प्रभातायां विभावर्यामथास्थानस्हितो नृपः । KRT_3_0204ab
आकार्यतां मातृगुप्त इति क्षत्तारमा1दिशत् ॥ KRT_3_0204cd
ततः प्रधावितानेकप्रतीहारप्रविशेतः । KRT_3_0205ab
प्रविवेश महीभर्तुस्त्यक्ताश इव सोन्तिकम् ॥ KRT_3_0205cd
तस्मै कृतप्रणामाय मुहूर्तादेव पार्थिवः । KRT_3_0206ab
भ्रूसंज्ञितेन व्यतरल्लेखं लेकहदिकारिणा ॥ KRT_3_0206cd
स्वयम् च तमुवाचाङ्ग कश्मीरान्वेत्ति किं भवान् । KRT_3_0207ab
गत्वा तत्राधिकारिभ्य एतच्छासनमर्प्यताम् ॥ KRT_3_0207cd
स शापितोस्मद्देहेन यो लेखं वाचयेत्पथि । KRT_3_0208ab
संविदे1षा प्रयत्नेन विस्मर्तव्या न जातु चित् ॥ KRT_3_0208cd
अविज्ञाताशयो राज्ञस्तामाज्ञां क्लेशशङ्कितः । KRT_3_0209ab
सोबुद्ध दहनज्वालां न तु रत्नाङ्कुरद्युतिम् ॥ KRT_3_0209cd
यथादेशस्त्तथेत्युक्त्वा मातृगुप्ते विनिर्गते । KRT_3_0210ab
निर्गर्वः पूर्ववद्राजा तस्थावाप्तैः सहालपन् ॥ KRT_3_0210cd
अथा1क्लेशोचितं क्षाममपाथेयमबान्धवम् । KRT_3_0211ab
दृष्ट्वा यान्तं मातृगुप्तं निनिन्देति नृपं जनः ॥ KRT_3_0211cd
अहो नरेश्वरस्येयं यत्किंचनविधायिता । KRT_3_0212ab
पृथग्जनोचिते कर्मण्यर्हतो1 निदधाति यः ॥ KRT_3_0212cd
दुराशया धृतक्लेशं सेवमानमहर्निशम् । KRT_3_0213ab
ध्रुवं क्लेशार्हमेवैनं ज्ञातवानबुधो नृपः ॥ KRT_3_0213cd
उपायं यं1 पुरस्कृत्य सेवते सेवकः प्रभुम् । KRT_3_0214ab
अनन्तरज्ञस्तत्रैव योग्यं तं किल मन्यते ॥ KRT_3_0214cd

197.

--1) A3 ॰पर्ययेण.

198.

--1) A1 glosses राज्ञोपजीविनः पुरुषाः, तत्स्वामिनः तेषां स्वामिनः कर्तारः न वरं.

202.

--1) Thus corr. by later hand from A1 लुठन्ति ग॰.

--2) Thus A3; A1 ॰र्थ्यते.

204.

--1) A1 gloss द्वास्स्थं.

208.

--1) A3 glosss शिक्षा.

211.,

--1) Thus corr. by later hand from A1 अथ क्ले॰.

212.

--1) A3 gloss पूज्यान्.

214.

--1) Doutful emendation; on account of an ink blot only the following is legible in the handwriting of A1: उपाय --- स्कृत्य. A4 reads उपायनं पुरस्कृत्य; this reading is found in R. G and Edd. read उपायं तं.

:p 31.
सुखार्थी नागारिप्रतिभयशमात्प्रत्युत जहौ शेषस्तल्पीकृततनु निषेव्यासुररिपुम् । KRT_3_0215ab
यतस्तेनामुष्मिन्नधिगतवता क्लेशसहतां श्रमादायि न्यस्तं निरवधि धराभारवहनम् ॥ KRT_3_0215cd
अयमेतद्गृहीतेषु गुनवत्सु गुणाधिकम् । KRT_3_0216ab
आत्मानं गुणवान्पश्यन्नास्थयैनमशिश्रियत् ॥ KRT_3_0216cd
अनन्तरज्ञः1 कोन्योस्माद्गुणान्दर्शयतेधिकान् । KRT_3_0217ab
अस्मै गुणवते पूजां यश्चकार किलेदृशीम् ॥ KRT_3_0217cd
यो नानाद्युतिमत्पदार्थरसिकोसरेपि शक्रायुधे सप्रेमा स विलोक्य वर्हमिह मे किं किं न कुर्यात्प्रियम् । KRT_3_0218ab
इत्याविष्कृतवर्हराजि नटते यो वर्हिणोम्भोलवान्नान्यन्मुञ्चति तं विहाय1 जलदं कोन्योस्ति शून्याशयः ॥ KRT_3_0218cd
गच्छतो मातृगुप्तस्य निर्दैन्यस्यैव वर्त्मसु । KRT_3_0219ab
नाभूद्भाव्यर्थमाहात्म्याद्विकल्पः कोपि चेतसि ॥ KRT_3_0219cd
अहंपूर्विकयोद्व्यद्भिर्निमित्तैः शुभशंसिभिः । KRT_3_0220ab
स वितीर्णकरालम्भ इव न श्रममाददे ॥ KRT_3_0220cd
अपश्यत्स फणाकोटौ खञ्जरीटमहेः पथि । KRT_3_0221ab
स्वप्ने प्रासादमारुह्य स्वम् चोल्लङ्घितसागरम् ॥ KRT_3_0221cd
अचिन्तयच्च शास्त्रज्ञो निमित्तैः शुभशंसिभिः । KRT_3_0222ab
एतैर्भूभर्तुरादेशो ध्रुवं मे स्याच्छुभावहः ॥ KRT_3_0222cd
फलं मम तनीयोपि कश्मीरेषु भवेद्यदि । KRT_3_0223ab
अनर्घदेशमाहात्म्यात्किं किं नातिशयेत तत् ॥ KRT_3_0223cd
अकृच्छ्रलङ्घ्याः पन्थानो वल्लभातिथयो गृहाः । KRT_3_0224ab
उपानमन्गच्छतोस्य सत्क्रियाश्च पदे पदे ॥ KRT_3_0224cd
इत्थं विलङ्घिताध्वा स लोलानोकह1शाद्वलम् । KRT_3_0225ab
मङ्गल्यदधिपात्राभं ददर्शाग्रे हिमाचलम् ॥ KRT_3_0225cd
सरलस्यन्दसुभगा गङ्गाशीकरवाहिनः । KRT_3_0226ab
प्रत्युद्ययुस्तं मरुतः पाल्याया1ः संस्तुता भुवः ॥ KRT_3_0226cd
क्रमवर्ताभिधाने स प्रदेशे प्राप्तवांस्ततः । KRT_3_0227ab
ढक्कं काम्बुवनामानं योद्य शूरपुरे स्थितः ॥ KRT_3_0227cd
नानाजनपदाकीर्णे स्थाने तत्राथ शुश्रुवान् । KRT_3_0228ab
काश्मीरिकान्महामात्यान्स्थितान्केनापि हेतुना ॥ KRT_3_0228cd
ततोपनीतप्राग्वेषः प्रावृतो धवलांशुकैः । KRT_3_0229ab
स जगामान्तिकं तेषां दातुं दातुं नृपतिशासनम् ॥ KRT_3_0229cd
तं प्रयान्तं समुद्यद्भिः शकुनैः सूचितोद्यम् । KRT_3_0230ab
पान्थाः केप्यन्वयुर्द्रष्टुं निमित्तानां फलोद्गमम् ॥ KRT_3_0230cd
श्रुत्वाथ विक्रमादित्यदूतः प्राप्त इति द्रुतम् । KRT_3_0231ab
द्वाःस्थाः काश्मीरमन्त्रिभ्यस्तमासन्नं न्यवेदयन् ॥ KRT_3_0231cd
आगच्छत प्रविशतेत्युच्यमानोथ सर्वतः । KRT_3_0232ab
स तान्समस्तसामन्तानाससादानिवारितः ॥ KRT_3_0232cd
यथाप्रधानं सचिवैर्विहितोचितसत्क्रियः । KRT_3_0233ab
ततः परार्ध्यमध्यास्त तन्निदर्शितमासनम् ॥ KRT_3_0233cd
कृतार्हणैरथामात्यैराज्ञां पृष्टो महीभुजः । KRT_3_0234ab
शनैस्तच्छासनं तेभ्यो लज्जमान इवार्पिपत् ॥ KRT_3_0234cd
तेभिवन्द्य प्रभोर्लेखमुपांशु1 मिलितास्ततः । KRT_3_0235ab
उन्मुच्य वाचयित्वैतमवोचन्विनयान्विताः ॥ KRT_3_0235cd
मातृगुप्त इति श्लाघ्यं भवतामेव नाम किम् । KRT_3_0236ab
एवमेवैतदित्यूचे सोपि तान्विहितस्मितः ॥ KRT_3_0236cd
कः कोत्र संनिधातॄणामित्यश्रूयत वाक्ततः । KRT_3_0237ab
राज्याभिषेकसंभारो दृश्यते स्म च संभृतः ॥ KRT_3_0237cd
ततः कलकलोत्तालभूरिलोकसमाकुलः । KRT_3_0238ab
प्रदेशः क्षणमात्रेण सोभूत्क्षुभ्यन्निवार्णवः ॥ KRT_3_0238cd
अथ प्राङ्मुखसौवर्नभद्रपीठप्रतिष्ठितः । KRT_3_0239ab
संनिपत्य प्रकृतिभिर्मातृगुप्तोभ्यषिच्यत ॥ KRT_3_0239cd
तस्य विन्ध्यतटव्यूढवक्षसः परिनिर्लुठत् । KRT_3_0240ab
सशब्दमभिषेकाम्बु रेवास्रोत1 इवावभवौ ॥ KRT_3_0240cd
अथ स्नातानुलिप्ताङ्गं सर्वाङ्गामुक्तभूषणम् । KRT_3_0241ab
व्यजिज्ञपंस्तं राजानं क्रान्तराजासनं प्रजाः ॥ KRT_3_0241cd

217,

--1) A3 gloss मूर्खपुरुषः.

218.

--1) A3 विलोक्य जलदमित्यन्यादर्शे.

225.

--1) Thus A1; corr. by A3 into ॰नौकष्ठ॰, as also in G R.

226.

--1) A1 gloss पाल्याया इति प्रभूभविष्यता तेनैवेत्यर्थः.

235.

--1) A1 gloss परैर्न श्रूयते यत्तदुपांशु परिकीर्तितम्; A2 adds मन्त्रकरणे.

240.

--1) Thus A3; A1 ॰स्रेव, corr. by later hand into ॰स्रव.

[page 32]




अर्थितेन स्वयं त्रातुं विक्रमादित्यभूभुजा । KRT_3_0242ab
निदिष्टः स्वसमानस्त्वं शाधि नः पृथिवीमिमाम् ॥ KRT_3_0242cd
मण्डलानि विलभ्यन्ते1 येनानेन प्रतिक्षणम् । KRT_3_0243ab
मा मंस्था मण्डलं राजन्विलब्धं2 तदिदं परैः ॥ KRT_3_0243cd
कर्मभिः स्वरिaवाप्तस्य जन्मनः पितरौ यथा । KRT_3_0244ab
राज्ञां तथान्ये राज्यस्य प्रवृत्तावेव कारणम् ॥ KRT_3_0244cd
इत्थं स्थितेपरं कंचित्त्वदीयोस्मीति शंसता । KRT_3_0245ab
न नेया भवता राजन्व1यमात्मा च लाघवम् ॥ KRT_3_0245cd
इति तैस्तथ्यमुक्तोपि संस्मरन्स्वामिसत्क्रियाम् । KRT_3_0246ab
मातृगुप्तो1 महीपालः क्षणमासीत्कृतस्मितः ॥ KRT_3_0246cd
दानेन सुदिनं कुर्वन्नवराज्योर्जितेन सः । KRT_3_0247ab
तत्रैव मङ्गलोदग्रं तदहो निरवर्तयत्1 KRT_3_0247cd
पुरप्रवेशायान्येद्युरर्थ्यमानोथ मन्त्रिभिः । KRT_3_0248ab
अद्भुतप्राभृतं दूतं राज्यदातुर्व्यसर्जयत् ॥ KRT_3_0248cd
देशौन्नत्यानुसारेण स्पर्धामिव च ताम् विदन् । KRT_3_0249ab
स्वामिनो मनसि ह्रीतः सागसं स्वममन्यत ॥ KRT_3_0249cd
अथाहूयापरान्भृत्यान्वक्तुं सेवास्मृतिं प्रभोः । KRT_3_0250ab
अल्पार्धाण्यपि सात्म्यानि1 प्राहिणोत्प्राभृतानि सः ॥ KRT_3_0250cd
असामान्याब्गुणांस्तस्य स्मरन्पर्यस्रुलोचनः । KRT_3_0251ab
स्वयं लिखित्वा श्लोकं च स्वकमेकं व्यसर्जयत् ॥ KRT_3_0251cd
नाकारमुद्वहसि नैव विकत्थसे त्वं दित्सां न सूचयसि मुञ्चसि सत्फलानि । KRT_3_0252ab
निःशब्दवर्षणमिवाम्बुधरस्य राजन्संलक्ष्यते फलत एव तव1 प्रसादः ॥ KRT_3_0252cd
ततः प्रविश्य नगरं सैन्यैः पिहितदिक्तटैः । KRT_3_0253ab
क्रमागतामिव महीं यथावत्पर्यपालयत् ॥ KRT_3_0253cd
त्यागे वा पौरुषे वापि तस्यौचित्योन्न1तात्मनः । KRT_3_0254ab
क्ष्माभुजस्तर्कुकस्येव2 नाभूत्परिमितेच्छता ॥ KRT_3_0254cd
यष्टुं यज्ञान्धृतोद्योगस्त्यागी विततदक्षिणान् । KRT_3_0255ab
पशुबन्धमनुध्याय करुणाकूणितोभ1वत् ॥ KRT_3_0255cd
अमारमादिशेशाथ यावद्राज्यं स्वमण्डले । KRT_3_0256ab
चूर्णीकृत्य सुवर्णादि प्रददौ च करम्भकम् ॥ KRT_3_0256cd
करम्भके कीर्यमाणे मातृगुप्तेन भूभुजा । KRT_3_0257ab
वैतृष्ण्यमुन्मिषत्तोषो न को नाम न्यषेवत ॥ KRT_3_0257cd
गुणी च दृष्टकष्टश्च वदान्यश्च1 स पार्थिवः । KRT_3_0258ab
विक्रमादित्यतोप्यासीदभिगम्यः शुभार्थिनाम् ॥ KRT_3_0258cd
विवेकतया तस्य श्लाघ्यया सुरभीकृताः । KRT_3_0259ab
लक्ष्मीविलासाः क्ष्माभर्तुरशोभन्त मनीषिषु ॥ KRT_3_0259cd
हयग्रीववधं1 मेण्ठस्तदग्रे दर्शयन्नवम् । KRT_3_0260ab
आसमाप्ति ततो नापत्साध्वसाध्विति वा वचः ॥ KRT_3_0260cd
अथ ग्रथयितुं तस्मिन्पुस्तकं प्रस्तुते न्यधात् । KRT_3_0261ab
लावण्यनिर्याणभिया तदध1ः स्वर्णभाजनम् ॥ KRT_3_0261cd
अन्तरज्ञतया तस्य तादृश्या कृतसत्कृतिः । KRT_3_0262ab
भर्तृमेण्ठः कविर्मेने पुनरुक्तं श्रियोर्पणम् ॥ KRT_3_0262cd
स मातृगुप्तस्वाम्याख्यं निर्ममे मधुसूदनम् । KRT_3_0263ab
कालेनादत्त यद्वामान्मम्मः स्वसुरसद्मने1 KRT_3_0263cd
इत्यासादितराज्यस्य शासतः क्ष्मां क्षमापतेः । KRT_3_0264ab
त्रिमासोना ययुस्तस्य सैकाहाः पञ्च वत्सराः ॥ KRT_3_0264cd
कृतार्थतां तीर्थतोयैराञ्जनेयो1नयन्पितॄन् । KRT_3_0265ab
जातं तादृशमश्रौषीत्स्वस्मिन्देशे पराक्रमम्2 KRT_3_0265cd
पितृशोकार्द्रता तस्य क्रोधेनान्तरधीयत । KRT_3_0266ab
तरोरिवार्कतापेन नैशाम्बुलवसिक्तता ॥ KRT_3_0266cd
श्रीपर्वते पाशुपतव्रतिवेषस्तमा1गतम् । KRT_3_0267ab
आचख्यावश्वपादाख्यः सिद्धः कन्दाशनं ददत् ॥ KRT_3_0267cd

243.

--1)

--2) A1 indicates the vv. ll. विदीयन्ते and विदत्तं.

245.

--1) Thus A3; A1 राजा.

246.

--1) Thus corr. by later hand from A1 ॰गुप्तम॰; G R as above.

247.

--1) A3 gloss अत्यवाहयत्.

250.

--1) Thus A1; A3 स्वात्म्यानि, also G R; Edd. खाद्यानि.

252.

--1) तव supplied by A3.

254.

--1) Thus corr. by later hand from A1 ॰चित्यौन्न॰.

260.

--1) A3 gloss काव्यम्.

261.

--1) A3 राजाधः.

263.

--1) A1 gloss स्वदेवगृहाय.

265.

--1) A3 gloss प्रवरसेनः.

--2) A3 पराभवम्.

267.

--1) A3 gloss प्रवरसेनं.

[page 33]




जन्मान्तरे लब्धसिद्धिस्त्वामस्म्यु1परि साधकम् । KRT_3_0268ab
वाञ्छामपृच्छं राज्यार्थमभिलाषस्तु तेभवत् ॥ KRT_3_0268cd
सयत्रं तत्र कर्तुं तन्मनोरथमनन्यथा । KRT_3_0269ab
अथ मामित्थमादिक्ष1त्क्षपारमणशेखरः2 KRT_3_0269cd
गणोयं मामकः सिद्धो यस्तवोपरि साधकः । KRT_3_0270ab
जन्मान्तरेस्य राज्येच्छां कुर्यामहमनन्यथा ॥ KRT_3_0270cd
भावं भवस्तद्भवतो भगवान्दत्तदर्शनः । KRT_3_0271ab
साफल्यं नेष्यतीत्येवमभिधाय तिरोदधे1 KRT_3_0271cd
साम्राज्येच्छोः समामेकां तत्र तस्य1 तपस्यतः । KRT_3_0272ab
लब्धस्मृतिः2 सिद्धगिरा प्रददौ दर्शनं शिवः ॥ KRT_3_0272cd
व्रतिवेषं तमादिष्टवाञ्छितार्थसमर्पणम् । KRT_3_0273ab
स जगन्निर्जयोन्निद्रं नरेन्द्रत्वमयाचत ॥ KRT_3_0273cd
उपेक्ष्य मोक्षं किम् क्ष्माभृद्भोगानिच्छसि भङ्गुरान् । KRT_3_0274ab
इति जिज्ञासुना भावं शंभुना सोभ्यधीयत ॥ KRT_3_0274cd
स तं बभाषे शंभुं त्वां बुद्ध्वा व्याजतपोधनम् । KRT_3_0275ab
अभ्यधामिदमद्धा त्वं न स देवो जगद्गुरुः ॥ KRT_3_0275cd
महान्तो ह्यर्थिताः स्वल्पं फलन्त्यल्पेतर1त्स्वयम् । KRT_3_0276ab
उदन्यया2 वदान्यो3दाद्दुग्धाब्धिं स4 पोयोर्थिने ॥ KRT_3_0276cd
अस्य वैकल्यकैवल्यलाभनिश्चलचेतसः । KRT_3_0277ab
नो वेत्स्यभिजनस्याभिभूतिं1 मर्मव्यथावहाम् ॥ KRT_3_0277cd
जगत्परिवृढः1 प्रौढप्रीतिस्तं सफलार्थनम्2 KRT_3_0278ab
कृत्वा प्रादुष्कृतवपुस्ततो भूयोभ्यभाषत ॥ KRT_3_0278cd
मज्जतो राज्यसौख्येषु सायुज्या1वाप्तिदूतिकाम् । KRT_3_0279ab
मदाज्ञयाश्वपादस्ते संज्ञां काले करिष्यति ॥ KRT_3_0279cd
इत्युक्त्वान्तर्हिते देवे स कृतव्रतपारणः । KRT_3_0280ab
1गच्छदश्वपादं तमापृच्छयाभिमतां भुवम् ॥ KRT_3_0280cd
ततो विदितवृत्ता1न्तो मातृगुप्ताभिषेणनात् । KRT_3_0281ab
निषिध्य सविधा2यातानमात्यानब्रवीद्वचः ॥ KRT_3_0281cd
विक्रमादित्यमुत्सिक्तमुच्छेत्तुं यतते मनः । KRT_3_0282ab
मातृगुप्तं प्रति न नो रोषेणारूषितं मनः ॥ KRT_3_0282cd
अप्रियैरपि निष्पिष्टैः किं स्यात्क्लेशासहिष्णुभिः । KRT_3_0283ab
ये तदुन्मूलने शक्ता जिगीषा तेषु शोभते ॥ KRT_3_0283cd
यान्यब्जान्युदयं द्विषन्ति शशिनः कोन्यस्ततो1संमतस्तन्निर्माथिकरीन्द्रदन्तदलनं यन्नाम कोयं नयः । KRT_3_0284ab
सामर्थ्यप्रथनाय चित्रमसमै2ः स्पर्धां विधूयोन्नता ये तेषु प्रभवन्ति तत्र जहति व्यक्तं प्ररूढा रुषः ॥ KRT_3_0284cd
त्रिगर्तानां भुवं जित्वा स व्रजन्नथ भूपतिः । KRT_3_0285ab
विक्रमादित्यमशृणोत्कालधर्ममुपागतम् ॥ KRT_3_0285cd
तस्मिन्नहनि भूभर्त्रा शोकान्निःश्वस1तानिशम् । KRT_3_0286ab
नास्नायि नाशि नास्वापि स्थितेनावनताननम् ॥ KRT_3_0286cd
अन्येद्युर्भुवमुत्सृज्य कश्मीरेभ्यो विनिर्गतम् । KRT_3_0287ab
शुश्राव मातृगुप्तं स नातिदूरे कृतस्थितिम् ॥ KRT_3_0287cd
कैश्चिन्निर्वासितो मा स्विन्मदीयैरिति शङ्कितः । KRT_3_0288ab
ययौ प्रवरसेनोस्य पार्श्वं मितपरिच्छदः ॥ KRT_3_0288cd
कृतार्हणं सुखासीनं ततः पप्रच्छ तं शनैः । KRT_3_0289ab
विनयावनतो राजा1 राज्यत्यागस्य कारणम् ॥ KRT_3_0289cd
बभाषे तं क्षणं स्थित्वा स1 निःश्वस्य2 विहस्य च । KRT_3_0290ab
गतः स सुकृती2 राजन्येन भूमिभुजो वयम् ॥ KRT_3_0290cd
यावन्मूर्ध्नि रवेः पादास्तावद्द्योतयते दिशः । KRT_3_0291ab
द्योतने नान्यथा किंचिद्ग्रा1वैव तपनोपल्2अः ॥ KRT_3_0291cd

268.

--1) मस्म्यु supplied by A3 in space left by A1.

269.

--1)

--2) A3 glosses आदिदेश and ईश्वरः.

271.

--1) A3 gloss अश्वपादः.

272.

--1) A3 gloss प्रवरसेनस्य.

--2) Thus A1; corr. by later hand into ॰स्मृतेः, as found also in R.

276.

--1) A1 gloss स्वल्पमर्थिता बहु फलन्ति महान्तः.

--2) A1 gloss उदन्यया पिपासया.

--3) Emended: A R G वदन्यो.

--4) A3 gloss शिवः.

277.

--1) A3 gloss पराभवं.

278.

--1) A3 gloss प्रभुः.

--2) Thus corr. by A3 from A1 स फलार्थिनम्.

279.

--1) Thus A1; corr. by later hand into सांयुज्या॰.

280.

--1) A3 अगच्छ॰.

281.

--1) त्त supplied by A3 in space left by A1.

--2) A3 gloss निकटं.

284.

--1) A3 gloss तेभ्यः.

--2) A3 gloss नीचैः.

286.

--1) Emended; A निश्वस॰.

289.

--1) A3 gloss प्रवरसेनः.

290.

--1) A3 gloss मातृगुप्तः.

--2) Thus corr. by later hand from A1 निश्वस्य.

--3) A3 gloss विक्रमादित्यः.

291.

--1) Thus A1; corr. by A3 into द्योतयेन्नान्यथा किं न which reading is found also in G R Edd.

--3) A2 gloss सूर्यकान्तः.

[page 34]




अथ राजाभ्यधात्केन राजन्नपकृतं तव । KRT_3_0292ab
यत्प्रत्यप1पचिकीर्षायै तमीशमनुशोचसि ॥ KRT_3_0292cd
मातृगुप्तस्ततोवादीत्कोपस्मितसिताधरः । KRT_3_0293ab
अस्मानुत्सहते कश्चिन्नापकर्तुं बलाधिकः ॥ KRT_3_0293cd
नयता गण्यतामस्मानन्तरज्ञेन तेन1 हि । KRT_3_0294ab
न भस्मनि हुतं सर्पिनोर्नोप्तं वा सस्यमूषरे ॥ KRT_3_0294cd
उपकारं स्मरन्तस्तु कृतज्ञत्ववशंवदा1ः । KRT_3_0295ab
पदवीमुपकर्तॄणां यान्ति निश्चेतना अपि ॥ KRT_3_0295cd
निर्वाणमनुनिर्वाति तपनं तपनोपलः । KRT_3_0296ab
इन्दुमिन्दुमणिः किं च शुष्यन्तमनुशुष्यति ॥ KRT_3_0296cd
पुण्यां वाराणसीं गत्वा तस्माच्छमसुखोन्मुखः । KRT_3_0297ab
इच्छामि सर्वसंन्यासं कर्तुं द्विजनोचितम् ॥ KRT_3_0297cd
मणिदीपमिवेशं1 तमन्तरेणान्धकारिताम् । KRT_3_0298ab
बिभेमि द्रष्टुमप्युर्वी भोगयोगे कथैव का ॥ KRT_3_0298cd
इत्यौचित्यनिधेस्तस्य वाणीमाकर्ण्य विस्मितः । KRT_3_0299ab
धीरः प्रवरसेनोपि व्याजहारोचितं वचः ॥ KRT_3_0299cd
सत्यं विश्वंभरा देवी भूपते रत्नसूरियम् । KRT_3_0300ab
उत्पत्त्या द्योतने धर्म्यैः कृतज्ञैर्या भवादृशैः ॥ KRT_3_0300cd
अन्तरज्ञतया श्लाघ्यः कोन्यस्तस्मान्महीभुज1ः । KRT_3_0301ab
इत्थं जडे जगत्येकस्त्वां यथावद्विवेद यः ॥ KRT_3_0301cd
चिरं खलु खिलीभूताः कृतज्ञत्वस्य वीथयः । KRT_3_0302ab
धीर त्वयैव न त्वामु1 संचारो यदि दर्श्यते2 KRT_3_0302cd
पाकश्चेन्न शुभस्य मेद्य तदसौ प्रागेव नादात्किमु स्वार्थश्चेन्न मयास्य किं न भजते दीनान्स्वबन्धूनयम् । KRT_3_0303ab
मत्तो रन्ध्रदृशोस्य भीर्यदि न तल्लुब्धः किमेष त्यजेदित्यन्तःपुरुषाधमः कलयति प्रायः कृतोपक्रियः ॥ KRT_3_0303cd
अत्युदात्तगुणेष्वेषा कृतपुण्यैः प्ररोपिता । KRT_3_0304ab
शतशाखीभवत्येव यावन्मात्रापि सत्क्रिया ॥ KRT_3_0304cd
तत्त्वं गुणवतामग्र्यस्तत्त्वज्ञ्जैश्चाभिनन्दितः । KRT_3_0305ab
परीक्षितो मणिरिव व्यक्तं बहुमतः सताम् ॥ KRT_3_0305cd
तस्मादनुगृहाणास्मान्मा स्म त्याक्षीर्नरेन्द्रताम् । KRT_3_0306ab
ममापि ख्यातिमायातु गुणवत्पक्षपातिता ॥ KRT_3_0306cd
पूर्वं तेनाथ चरमं मयापि प्रतिपादिताम् । KRT_3_0307ab
भवान्प्रतिप्र1णयिनीं विदधातु पुनर्भुवम् ॥ KRT_3_0307cd
अव्याजौदार्यचर्यस्य श्रुत्वेति नृपतेर्वचः । KRT_3_0308ab
कृतस्मितो मातृगुप्तः शनैर्वचनमब्रवीत् ॥ KRT_3_0308cd
यान्यक्षराण्य1न्तरेण वाच्यं वक्तुं न पार्यते । KRT_3_0309ab
का गतिस्तदुपादाने मर्यादोल्लङ्घनं विना ॥ KRT_3_0309cd
1तः परुषमप्यद्य किंचिदेव मयोच्यते । KRT_3_0310ab
अव्याजार्जवमप्येतदार्थत्वमवधीर्यते ॥ KRT_3_0310cd
सर्वः स्मरति सर्वस्य प्रागवस्थासु लाघवम् । KRT_3_0311ab
आत्मैव वेत्ति माहात्म्यं वर्तमाने क्षणे पुनः ॥ KRT_3_0311cd
पूर्वावस्था मदीया ते त्वदीया या च मे हृदि । KRT_3_0312ab
ताभ्यां विमोहितावावां न विद्वोन्योन्यमाशयम् ॥ KRT_3_0312cd
राजा भूत्वा कथं मादृक्प्रतिगृह्णातु संपदः । KRT_3_0313ab
कथमेकपदे सर्वमौचित्यं परिमार्जतु ॥ KRT_3_0313cd
असाधारणमौदार्यमाहात्म्यं तस्य भूपतेः । KRT_3_0314ab
भोगमात्रकृते मादृक्किं साधारणतां नयेत् ॥ KRT_3_0314cd
अपि च स्पृहयालुः स्यां भोगेभ्यो यदि भूपते । KRT_3_0315ab
ध्रियमाणेभिमाने मे केन ते1 विनिवारिताः ॥ KRT_3_0315cd
यन्ममोपकृतं तेन तद्विना प्रत्युपक्रियाम् । KRT_3_0316ab
जीर्णमेवाधुनाङ्गेषु प्रभवत्वेष निश्चयः ॥ KRT_3_0316cd
या गतिर्भूभुजोमुष्य मया तामनुगच्छता । KRT_3_0317ab
पात्रापात्रविवेक्तृत्वख्यातिर्नेया प्रकाश्यताम् ॥ KRT_3_0317cd
एतावत्येव कर्तव्ये यातेस्मि1न्कीर्तिशेषताम् । KRT_3_0318ab
भोगमात्रपरित्यागाद्विदध्यां सत्यसंधताम् ॥ KRT_3_0318cd

292.

--1) Thus corr. by later hand from 1 यत्पत्युप॰.

294.

--1) A3 gloss तेन हर्षदेवेन.

295.

--1) A3 ॰वशीकृताः.

298.

--1) A3 gloss विक्रमादित्यं.

302.

--1) A3 gloss वीथीषु.

--2) दर्श्यते supplied by A3 in space left by A1.

307.

--1) Thus A1; A3 ॰न्पाणिप्र॰.

309.

--1) Thus corr. by A3 from A1 यान्यक्षारा॰.

310.

--1) This verse has been omitted by A1 and supplied in margin by A3; found in R G.

315.

--1) A3 gloss ते भोगा इत्यर्थः.

318.

--1) A3 gloss विक्रमादित्ये.

[page 35]




इत्युक्त्वा विरते तस्मिञ्ज्गाद जगातीपतिः । KRT_3_0319ab
त्वदीया न मया स्पृशयास्त्वयि जीवति संपदः ॥ KRT_3_0319cd
अथ वाराणसीं गत्वा कृतकाषायसंग्रहः । KRT_3_0320ab
सर्वं संन्यस्य सुकृती मातृगुप्तोभवद्यतिः ॥ KRT_3_0320cd
राजा प्रवरसेनोपि काश्मीरोत्पत्तिमञ्जसा । KRT_3_0321ab
निखिलां मातृगुप्ताय प्राहिणोद्दृढनिश्चयः ॥ KRT_3_0321cd
स्स हठापतितां लक्ष्मीं भिक्षाभुक्प्रतिपादयन् । KRT_3_0322ab
सर्वाaर्थिभ्यः कृती वर्षान्दश प्राणानधारयत् ॥ KRT_3_0322cd
अन्योन्यं साभिमानानामन्योन्यौचित्यशालिनाम् । KRT_3_0323ab
त्रयाणाम1पि वृत्तान्त एष त्रिपथगापयः ॥ KRT_3_0323cd
राजा प्रवरसेनोथ नमयन्नवनीधरान् । KRT_3_0324ab
अकृच्छ्रलङ्घ्याः ककुभो वृद्धस्य यशसो व्यधात् ॥ KRT_3_0324cd
पीताब्धिर्लङ्घितोर्वीभृत्कुम्भयोनिरिवानयत् । KRT_3_0325ab
तस्य प्रतापः प्रभवन्भुवनानि1 प्रसन्नताम् ॥ KRT_3_0325cd
शुष्यत्तमालपन्नाणि शीर्णताडीदलानि च । KRT_3_0326ab
तत्सेनार्णवतीराणि चक्रेरिस्त्रीमुखानि च ॥ KRT_3_0326cd
स गङ्गालिङ्गिताङ्गस्य पूर्ववारिनिधेर्व्यधात् । KRT_3_0327ab
सैन्येभमदनिष्पन्दैः कालिन्दीसंगमाश्रियम् ॥ KRT_3_0327cd
रोधस्यपरपाथोधेः कटकैः स्पृष्टदिक्तटैः । KRT_3_0328ab
चकारोत्पाट्य सौराष्ट्रानसौ राष्ट्रविपाटनम् ॥ KRT_3_0328cd
यशोर्थिनः पार्थिवेषु द्वेषरागवहिष्कृतः । KRT_3_0329ab
ववृधे धर्मविजयस्तस्य क्षितिशतक्रतोः ॥ KRT_3_0329cd
वैरिनिर्वासितं पित्र्ये विक्रमादित्यजं न्यधात् । KRT_3_0330ab
राज्ये प्रतापशीलं स शीलादित्यापराभिधम् ॥ KRT_3_0330cd
सिंहासनं स्ववंश्यानां तेनाहितहृतं ततः । KRT_3_0331ab
विक्रमादित्यवसतेरानीतं स्वपुरं पुनः ॥ KRT_3_0331cd
हेतूनुदीर्य विविधानमन्वानं पराजयम् । KRT_3_0332ab
सप्त वारान्स1 तत्याज जित्वा मुम्मुनि1भूभुजम् ॥ KRT_3_0332cd
धार्ष्ट्यादथाष्टमे वारे हेतुमाख्यातुमुद्यतम् । KRT_3_0333ab
धिक्पशून्बध्यतां सोयमित्यूचे नृपतिः क्रुधा ॥ KRT_3_0333cd
अवध्योहं पशुत्वेन वीरेत्युक्त्वाभयोत्सुकः । KRT_3_0334ab
मध्येसमं ननर्तास्य सोनुकुर्वन्कलापिनम् ॥ KRT_3_0334cd
नृत्तं केकां च शिखिनो1 दृष्ट्वास्मै द्रविणं नृपः । KRT_3_0335ab
अभयेन समं प्रादात्ताaलाव2चरणोचितम् ॥ KRT_3_0335cd
वसतोस्य दिशो जित्वा नप्तुः पैतामहे पुरे । KRT_3_0336ab
कर्तुं पुरं स्वनामाङ्कं प्रथते स्म मानोरथः ॥ KRT_3_0336cd
रात्रौ क्षेत्रं च लग्नं च दिव्यं ज्ञातुमथैकदा । KRT_3_0337ab
स वीरो वीरचर्यायां निर्ययौ पार्थिवार्यमा ॥ KRT_3_0337cd
गच्छतः क्ष्मापतेस्तस्य मौलिरत्राग्र1बिम्बितः । KRT_3_0338ab
बभार ताराप्रकरो रक्षासर्षपविभ्रमम् ॥ KRT_3_0338cd
अथानन्तचितालोकस्पष्टभीमतटद्रुमाम् । KRT_3_0339ab
श्मशानप्रान्ततटिनीं पर्यटन्नाससाद सः ॥ KRT_3_0339cd
ततस्तस्य सरित्पारे मुक्तसंरावमग्रतः । KRT_3_0340ab
ऊर्ध्वबाहु महद्भूतं प्रादुरासीन्महौजसः ॥ KRT_3_0340cd
नृपतिस्तस्य दृक्पातैर्ज्वलद्भिः कपिशीकृतः । KRT_3_0341ab
उल्काज्योतिःकृताश्लेषः कुलाद्रिरिव दिद्युते ॥ KRT_3_0341cd
तमथ प्रतिशब्देन घोरेणापूरयन्दिशः । KRT_3_0342ab
अत्रासं विहसन्नुच्चैरुवाच क्षणदाचरः ॥ KRT_3_0342cd
संत्यज्य विक्रमादित्यं सत्त्वोद्रिक्तं च शूद्रकम् । KRT_3_0343ab
त्वाम् च भूपाल पर्याप्तं धैर्यमन्यत्र दुर्लभम् ॥ KRT_3_0343cd
वसुधाधिपते वाञ्छासिद्धिस्तव विधीयते । KRT_3_0344ab
सेतुमेतं समुत्तीर्य पार्श्वसीमन्तितां मम ॥ KRT_3_0344cd
इत्युदीर्य निजं जानुं रक्षः पारात्प्रसारयत्1 KRT_3_0345ab
तन्महासरितो वारि सेतुसीमन्तितं व्यधात् ॥ KRT_3_0345cd
अङ्गेन रक्षःकायस्य ज्ञात्वा सेतुं प्रकल्पितम् । KRT_3_0346ab
वीरः प्रवरसेनोथ विकोशां क्षुरिकां दधे ॥ KRT_3_0346cd

323.

--1) A1 gloss त्रयाणां विक्रमादित्यमातृगुप्तप्रवरसेनानाम्.

325.

--1) A3 gloss जलान्यपि.

332.

--1) A3 gloss प्रवरसेनः.

--2) Doubtful emendation:: मुंमु has been supplied by A3 in space left by A1; A3 has marked a different division of the words, जित्वाऽमुं । मुनिभूभुजम्, which is also indicated by the interlinear gloss of A3 प्रतापशीलं; C reads मुम्मुनि॰. For the name मुम्मुनि see iv. 167; v. 516; vii. 2180 (C).

335.

--1) A3 gloss शिखिवद्दृष्ट्वा.

--2) Thus A1; A3 तालार्धचरणो॰.

338.

--1) Thus A3; A1 ॰त्राङ्ग॰.

345.

--1) Thus apparently A1; A3 ॰यन्.

[page 36]




स तयोत्कृत्त्य तन्मांसं कृतसोपानपद्धतिः । KRT_3_0347ab
अतरद्यत्र तत्स्थानं क्षुरिकाबल1 उच्यते ॥ KRT_3_0347cd
पार्श्वस्थं तं लग्नमुक्त्वा प्रातर्मत्सूत्रपातनम् । KRT_3_0348ab
दृष्ट्वा पुरं विधेहीति वदद्भूतं तिरोदधे ॥ KRT_3_0348cd
देव्या शारिकयाट्टेन यक्षेणाधिष्ठिते1 च सः । KRT_3_0349ab
ग्रामे शारीटके1पश्यत्सूत्रं वेतालपातितम् ॥ KRT_3_0349cd
भक्त्या प्रतिष्ठां प्राक्तस्मिन्निनीषौ प्रवरेश्वरम् । KRT_3_0350ab
जयस्वामी स्वयं पीठे भित्त्वा यन्त्रमुपाविशत् ॥ KRT_3_0350cd
वेतलावेदितं लग्नं जानतो जगतीभुजा । KRT_3_0351ab
स्थपतेः स ज्याख्यस्य1 नाम्ना प्रख्यापितोभवत् ॥ KRT_3_0351cd
नगराप्रतिलोम्याय भक्त्या तस्य विनायकः । KRT_3_0352ab
प्रत्यङ्मुखः प्राङ्मुखतां भीमस्वामी स्वयं ययौ ॥ KRT_3_0352cd
सद्भावश्र्यादिका देव्यस्तेन श्रीशब्दलाञ्छिताः । KRT_3_0353ab
पञ्च पञ्चजनेन्द्रेण पुरे तस्मिन्निवेशिताः ॥ KRT_3_0353cd
वितस्तायां स भूपालो बृहत्सेतुमकारयत् । KRT_3_0354ab
ख्याता ततः1 प्रभृत्येव तादृग्रौसेतुकल्पना ॥ KRT_3_0354cd
श्रीजयेन्द्रविहारस्य बृहद्बुद्धस्य च व्यधात् । KRT_3_0355ab
मातुलः स नरेन्द्रस्य जयेन्द्रो विनिवेशनम्1 KRT_3_0355cd
बुभोज सिंहलादीन्यो द्वीपान्स सचिवोकरोत् । KRT_3_0356ab
मोराकनामा मोराकभवनं भुवनाद्भुतम् ॥ KRT_3_0356cd
षट्विंशद्गृहलक्षाणि पुरं तत्प्रमथे पुरा । KRT_3_0357ab
यस्यास्तां वर्धनस्वामी विश्वकर्मा च सीमयोः ॥ KRT_3_0357cd
दक्षिणस्मिन्नेव पारे वितस्तायाः पुरा किल । KRT_3_0358ab
निर्मितं तेन नगरं विभक्तैर्युक्तमापणैः ॥ KRT_3_0358cd
ते तत्राभ्रंलिहाः सौधा यानध्यारुह्य दृश्यते । KRT_3_0359ab
वृष्टिस्निग्धं निदाघान्ते चैत्रे चोत्कुसुमं जगत् ॥ KRT_3_0359cd
तद्विना नगरं कुत्र पवित्राः सुलभा भुवि । KRT_3_0360ab
सुभगाः सिन्धुसंभेदाः क्रीडावसथवीथिषु ॥ KRT_3_0360cd
दृष्टः क्रीडानगोन्यत्र न मध्येनगरं क्वचित् । KRT_3_0361ab
यतः सर्वोकसां लक्ष्मीः संलक्ष्या द्युपथादिव ॥ KRT_3_0361cd
वैतस्तं वारि वास्तव्यैर्बृहत्तु1हिनशर्करम् । KRT_3_0362ab
ग्रीष्मोग्रेह्नि स्ववेश्माग्रात्क्व ततोन्यत्र लभ्यते ॥ KRT_3_0362cd
प्रतिदेवगृहं कोशास्ते तस्मिन्नर्पिता नृपैः । KRT_3_0363ab
सहस्रशः शक्यते यैः क्रेतुं भूः सागराम्बरा ॥ KRT_3_0363cd
पुरे निवसतस्तस्मिंस्तस्य राजप्रजासृजः । KRT_3_0364ab
शनैः साम्राज्यलाभस्य षष्टिः संवत्सरा ययुः ॥ KRT_3_0364cd
ललाटे शूलमुद्राङ्के जराशुक्लाः शिरोरुहाः । KRT_3_0365ab
तस्य शंभुभ्रमासङ्गिगङ्गाम्भोविभ्रमं दधुः ॥ KRT_3_0365cd
अथाश्वपादेनेशाननिदे1शात्तत्क्षणागतः । KRT_3_0366ab
काश्मीरिको जयन्ताख्यो द्विजमायोजि पार्श्वगः ॥ KRT_3_0366cd
श्रान्तोस्यध्वन्य नान्यस्माद्देशात्तेभिमतं भवेत् । KRT_3_0367ab
राज्ञे प्रवरसेनाय लेख एष प्रदर्श्यताम् ॥ KRT_3_0367cd
इत्युक्त्वार्पितलेखोसावसमर्थः पथः पृथून् । KRT_3_0368ab
गन्तुं प्रस्थानखिन्नोस्मि सद्यस्तेनेत्यगद्यत ॥ KRT_3_0368cd
स्नाह्यद्य तावत्त्वं स्पृष्टो द्विजः कापालिना मया । KRT_3_0369ab
उक्त्वेति तेन क्षिप्तोसावासन्ने दीर्घिकाजले ॥ KRT_3_0369cd
उन्मीलितेक्षणोद्राक्षीत्स्वं स्वदेशादथोत्थितम् । KRT_3_0370ab
तस्थुषश्चार्चने राज्ञो भृत्यान्व्यग्राञ्जलाहतौ ॥ KRT_3_0370cd
स्वमावेदयितुं नद्या नीयमाने नृपान्तिकम् । KRT_3_0371ab
अव्याक्षिप्तोक्षिपल्लेखं स स्नानकलशे ततः ॥ KRT_3_0371cd
प्रवरेशं स्नापयता स्रस्तं तत्कलशात्पुनः । KRT_3_0372ab
राञ्जा लेखं वाचयित्वा जयन्तः प्रापितोन्तिकम् ॥ KRT_3_0372cd
कृतं कृत्यं महद्दत्तं भोगा भ्क्ता वयो गतम् । KRT_3_0373ab
किमन्यत्करणीयं ते यदि गच्छ शिवालयम् ॥ KRT_3_0373cd
ततस्तं वृत्तसंकेतः संतोष्याभिमतार्पणात् । KRT_3_0374ab
भित्त्वा तमश्मप्रासादं जगाहे विमलं नभः ॥ KRT_3_0374cd
जनैः स ददृशे गच्छन्कैलासतिलकां दिशम् । KRT_3_0375ab
विशदे घटयन्व्योम्नि द्वितीयतपनोदयम् ॥ KRT_3_0375cd

347.

--1) Thus corr. by A3 from A1 ॰भाल; G ॰बाल.

349.

--1) Thus corr. by later hand from A2 ॰ष्ठितं.

--2) A2 gloss हारटठ्.

351.

--1) स्य supplied by A3.

354.

--1) Thus corr. by A3 from A1 तदा.

355.

--1) A3 gloss स्थापनम्.

[page 37]




जयन्तेनाद्भुतोदन्तहेतुनावाप्य संपदः । KRT_3_0376ab
स्वनामाङ्काग्रहारादिकर्मभिर्निर्मलाः कृताः ॥ KRT_3_0376cd
एवं स भुवनैश्वर्यं भुक्त्वा1 भूमिभृतां वरः । KRT_3_0377ab
अनेनैव शरीरेण भेजे भूतपतेः सभाम् ॥ KRT_3_0377cd
प्रासादे प्रवरेशस्य सिद्धिक्षेत्रे क्षमापतेः । KRT_3_0378ab
स्वर्गद्वारप्रतिभटं द्वारम1द्यापि लक्ष्यते ॥ KRT_3_0378cd
तस्य रत्नप्रभादेव्यां जातो राजा युधिष्ठिरः । KRT_3_0379ab
अपासीन्नवमासोनाः क्ष्मां चत्वारिंशतिं1 समाः ॥ KRT_3_0379cd
सर्वरत्नजयस्कन्दगुप्तशब्दाङ्किताभिधाः । KRT_3_0380ab
आसन्विहारचैत्यादिकृत्यैस्तत्सचिवा वराः ॥ KRT_3_0380cd
भवच्छेदा1भिधं ग्रामं स्तुत्यं चैत्यादिसिद्धिभिः । KRT_3_0381ab
यो व्यधात्सोस्य वज्रेन्द्रोप्यासीन्मन्त्री जयेन्द्रजः ॥ KRT_3_0381cd
दिक्कामिनीमुखोत्कीर्णकीर्तिचन्दनचित्रकाः । KRT_3_0382ab
आसन्कुमारसेनाद्यास्तस्यान्येप्यग्र्यमन्त्रिणः ॥ KRT_3_0382cd
पद्मावत्यां सुतस्तस्य नरेन्द्रादित्य इत्यभूत् । KRT_3_0383ab
लङ्खणा1परनामा यो नरेन्द्रस्वामिनं व्यधात् ॥ KRT_3_0383cd
वज्रेन्द्रतनयौ वज्रकनकौ यस्य मन्त्रिणौ । KRT_3_0384ab
अभूतां सुकृतोदन्तौ राज्ञी च विमलप्रभा ॥ KRT_3_0384cd
स विधायाधिकरणं लिखितस्थितये निजम् । KRT_3_0385ab
द्यां त्रयोदशभिर्वर्षैरारुरोह महाभुजः ॥ KRT_3_0385cd
तस्यानुजो धरणिभृद्रणादित्यस्तनोभवत् । KRT_3_0386ab
तुञ्जीनापरनामानं यं जनाः प्राहुरञ्जसा ॥ KRT_3_0386cd
जगद्विलक्षणं यस्य शङ्खमुद्राङ्कितं शिरः । KRT_3_0387ab
अपूर्वशर्वरीशान्तर्लीनभानुश्रियं दधे ॥ KRT_3_0387cd
रिपुकण्ठाटवीष्वासीद्यस्य धाराधरः पतन् । KRT_3_0388ab
तद्वधूनेत्रकुण्डैस्तु जलाधिक्यमधार्यत ॥ KRT_3_0388cd
अपूर्वो यत्प्रतापाग्निः प्रविश्योर्वी द्विषाम् न्यधात् । KRT_3_0389ab
नारीनेत्रेषु नीरोर्मीन्मन्दिरेषु तृणाङ्कुरान् ॥ KRT_3_0389cd
यस्य पाणिप्रणयितां कृपाणे समुपागते । KRT_3_0390ab
कबन्धेभ्यः परो नृत्तं व्यधत्त द्विषद्बले1 KRT_3_0390cd
तस्याव्यपोह्यमाहात्म्या देवी दिव्याकृतेः प्रिया । KRT_3_0391ab
विष्णुशक्तिः क्षितिं प्राप्ता रणारम्भाभिधाभवत् ॥ KRT_3_0391cd
स हि जन्मान्तरे पूर्वं द्यूतकारोभवत्किल । KRT_3_0392ab
कदापि प्राप निर्वेदं सर्वस्वं कितवैर्जितः ॥ KRT_3_0392cd
देहत्यागोद्यतोप्यासीत्प्राप्यं किंचिद्विचिन्तयन् । KRT_3_0393ab
न पर्यन्तेप्युपेक्षन्ते कितवाः स्वार्थसाधनम् ॥ KRT_3_0393cd
अवन्ध्यदर्शनां विन्ध्ये देवीं भ्रमरवासिनीम् । KRT_3_0394ab
द्रष्टुमैच्छद्वराकाङ्क्षी निर्व्यपेक्षः स्वजीविते ॥ KRT_3_0394cd
भ्रमरैः शङ्कुपुच्छाद्यैः खण्ड्यमानस्य देहिनः । KRT_3_0395ab
तदास्पदं हि विशतो दुर्लङ्घ्या पञ्चयोजनी । KRT_3_0395cd
स वज्रशङ्कुपुच्छानां धीमांस्तेषां प्रतिक्रियाम् । KRT_3_0396ab
देहेवश्यपरित्याज्ये मन्वानोभूददुष्कराम् ॥ KRT_3_0396cd
प्रागयोवर्मणा देहं ततो महिषचर्मणा । KRT_3_0397ab
तेन छादयता दत्तो मृल्लेपोथ सगोमयः ॥ KRT_3_0397cd
अथ भानुकरोच्छुष्कमृल्लेपाम्रेडिताङ्गकः । KRT_3_0398ab
स लोष्ट इव संचारी प्रतस्थे क्रूरनिश्चयः ॥ KRT_3_0398cd
सरलां सरणिं त्यक्त्वा जीवितस्पृहया समम् । KRT_3_0399ab
गुहा तेन ततः सान्द्रतमोभीमा व्यगाह्यत ॥ KRT_3_0399cd
अथोदतिष्ठन्गर्तेभ्यो घोरा भ्रमरमण्डलाः । KRT_3_0400ab
पक्षशब्दैः श्रुतिं घ्नन्तो मृत्युतूर्यरवैरिव ॥ KRT_3_0400cd
ते तमुच्छुष्कमृल्लेपरेणुव्रणितलोचनाः । KRT_3_0401ab
सहसा नाक्रमन्ते स्म प्रहन्तोपि बाधितुम् ॥ KRT_3_0401cd
रेणुभिर्येन्धितदृशस्ते न्यवर्तन्त षट्पदाः । KRT_3_0402ab
तेखण्डयंस्तु मृल्लेपं न्यपतन्ये नवा नवाः ॥ KRT_3_0402cd
तैः खण्ड्यमानमुच्चण्डैर्व्रजतो योजनत्रयीम् । KRT_3_0403ab
क्रमान्मृत्कवचं तस्य पथि संक्षयमाययौ ॥ KRT_3_0403cd
ततो मुहुः प्रहरतां तेषां महिषचर्मणि । KRT_3_0404ab
घोरश्चटचटाघोषः प्रादुरासीद्भयंकरः ॥ KRT_3_0404cd

377.

--1) Thus A3; A1 त्यक्त्त्वा.

378.

--1) A3 च्छिद्रं.

379.

--1) Thus corr. by A3 from A1 चतुर्विंशतिं.

381.

--1) A3 gloss भौच्छो.

384.

--1) A1 X खणा॰.

390.

--1) A3 indicates a varia lectio in the marginal note अन्यत् कबन्धेभ्यः परं नृत्तं न न्यधत्त द्विषद्बलम्; over the last word the gloss कर्तृ by the same hand.

[page 38]




चतुर्थयोजनस्यार्धमतिक्रम्य विवेद सः । KRT_3_0405ab
रणत्कारैर्द्विरेफांस्तानयोवर्मनिपातिनः ॥ KRT_3_0405cd
धावंस्ततोतिवेगेन खण्ड्यमानेन षट्पदैः । KRT_3_0406ab
स शस्त्रवर्मणामोचि चित्तं1 धर्येण नो पुनः ॥ KRT_3_0406cd
गव्यूतिमात्रमासन्ने देवीधामनि धैर्यवान् । KRT_3_0407ab
धुन्वन्कराभ्यां मधुपान्धावति स्म स धीरधीः ॥ KRT_3_0407cd
अथ स्नाय्वस्थिशेषाङ्गो लूनमांसः षडङ्घ्रिभिः । KRT_3_0408ab
कराभ्यामक्षिणी रक्षन्देव्यायतनमासदत् ॥ KRT_3_0408cd
प्रशान्ते भृग्गसंपाते प्रकाशमवलोकयत् । KRT_3_0409ab
स देव्याः पादयोरग्रे पपातोद्भ्रान्तजीवितः ॥ KRT_3_0409cd
स्तोकावशेषप्राणं तं देव्याश्वासयितुं ततः । KRT_3_0410ab
अभिरामं वपुः कृत्वा पस्पर्शाङ्गेषु पाणिना ॥ KRT_3_0410cd
दिव्येन पाणिस्पर्शेन तेन पीयूषवर्षिणा । KRT_3_0411ab
स क्षिप्रसादितस्वास्थ्यो दिक्षु चक्षेप चक्षुषी ॥ KRT_3_0411cd
प्रविष्टमात्रः प्रैक्षिष्ट सिंहविटरसीम्नि याम् । KRT_3_0412ab
घोराकारां स तां देवीं तदाद्राक्षीन्न तां पुनः1 KRT_3_0412cd
ददर्श पुनरुद्यानलतावासे विलासिनिम् । KRT_3_0413ab
स्थितां पुष्करिणीतीरे श्यामां पुष्करलोचनाम् ॥ KRT_3_0413cd
गृहीतहारमुक्तार्घां बद्ध्वा1 पीनास्तनाञ्जलिम् । KRT_3_0414ab
महार्हैः कान्तिकुसुमैर्यौवनेनार्चिताङ्गकाम् ॥ KRT_3_0414cd
यावकाहारिणौ पादौ दधतीं कृच्छ्रचारिणौ । KRT_3_0415ab
स्तनच्छन्नमुखं द्रष्टुं तपस्यन्ताविवान्वहम् ॥ KRT_3_0415cd
भास्वद्बिम्बाधरां कृष्णकेशीं सितकराननाम् । KRT_3_0416ab
हरिमध्यां शिवाकाराम् सर्वदेवमयीमिव ॥ KRT_3_0416cd
तां विभाव्यानवद्याङ्गीं निर्जने यौवनोर्जिताम् । KRT_3_0417ab
निन्ये1वारितवामेन स कामेन विधेयताम् । KRT_3_0417cd
दधती रूपमाधुर्यपूरच्छन्नामधृष्यताम् । KRT_3_0418ab
अप्सराः प्रत्यभात्तस्य सा हि चित्ते न1 देवता ॥ KRT_3_0418cd
कृपामृदुरवादीत्तं व्यथितोसि चिरम् पथि । KRT_3_0419ab
मुहुः सोम्य समाश्वस्य प्रार्थ्यतामुचितो वरः ॥ KRT_3_0419cd
स तां बभाषे शान्तो मे भवत्या दर्शनाच्छ्रमः । KRT_3_0420ab
अदेवी किं तु भवती वरं दातुं कथं क्षमा ॥ KRT_3_0420cd
देवी जगाद तं भद्र कोयं ते मनसि भ्रमः । KRT_3_0421ab
देवीं वा स्यामदेवी व्चा वरीतुं त्वां तु शक्नुयातम् ॥ KRT_3_0421cd
इति सोभीष्टसंप्राप्तौ कारयित्वा प्रतिश्रवम् । KRT_3_0422ab
दूरमुत्क्रान्तमर्यादः संगमं तामयाचत ॥ KRT_3_0422cd
तमभ्यधात्सा दुर्बुद्धे कोयं तेनुचितो विधिः । KRT_3_0423ab
प्रार्थयस्वेतरद्यस्मात्साहं भ्रमरवासिनी ॥ KRT_3_0423cd
देवीं तां जानतोप्यस्य नाभूदवहितं मनः । KRT_3_0424ab
निरुद्धा वासनाः केन जन्मान्तरनिबन्धनाः ॥ KRT_3_0424cd
स तामुवाच सत्यां1 चेद्देवि स्वां गिरिमिच्छसि । KRT_3_0425ab
प्रमाणीकुरु मद्वाणीमहमन्यन्न कामये ॥ KRT_3_0425cd
पूर्वमेव हि जन्तूनां योधिवासो निलीयते । KRT_3_0426ab
तिलानामिव तेषां स पर्यन्तेपि न शीर्यते ॥ KRT_3_0426cd
देवी वा भव कान्ता वा भीमा वा शोभनापि वा । KRT_3_0427ab
उआदृशीं पूर्वमद्राक्षं तादृश्येवावभासि मे ॥ KRT_3_0427cd
तमित्थं कथयन्तं सा ज्ञात्वा निश्चलनिश्चयम् । KRT_3_0428ab
एवं जन्मान्तरे भावीत्यभ्यधादनुरोधतः ॥ KRT_3_0428cd
उत्सहन्ते हि संस्प्रष्टुं न दिव्या1 मर्त्यधर्मिणः । KRT_3_0429ab
तद्गच्छ क्रूरसंकल्पेत्युक्त्वा सान्तर्दधे ततः ॥ KRT_3_0429cd
अशून्यजन्मा भूयासं तया देव्येति चिन्तयन् । KRT_3_0430ab
प्रयागवटशाखाग्रादहासीत्स वपुस्ततः ॥ KRT_3_0430cd
सोजायत रणादित्यो रणारम्भा च सा भुवि । KRT_3_0431ab
मर्त्यभावेपि या नैव जहौ जन्मान्तरस्मृतिम् ॥ KRT_3_0431cd
रतिसेनाभिधश्चोलराजः सज्जोब्धिपूजने । KRT_3_0432ab
तां तरङ्गान्ताल्लेभे रत्नराजिमिवोज्ज्वलम् ॥ KRT_3_0432cd

406.

--1) A3 चित्रं.

412.

--1) Thus A1; A3 G पुरः; R and Edd. read पुनः.

414.

--1) Thus A1; altered by A3 to ॰मुक्तार्घान्बद्ध्वा. A3 reads in margin गृहीतहारमुक्तार्घां बद्ध्वपीनस्तनाञ्जलिम्, with gloss मुक्ता एवार्घाः. G and R follow A1.

417.

--1) A1 writes after निन्ये.

418.

--1) This division of the words in indicated by A1.

425.

--1) Thus corr. by later hand from A1 सत्यं; स्त्यां also in G and R.

429.

--1) A3 देव्यो.

[page 39]




आ बाल्याद्व्यक्तिदिव्योक्तिं तामलंकृतयौवनाम् । KRT_3_0433ab
दिव्यार्हां पृथिवीशेभ्यो नार्थिभ्योपि ददौ नृपः ॥ KRT_3_0433cd
रणादित्यनृपामात्ये दूत्यायाते तथैव तम् । KRT_3_0434ab
प्रत्याख्यानेच्छुमाचख्यौ सैव तद्वरणं वरम् ॥ KRT_3_0434cd
तदर्थमेव कथितस्वोत्पत्तिं तां ततः पिता । KRT_3_0435ab
द्रुतं कुलूतभूभर्तुः सुहृदः प्राहिणोद्गृहान् ॥ KRT_3_0435cd
प्रहृष्टो विप्रकृष्टं तं देशं गत्वा व्यधत्त ताम् । KRT_3_0436ab
परिणीय रणादित्यः शुद्धान्तस्याधिदेवताम् ॥ KRT_3_0436cd
मर्त्यसंस्पर्शभीरुः सा महादेवी भवन्त्यपि । KRT_3_0437ab
तं मायया मोहयन्ती न पस्पर्श कदाचन ॥ KRT_3_0437cd
व्यधान्मयामयीं राज्ञस्तल्पे स्वसदृशीं स्त्रियम् । KRT_3_0438ab
स्वयं सा भ्रमरीरूपा निर्जगाम बहिर्निशि ॥ KRT_3_0438cd
स नाम्ना स्वस्य देव्याश्च कृत्वा सुरगृहद्वयम् । KRT_3_0439ab
माहेश्वरः शैललिङ्गे कारयामास कारुभिः ॥ KRT_3_0439cd
श्वः प्रतिष्ठाप्रसङ्गेथ सज्जे तल्लिङ्गयोर्द्वयम्1 KRT_3_0440ab
देशान्तरागतः कश्चिद्दूषयामास दैववित् ॥ KRT_3_0440cd
स दृष्टप्रत्ययः शश्वत्तयोर्घटितलिङ्गयोः । KRT_3_0441ab
अश्मखण्डैः समण्डूकैर्बभाषे गर्भमावृतम् ॥ KRT_3_0441cd
किंकर्तव्यतया मूढं प्रतिष्ठाविन्नविह्वलम् । KRT_3_0442ab
दिव्यदृष्टिः स्वयम् देवी ततो राजानमब्रवीत् ॥ KRT_3_0442cd
राजन्गिरिसुतोद्वाहे पौरोहित्यं पुरा भजन् । KRT_3_0443ab
स्वमर्चादेवमादत्त1 पूजाभाण्डात्प्रजापतिः ॥ KRT_3_0443cd
तां विष्णोः प्रतिमां वीक्ष्य पूजितां तेन धूर्जटिः । KRT_3_0444ab
शून्यामिव तदा मेने शक्तिरूपां विना शिवम् ॥ KRT_3_0444cd
निमन्त्रितैर्ढौकितानि रत्नान्यथ सुरासुरैः । KRT_3_0445ab
पिण्डीकृत्य स्वयं चक्रे लिङ्गं भुवनवन्दितम् ॥ KRT_3_0445cd
तां विष्णुप्रतिमां तच्च लिङ्गमीशानपूजितम् । KRT_3_0446ab
स्वयं प्रजासृजः पूज्यं कालेनादत्त रावणः ॥ KRT_3_0446cd
तेनाप्यभ्यर्च्यमानं तल्लङ्कायामभवच्चिरम् । KRT_3_0447ab
देवद्वयं रावणान्ते नीतमासीच्च वानरैः ॥ KRT_3_0447cd
तिर्यक्तया ते कपयो मुग्धा हिमनगौकसः । KRT_3_0448ab
शान्तौत्सुक्याः शनैर्देवौ न्यधुरुत्तरमानसे ॥ KRT_3_0448cd
प्रागेव सरसस्तस्मात्कुशलैः शिल्पिभिर्मया । KRT_3_0449ab
तावद्धृतौ प्रातरत्र प्राप्तौ द्रक्ष्यस्यसंशयम् ॥ KRT_3_0449cd
तयोः प्रतिष्ठा क्रियतामित्युक्त्वा पृथिवीभुजम् । KRT_3_0450ab
देवी प्रयाता श्र्द्धान्तं सिद्धान्सस्मार खेचरान् ॥ KRT_3_0450cd
ते1 ध्यातमात्राः2 संप्राप्ता देव्यादेशेन पाथसः3 KRT_3_0451ab
उद्धृत्य नृपतेर्धाम्नि देवौ हरिहरौ न्यधुः4 KRT_3_0451cd
दिव्यैः प्रसूनैः संवीतौ हरनारायणौ जनः । KRT_3_0452ab
प्रातर्नृपगृहे दृष्ट्वा परं विस्मयमाययौ ॥ KRT_3_0452cd
तज्जे प्रतिष्ठालग्ने1थ माहेश्वरतया नृपः । KRT_3_0453ab
रणेश्वरप्रतिष्ठायां पूर्वं यावत्समुद्यतः ॥ KRT_3_0453cd
रणारम्भानुभावेन तावदेवाद्भुतावहः । KRT_3_0454ab
स्वयं पीठे रणस्वामी भित्त्वा यन्त्रमुपाविशत् ॥ KRT_3_0454cd
कर्तुं प्रभावजिज्ञासाम् राज्ञ्या1 दत्तधनस्ततः । KRT_3_0455ab
स स्वयंभूः स्वयम् भक्ता1ंस्तांस्तान्ग्रामानदापयत् ॥ KRT_3_0455cd
कुम्भदासतया छन्नः सिद्धो ब्रह्माभिधो वसन् । KRT_3_0456ab
परिज्ञाय तयोर्दिव्या प्रतिष्ठां गूढमादधे ॥ KRT_3_0456cd
स वृत्तप्रत्यभिज्ञः सन्प्रतिष्ठाप्य रणेश्वरम् । KRT_3_0457ab
व्योम्ना व्रजन्रणस्वामिप्रतिष्ठां गूढमादधे ॥ KRT_3_0457cd
जनास्त्वलक्षयन्यत्स स्वयं पीठमवातरत् । KRT_3_0458ab
इति केषामपि हृदि प्रवादो1द्यापि वर्तते ॥ KRT_3_0458cd
सा1 ब्रह्मप्रतिभं सिद्धं देवी ब्रह्मविदां वरम् । KRT_3_0459ab
अकारयत्तमुद्दिश्य परार्ध्यं2 ब्रह्ममण्डपम्3 KRT_3_0459cd
रणारम्भास्वामिदेवौ दंपतिभ्यां व्यधीयत । KRT_3_0460ab
मठः पाशुपतानां च ताभ्यां प्रद्युम्नमूर्धनि1 KRT_3_0460cd

440.

--1) A3 gloss शिवलिङ्गद्वयम्.

443.

--1) Thus A3; A1 ॰धत्त.

451.

--1)

--2)

--3) Thus corr. by later hand from A1 तं, ॰मात्र, पाथस.

--4) Thus A3; A1 व्यधुः.

453.

--1) Thus A1; A3 ॰लिङ्गे.

455.

--1) Thus corr. by A3 from A1 राज्ञा.

--2) Thus A3; A1 भक्तैस्तां॰.

456.

--1) A3 gloss हरिहरयोः.

458.

--1) Thus A3; A1 प्रवचो.

459.

--1) Thus corr. by later hand from A1 .

--2) Thus corr. by A3 from A1 पराख्यं.

--3) Thus !3; A1 ॰सत्तमम्.

460.

--1) A3 gloss प्रद्युम्नमूर्धनि शारिकागिरौ.

[page 40]




आरोग्यशाला निरधाप्युल्लाघत्वाय रोगिणाम् । KRT_3_0461ab
तेन सेनामुखीदेवीभयशान्त्यै च कारिता ॥ KRT_3_0461cd
ख्यातिं रणपुरस्वामिसंज्ञया सर्वतो गतम् । KRT_3_0462ab
स सिंहरोत्सिकाग्रामे मार्तण्डं प्रत्यपादयत् ॥ KRT_3_0462cd
अमृतप्रभया तस्य राज्ञः पत्न्यान्यया कृतः । KRT_3_0463ab
दक्षिणेस्मिन्नणेशस्य पार्श्वे देवोमृतेश्वरः ॥ KRT_3_0463cd
मेघवाहनभूभर्तृपत्न्या भिन्नाख्यया कृते । KRT_3_0464ab
विहारेपि तया बुद्धबिम्बं साधु निवेशितम् ॥ KRT_3_0464cd
राज्ञे देव्यनुरक्ताय सानुक्रोशाय सैकदा । KRT_3_0465ab
पातालसिद्धिदं मन्त्रं प्रददौ हाटकेश्वरम् ॥ KRT_3_0465cd
मा भून्मोघास्य मत्प्राप्तिरिति मत्वा तयार्पितम् । KRT_3_0466ab
असाधयत्स तं प्राप्य वशा1न्तं वत्सरान्बहून् ॥ KRT_3_0466cd
कृत्वेष्टिकापये कष्टं तपो1 नन्दिशिलां गतः । KRT_3_0467ab
भूरिभिर्वत्सरैर्मन्त्रसिद्धेः प्रणयितां ययौ ॥ KRT_3_0467cd
स्वप्नैश्च सिद्धिलिंगैश्च जाताभङ्गुरनिश्चयः । KRT_3_0468ab
चन्द्र1भागाजलं भित्त्वा नमुचेः प्राविशद्बिलम् ॥ KRT_3_0468cd
विलेपावृततां याते दिवसान्येकविंशतिम् । KRT_3_0469ab
प्रविश्य पौरान्प्राग्निन्ये दैत्यस्त्रीभोगभोगिताम् ॥ KRT_3_0469cd
एवं स भूपतिर्भुक्त्वा1 भुवं वर्षशतत्रयम् । KRT_3_0470ab
निर्वाणश्लाघ्यनिर्व्यूढि पातालै2श्वर्यमासदत् ॥ KRT_3_0470cd
सानुगे नृपतौ याते दैवतेयदयितान्तिकम् । KRT_3_0471ab
देवी सा वैष्णवी शक्तिः श्वेतद्वीपमगाहत ॥ KRT_3_0471cd
राजवंशेष्वनेकेषु राज्ञोर्वंशद्वये परम् । KRT_3_0472ab
द्वयोरेवात्र निर्व्यूढिं प्रजावात्सल्यमागतम् ॥ KRT_3_0472cd
रणादित्यस्य गोनन्दवंशे रामस्य राघवे1 KRT_3_0473ab
लोकान्तरसुखस्यापि ययो2रंशभुजः प्रजाः ॥ KRT_3_0473cd
विक्रमाक्रान्तविश्वस्य विक्रमेश्वरकृत्सुतः । KRT_3_0474ab
तस्यासीद्विक्रमादित्यस्त्रिविक्रमपराक्रमः ॥ KRT_3_0474cd
राजा ब्रह्मगलूना1भ्यां सचिवाभ्यां समं महीम् । KRT_3_0475ab
सोपासीद्वासवसमो द्वाचत्वारिंशतिं समाः ॥ KRT_3_0475cd
चक्रे ब्रह्ममठं ब्रह्मा गलूनो लूनदुष्कृतः । KRT_3_0476ab
रत्नावल्याख्यया बध्वा विहारं निरमापयत् ॥ KRT_3_0476cd
राज्ञोनन्तरजस्तस्य राजाभूत्तदन्तरम् । KRT_3_0477ab
तापितारातिभूपालो बालादित्यो बलेर्जितः ॥ KRT_3_0477cd
लवणार्णवपानेन तर्षोत्कर्षमिवोद्वहन् । KRT_3_0478ab
यत्प्रतापो रिपुस्त्रीणां सनेत्राम्भोभजन्मुखम् ॥ KRT_3_0478cd
आसन्येरिमनोगाधबोधदण्डा इवाहृताः । KRT_3_0479ab
यस्याद्यापि जयस्तम्भाः सन्ति ते पूर्ववारिधौ ॥ KRT_3_0479cd
प्रभावाङ्केन वङ्काaलाञ्जित्वा येन व्यधीयत । KRT_3_0480ab
काश्मीरिकनिवासाय का1लम्ब्याख्यो जनाश्रयः ॥ KRT_3_0480cd
कश्मीरेषु धनोदग्रमग्रहारं द्विजन्मनाम् । KRT_3_0481ab
राजा मडवराज्ये यो भेडरा1ख्यमकारयत् ॥ KRT_3_0481cd
विशां विपाटितारिष्टमरिष्टोत्सादने1 व्यधात् । KRT_3_0482ab
वल्लभा यस्य बिम्बोष्ठी बिम्बा बिम्बेश्वरं हरम् ॥ KRT_3_0482cd
भ्रातरो मन्त्रिणस्तस्य त्रयो मठसुरौकसोः । KRT_3_0483ab
सेतोश्च कारका1 आसन्खङ्खशत्रुघ्नमालवाः ॥ KRT_3_0483cd
बभूव तस्य भूभर्तुर्भुवनाद्भुतविभ्रमा । KRT_3_0484ab
तनयानङ्गलेखाख्या शृग्गारोदधिकौमुदी ॥ KRT_3_0484cd
तां वीक्ष्य लक्षणोपेतां मृगाक्षीं पितुरन्तिके । KRT_3_0485ab
अमोघप्रत्ययो व्यक्तं व्याजहारेति दैववित् ॥ KRT_3_0485cd
भविता तत्र जामाता जगतीभोगभाजनम् । KRT_3_0486ab
त्वदन्तमेव साम्राज्यं गोनन्दान्वयजन्मनाम् ॥ KRT_3_0486cd
सुतासंतानसाम्राज्यमनिच्छन्नथ पार्थिवः । KRT_3_0487ab
दैवं पुरुषकारेण जेतुमासीत्कृतोद्यमः ॥ KRT_3_0487cd

466.

--1) Thus A; R G वंशान्तं; Edd. वसन्तं.

467.

--1) Thus A3 -- A1 ततो.

468.

--1) Thus corr. by later hand from A1 चान्द्र॰.

470.

--1) Thus corr. by A3 from A1 भूत्वा.

--2) Thus A3; A1 ॰लेश्वरम्.

473.

--1) A1 gloss वंशे.

--2) A3 gloss ययोः रामरणादित्ययोः.

475.

--1) Emended; A R G ॰गलूरा॰.

480.

--1) The words from कालाम्ब्याख्यो to कारका in verse 483 have been supplied by A1 at a later date and in a smaller handwriting., partly in space left for this purpose, partly in margin.

481.

--1) Thus corr. by A3 from A1 भेरडा॰.

482.

--1) A3 gloss रद्दोसाने.

483.

--1) See note to verse 480 above.

[page 41]




अराजान्वयिने1 दत्त्वा नेयं साम्राज्यहारिणी । KRT_3_0488ab
मत्वेति प्रददौ कन्यां न कस्मैचन भूभुजे ॥ KRT_3_0488cd
हेतुं स रूपतामात्रं कृत्वा जामा1तरं नृपः । KRT_3_0489ab
अथाश्वघासकायस्थं चक्रे दुर्लभवर्धनम् ॥ KRT_3_0489cd
मातुः कार्कोटनागेन सुस्नातायाः समीयुषा1 KRT_3_0490ab
राज्यायैव हि संजातो राज्ञा नाज्ञायि तेन स2ः ॥ KRT_3_0490cd
निश्चिन्वते हि ज्ञंमन्या यमेवायोग्यमाग्रहात् । KRT_3_0491ab
जिगीषयेव तत्रैव निदधाति विधिः शुभम् ॥ KRT_3_0491cd
मात्सर्येण जहद्ग्रहा1न्विसदृशे धूमध्वजे योग्यतां ज्ञात्वा स्वां निदधत्त्विषं दिनपतिर्हास्यः प्रशान्त्युन्मुखः । KRT_3_0492ab
दैवं वेत्ति न यः शिखी तु2 परतो3 नामास्तु तत्संभवाः स्युर्दीपा अपि यद्वशेन जगतस्तिग्मांशुविस्मारकाः ॥ KRT_3_0492cd
धिया भाग्यानुगामिन्या चेष्टमानो नयोचितम् । KRT_3_0493ab
अभूत्सर्वस्य चक्षुष्यः स तु दुर्लभवर्धनः ॥ KRT_3_0493cd
प्रज्ञया द्योतमानं तं प्रज्ञादित्य इति प्रथाम् । KRT_3_0494ab
कौवीरभाग्यस्वाभ्यां च शनकैः श्वशुरोनयत् ॥ KRT_3_0494cd
पित्रोः प्रेयस्तयोद्वृत्ता1 तारुण्यादिमदेन च । KRT_3_0495ab
राजपुत्री यथावत्तु गणयामास नैव तम् ॥ KRT_3_0495cd
स्वैरिणीसंगमो भोगा युवानोग्रे पितुर्गृहम् । KRT_3_0496ab
पत्युर्मृदुत्वमित्यस्याः किं नाभूच्छीलविघ्नकृत् ॥ KRT_3_0496cd
सा नित्यदर्शनाभ्यासाच्छनकैर्विशता मनः । KRT_3_0497ab
अनङ्गलेखा खङ्खेन संप्रा1युज्यत मन्त्रिणा ॥ KRT_3_0497cd
छन्नप्रेमसुखाभ्यासनष्टह्रीभीतिसंभ्रमा । KRT_3_0498ab
धार्ष्ट्यं दिनाद्दिनं यान्ती ततस्तन्मयतां ययौ ॥ KRT_3_0498cd
स मन्त्री दानमानाभ्यां वशीकृतपरिच्छदः । KRT_3_0499ab
अन्तःपुरे यथाकामं विजहार तया सह1 KRT_3_0499cd
उपलेभे च शनकैस्तस्यास्तं शीलविप्रलवम् । KRT_3_0500ab
विरागलिङ्गैरुद्यद्भिर्धीमा1न्दुर्लभवर्धनः ॥ KRT_3_0500cd
सखीमध्ये रहः स्मेरा विवर्णा भर्तृदर्शने । KRT_3_0501ab
अकाण्ड एव प्रेत्याथ पश्यन्ती सस्मितं पथः ॥ KRT_3_0501cd
पत्युः कोपे कृतावज्ञा भ्रूनेत्रचिबुकाञ्चनैः । KRT_3_0502ab
तदप्रियं भाषमाणे सस्मितं न्यस्तलोचना ॥ KRT_3_0502cd
तत्तुल्यगुणनिर्विण्णा तद्विपक्षस्तुतौ रता । KRT_3_0503ab
रिरंसां तस्य संलक्ष्य सखीभिर्बद्धसंकथा ॥ KRT_3_0503cd
तच्चुम्बने भुग्नकण्ठी तदाश्लेषेसहाङ्गका । KRT_3_0504ab
तत्संभोगे त्यक्तहर्षा तत्तल्पे व्याजनिद्रिता1 KRT_3_0504cd
भवेद्धि प्रायशो योषित्प्रेमविक्रीतचेतना । KRT_3_0505ab
निवेदयन्ती दौःशील्यपिशाचावेशवैकृतम् ॥ कुलकम्॥ KRT_3_0505cd
निगूढदारदौरात्म्यचिन्ताकृशवपुस्ततः । KRT_3_0506ab
शुद्धान्तमविशज्जातु निशि दुर्लभवर्धनः ॥ KRT_3_0506cd
सोपश्यत्सुरतक्लान्तिसुलभस्वापनिःसहाम् । KRT_3_0507ab
दुर्जारभ1र्तुरङ्गेषु प्रत्युप्तामिव वल्लभाम्2 KRT_3_0507cd
श्वासैरगलितावेगैः कम्पयद्भिः कुचाङ्कुरौ । KRT_3_0508ab
निवेदयन्तीं1 तत्कालमेव निर्वहणं रतेः ॥ KRT_3_0508cd
अन्यस्यापि क्रुधो हेतुं पुनरप्यक्षमावहाम् । KRT_3_0509ab
तां तथावस्थितां वीक्ष्य सं प्रजज्वाल मन्युना ॥ KRT_3_0509cd
प्रजिहीर्षुः स रोषेण विमर्शेन निवारितः । KRT_3_0510ab
प्रहृत्येव प्रहृत्येव निवृत्तं स्वममन्यत ॥ KRT_3_0510cd
ततस्तथाविधः क्षुभ्यत्प्रकोपावेशसागरः । KRT_3_0511ab
विचारवेलया तस्य बलाच्छममनीयत ॥ KRT_3_0511cd
नमस्तस्मै ततः कोन्यो गण्यते वशिनां धुरि । KRT_3_0512ab
जीर्यन्ते येन पर्याप्ता ईर्ष्याविषविषूचिकाः ॥ KRT_3_0512cd
सोचिन्तयदहो कष्टाश्चेष्टा1रागानुगा इमाः । KRT_3_0513ab
विचारवन्ध्याः क्षिप्यन्ते क्षिप्रं याभिरधो नराः ॥ KRT_3_0513cd

488.

--1) A3 gloss न्यूनकुलोद्भवाय दत्ता.

489.

--1) कृत्वा जामा supplied by A3 in space left by A1.

490.

--1) Thus corr. by A3 from A1 समेयुषा.

--3) Thus corr. by A3 from A1 सा.

492.

--1) Emended; A R G जहन्य॰.

--2) Thus A3; A1 .

--3) A3 gloss दूरे इत्यर्थः.

495.

--1) A3 gloss उल्लंघितमर्यादा.

497.

--1) Emended; A संप्रयु॰.

499.

--1) A3 समम्.

500.

--1) The text from मान्दुर्लभवर्धनः to the end ofv verse 507 below has been supplied bv A3, partly in space left by A1, partly in margin.

504.

--1) Emended with Edd.; A ॰निद्रता.

507.

--1) A3 दुर्जात॰, with v.l. as above.

--2) See note to verse 500 above.

508.

--1) Thus corr. by A3 from A1 ॰यन्तौ.

513.

--1) Thus corrected by A3 from A1 कष्टाः श्रेष्ठा॰.

[page 42]




स्त्रीति नामेन्द्रियार्थोयमिन्द्रियर्था यथा परे । KRT_3_0514ab
तथैव सर्वसामान्या वशिनामत्र काः क्रुधः ॥ KRT_3_0514cd
निसर्गतरला नारीः को नियन्त्रयितुं क्षमः । KRT_3_0515ab
नियन्त्रणेन किं वा स्याद्यत्सतां स्मरणोचितम् ॥ KRT_3_0515cd
यः शृणोरिव संघर्ष1 एकार्थाभिनिविष्टयोः । KRT_3_0516ab
रागिणोर्यदि मानः स कोवमानस्ततः परः ॥ KRT_3_0516cd
ममकारो मृगाक्षीषु क्व इवायं सचेतसाम् । KRT_3_0517ab
स्वदेहेनुपपन्नोपि यः सोन्यत्र कथं मतः ॥ KRT_3_0517cd
उद्वेगोत्पादनादेषा बध्या चेत्र्प्रतिभाति मे । KRT_3_0518ab
रागस्तद्विस्मृतः कस्मान्मूलमुद्वेगशाखिनः ॥ KRT_3_0518cd
सप्तपातालनिक्षिप्तमूलो रागमहीरुहः । KRT_3_0519ab
भूमिभूतमनुत्पाद्य द्वेषमुन्मूल्यते कथम् ॥ KRT_3_0519cd
द्वेषो नामैष दुर्धर्षो जितो येन विवेकिना । KRT_3_0520ab
क्षणार्धेनैव रागस्य तेन नामापि नाशितम् ॥ KRT_3_0520cd
वीक्ष्यैतद्दिव्यया दृष्ट्या रागिणाम् वाच्यमौषधम् । KRT_3_0521ab
ईर्ष्या जेया ततो रागः स्वयमाशाः पलायते ॥ KRT_3_0521cd
इति ध्यात्वालिखद्वर्णान्खड्खस्या1ंशुकपल्लवे । KRT_3_0522ab
बध्योपि न हतो यत्त्वं स्मर्तव्यं तत्तवेत्यसौ ॥ KRT_3_0522cd
जनैरलक्ष्यमानेथ याते दुर्लभवर्धने । KRT_3_0523ab
त्यक्तनिद्रः स मन्त्री त1द्दृष्ट्वा वर्णानवाचयत् ॥ KRT_3_0523cd
दाक्षिण्यात्प्राणदस्यास्य खङ्खः स मनसा त1दा । KRT_3_0524ab
विसस्मारानङ्गलेखां दध्यौ तु प्रत्युपक्रियाम् ॥ KRT_3_0524cd
तस्योपकर्तुरुचितं प्रतिकारमिच्छोश्चिन्ताविशन्न तु मनः स्मरबाणपंक्तिः । KRT_3_0525ab
दृग्गोचरे परिचयप्रणयं प्रपेदे निर्निद्रता न तु कदाचन राजपुत्री ॥ KRT_3_0525cd
भूत्वा सप्त1त्रिंशतिमब्दान्स चतुर्भिर्मासैर्वन्ध्यां2 मूर्धनि रत्नं नृपतीनाम् । KRT_3_0526ab
तस्मिन्काले लोकमवापोज्ज्वलकृत्यो बालादित्यो बालशशाङ्काङ्कितमौलेः । KRT_3_0526cd
पूर्वं विपन्नतनयेभिजनस्य शेषे गोनन्दसंततिरजायत तत्र1 शान्ते । KRT_3_0527ab
प्राग्दन्तिभुग्ननलिनाथ हठप्रविष्टतोयौघपाटितविसा नलिनीव दीना ॥ KRT_3_0527cd
अथ शिथिलितमुख्यामात्यवैमत्यविघ्नः कनकघटविमुक्तैः पावनं तीर्थतोयैः । KRT_3_0528ab
कथमपि स1 कृतज्ञो राजजामातुरुच्चैर्व्यधितं विधिवदिष्टं मूर्ध्नि राज्याभिषेकम् ॥ KRT_3_0528cd
कार्को1टप्रभवः प्रभुः मुकुटप्रत्युप्तमुक्ताकणद्योतश्रेणिफणाङ्कुराङ्कितबृहद्बाहुर्महीमुद्वहन् । KRT_3_0529ab
ज्ञातिप्रीतिसतोषशेषफणभृत्संफुल्लदृक्पल्लवन्यासावर्जकहाटकाब्जपटलस्रग्धामशोभोभवत् ॥ KRT_3_0529cd
अथ विगलिता गोनन्दोर्वीभुजोभिजनाच्छुचेरतिशुचिनि भूः कार्कोटाहेः कुले व्यधित स्थितिम् । KRT_3_0530ab
चिरपरिचितात्स्वर्गाभोगाध्वनः पतनं श्रिता त्रिभुवनगुरोः शंभोर्मौलाविवामरनिम्नगा ॥ KRT_3_0530cd
10 ॥ 536 ॥ आदितः 53 ॥ ग्रं 1069 ॥


इति श्रीकाश्मीरिकमहामात्यश्रीचण्पकप्रभुसूनोः कल्हणस्य कृतौ राजतरङ्गिण्यां तृतीयस्तरङ्गः ॥

516.

--1) A3 gloss विरोधः.

522.

--1) Thus corr. by A3 from A1 ॰न्खड्गस्था॰.

523.

--1) मन्त्री त supplied by A3 in space left by A1.

524.

--1) तदा वि supplied vy A3 in space left by A1.

526.

--1) Thus A1; altered by A3 to सप्तात्रिं॰.

--2) A3 gloss ऊनामित्यर्थः.

527.

--1) A3 gloss तस्मिन्.

528.

--1) Thus corr. by A3 from A1 कर्कोट॰.

Colophon.

--1) A1 adds here लिखितश्चैष मया राजानकरत्नकण्ठेन.

[page 43]




॥ चतुर्थस्तरङ्गः ॥

तद्वीतव्यतिरेकमद्रितनयादेहेन मिश्रीभवन्निष्प्रत्यूहमिह व्यपोहतु वपुः स्थाणोरभद्राणि वः । KRT_4_0001ab
वेण्या भोगिवधूशरीरकुटिलश्यामत्विषा वेष्टिता जूटाहेरपि यत्र भाति दयितामूर्त्येव पृक्ता तनुः ॥ KRT_4_0001cd
स महीं राजकन्यां च प्राप्तवानेकतः कुलात् । KRT_4_0002ab
रत्नानां च सुतानां च राजाभूद्भाजनं शनैः ॥ KRT_4_0002cd
पतिगोपितदौःशील्या तुल्यसौभाग्यगौरवा । KRT_4_0003ab
अनङ्गभवनं चक्रे विहारं नृपतिप्रिया ॥ KRT_4_0003cd
शिशुरेवायुषोल्पत्वं दैवज्ञोक्तं विचिन्तयन् । KRT_4_0004ab
राज्ञः सुतो मल्हणाख्यो मल्हणस्वामिनं व्यधात् ॥ KRT_4_0004cd
परिविशोककोटादौ प्रदत्तप्रतिपत्तिना । KRT_4_0005ab
अदीयत द्विजेन्द्रेभ्यश्चन्द्रग्रामः क्षमाभुजा ॥ KRT_4_0005cd
श्रीनगर्यां प्रतिष्ठाप्य दुर्लभस्वामिनं हरिम् । KRT_4_0006ab
षट्त्रिंशता स वर्षाणां क्ष्मावृषास्तमुपाययौ ॥ KRT_4_0006cd
अनङ्गदेव्यां संभूतस्तस्य दुर्लभकः सुतः । KRT_4_0007ab
शशास वासवसमस्ततो वसुमतीं कृती ॥ KRT_4_0007cd
मातामहस्य यो मात्रा दौहित्रस्तनयीकृतः । KRT_4_0008ab
प्रतपादित्य इत्याख्यां तत्कुलानुगुणां दधे ॥ KRT_4_0008cd
औडेनैडबिडात्प्राप्तश्रिया यन्मन्त्रिणा कृताः । KRT_4_0009ab
अग्रहारा हनुमता पुण्यानुमतसंपदा ॥ KRT_4_0009cd
प्रतापतापितारतिः प्रतापपुर1पत्तनम् । KRT_4_0010ab
मघवन्नगरस्पर्धे दीर्घबाहुर्व्यधत्त सः ॥ KRT_4_0010cd
नानादिगन्तरायाततत्तत्क्रयिकसंकुले । KRT_4_0011ab
नोणाभिधोवसत्तस्य देशे रौहीतको वणिक् ॥ KRT_4_0011cd
रौहीतदेशे जातानां निवेशाय1 द्विजन्मनाम् । KRT_4_0012ab
महागुणो नोणमठं पुण्यज्येष्ठं चकार सः ॥ KRT_4_0012cd
स जातु राजभवने राज्ञा प्रीत्या निमन्त्रितः । KRT_4_0013ab
अर्चितोभवदेकाहमुपचारैर्नृपोचितैः ॥ KRT_4_0013cd
प्रातः सुखासिकां प्रेम्णा पृष्टोथ पृथिवीभुजा । KRT_4_0014ab
शीर्षव्यथामकथयत्प्रजातां1 दीपकज्जलैः ॥ KRT_4_0014cd
ततः क्रमेण नृपतिस्तेन जातु कृतार्थनः1 KRT_4_0015ab
वसंस्तदास्पदेद्राक्षीत्क्षपायां मणिदीपकान् ॥ KRT_4_0015cd
विलासित्वेन लक्ष्म्या च तादृश्या तस्य विस्मितः । KRT_4_0016ab
अथ द्वित्राण्यहान्यासीत्तत्रैव स कृतार्हणः ॥ KRT_4_0016cd
एकदा तेन तत्क्रान्ता व्यलोकि ललिताकृतिः । KRT_4_0017ab
श्रीनरेन्द्रप्रभा नाम हर्म्ये हिमकरानना ॥ KRT_4_0017cd
उरोजपूर्णकुभाङ्का सदूर्वाहितविभ्रमा1 KRT_4_0018ab
मूर्तिमन्मङ्गलमिव स्मरस्य2 च गृहस्य च ॥ KRT_4_0018cd
हर्म्यस्य निर्जनतया स निःशङ्कविहारिणीम् । KRT_4_0019ab
मां विलोक्यानवद्याङ्गीमभिलाषेण पस्पृशे ॥ KRT_4_0019cd
सापि दर्शितमालीभिः किंचित्साचीकृतानना । KRT_4_0020ab
अपश्यत्काश्यपीकान्तं श्रोत्रविश्रान्तया दृशा ॥ KRT_4_0020cd
प्राग्जन्मप्रेमवन्धाद्वा निदेशा1द्वा मनोभुवः । KRT_4_0021ab
सपक्षपातं सा तस्य दृष्ट्यैव विदधे मनः ॥ KRT_4_0021cd
क्षणादलब्धस्पर्शोपि तां सौभाग्यसुधामयीम् । KRT_4_0022ab
मज्जानम1पि संस्पृश्य स्थितामिव विवेद सः ॥ KRT_4_0022cd

10.

--1) A3 gloss तापर्.

12.

--1) A3 gloss स्थितये.

14.

--1) Thus corr. by A3 from A1 प्रजानां.

15.

--1) Thus corr. by A3; A1 seems to have read कृताननः.

18.

--1) A1 gloss सन्तौ च तावूरू सदूरू ताभ्यां आहितो विश्रमो यथा.

--2) व स्मरस्य supplied by A3 in space left by A1.

21.

--1) Thus corr. by later hand from A1 मज्जानामपि.

[page 44]




हर्म्यस्तम्भच्छन्नगात्री क्षणं भूत्वा जगाम सा । KRT_4_0023ab
व्यावर्त्य वक्त्रं पश्यन्ती पार्थिवं तं मुहुर्मुहुः ॥ KRT_4_0023cd
गृहीतहृदयस्तन्व्यास्तावतैव महीपतिः । KRT_4_0024ab
स चिन्ताजिह्मनयनो राजधानीं शनैर्ययौ ॥ KRT_4_0024cd
तत्र तस्य तदाकारध्यानावहितचक्षुषः । KRT_4_0025ab
सममन्तःपुरप्रीत्या प्रपेदे तानवं तनुः ॥ KRT_4_0025cd
अचिन्तयत्स धिक्कष्टं रूढोयमशुभावहः । KRT_4_0026ab
अस्मिन्मे मानसोद्याने रागनामा विषद्रुमः ॥ KRT_4_0026cd
अहो नु सुभगा रागवृत्तिश्चित्तम् विजित्य या । KRT_4_0027ab
विवेकादीन्व्यधाद्दूरे सुहृदः परिपन्थकान् ॥ KRT_4_0027cd
भाव्यं कौलीनभीतेन येन भूमिभृता सता । KRT_4_0028ab
तस्य मे दुःसहः कोयं सस्दाचार1विपर्ययः ॥ KRT_4_0028cd
यत्र दारापहरणं राजैव कुरुते विशाम् । KRT_4_0029ab
परः को नाम तत्रास्तु शासिता1 नीत्यतिक्रमे ॥ KRT_4_0029cd
विमृष्यन्निति भूपालो1 विस्मर्तुमभवत्क्षमः । KRT_4_0030ab
न पद्धतिं साधुसेव्यां न च तां दीर्घलोचनाम् ॥ KRT_4_0030cd
तमथ प्रथितास्वास्थ्यं नेदीयोमरणं वणिक् । KRT_4_0031ab
स जनाज्ज्ञातवृत्तान्तः सुजनो विजनेब्रवीत् ॥ KRT_4_0031cd
इमामवस्थां प्राप्नोसि किं धर्मेण निरुध्यसे । KRT_4_0032ab
न प्राणसंशये जन्तोरकृत्यं नाम किंचन ॥ KRT_4_0032cd
यन्मतानि प्रतीक्ष्यन्ते विबुधैर्धर्मसंशये । KRT_4_0033ab
तेषामपीदृशे कृत्ये श्रूयते संयमव्ययः ॥ KRT_4_0033cd
यशोनुरोधादुचितं1 नापि देहमुपेक्षितुम् । KRT_4_0034ab
स्वकीर्तिर्न परासूनां कीर्णा2 कर्णरसायना ॥ KRT_4_0034cd
माभून्मदनुरोधस्ते त्वत्प्रियार्थं हि पार्थिव । KRT_4_0035ab
प्राणा अपि न मे गण्या इन्द्रियार्थेषु का कथा ॥ KRT_4_0035cd
एवमुक्तोपि नादत्से तां चैतत्सा1 सुरास्पदात्2 KRT_4_0036ab
गृह्यतां नर्तकीभूत्वा नृत्तज्ञत्वान्मयार्पिता ॥ KRT_4_0036cd
तेनेति प्रेर्यमाणः स बलिना च मनोभुवा । KRT_4_0037ab
प्राग्लज्जामथ जग्राह कथंचित्ताम् सुलोचनाम् ॥ KRT_4_0037cd
कृत्यैरुदात्तैः सापास्ततादृक्चारित्रलाघवा । KRT_4_0038ab
नरेन्द्रमहिषी चक्रे श्रीनरेन्द्रेश्वरं हरम् ॥ KRT_4_0038cd
क्रमेण च प्रजापुण्यैश्चन्द्रापीडाभिधं सुतम् । KRT_4_0039ab
प्रासोष्ट पार्थिववधूर्निधानमिव मेदिनी ॥ KRT_4_0039cd
तस्याभिजनमालिन्य1ं स्वच्छैरच्छेदि तद्गुणैः । KRT_4_0040ab
शाणाश्मकषणै2ः कार्ष्ण्यमाकरोत्थं मणेरिव ॥ KRT_4_0040cd
धूमाद्राढ1मलीमसाच्छुवि पयः सूते घनस्योद्गमो लोहस्यातिशितस्य जातिरचलात्कुण्टाश्ममालामयात् । KRT_4_0041ab
किंचात्यन्तजडाज्जलाद्युतिमतो ज्वालाध्वजस्योद्भ2वो जन्मावन्य3नुकारिणो न महतां सत्यम् स्वभावाः क्वचित् ॥ KRT_4_0041cd
तारापीडोपि तनयः क्रमात्तस्यामजायत । KRT_4_0042ab
अविमुक्तापीडनामा मुक्तापीडोपि भूपतेः ॥ KRT_4_0042cd
वज्रादित्योदयादित्यललितादियसंज्ञकाः । KRT_4_0043ab
प्रतापादित्यजाः ख्याताश्चन्द्रापीडादयोपि ते ॥ KRT_4_0043cd
वर्षान्पञ्चाशतं भुक्त्वा भुवं दुर्लभभूपतिः । KRT_4_0044ab
पुण्यनिःश्रेणिभिः पुण्यामारुरोह दिवं शनैः ॥ KRT_4_0044cd
राजचूडामणिः श्रीमांश्चन्द्रापीडस्ततोभवात् । KRT_4_0045ab
पीडितेन्दुत्विषा कीर्त्या कलेः पीडां चकार यः ॥ KRT_4_0045cd
एकपादाकृतिर्धर्मः समस्येवोज्झितो नृपैः । KRT_4_0046ab
शुद्धश्लोककृता येन पादैः संयोजितस्त्रिभिः ॥ KRT_4_0046cd
यं क्ष्माविक्रममुखाः परस्परविरोधिनः । KRT_4_0047ab
सिषेविरे गुणास्तुल्यं दिव्योद्यानमिवर्तवः ॥ KRT_4_0047cd
स्थाने स्थाने यदीया श्रीस्तुल्यमाप्याययन्त्यभूत् । KRT_4_0048ab
द्रुमानुद्यानकुल्येव निखिलाननुजीविनः ॥ KRT_4_0048cd
दोषांस्त्यक्त्वान्यभूपेषु यं शुद्धा श्रीरशिश्रियत् । KRT_4_0049ab
मार्गाद्रिष्वोघकालुष्यं क्षिप्त्वा सिन्धुरिवार्णवम् ॥ KRT_4_0049cd

28.

--1) चार supplied by A3 in space left by A1.

29.

--1) सिता supplied by A3 in space left by A1.

30.

--1) पालो supplied by A3 in space left by A1.

34.

--1) Thus corr. by A3 from A1 ॰दुदितं.

--2) Thus corr. by A3 from A1 कीर्णक॰.

36.

--1) A3 तदा.

--2) A1 gloss देवगृहात्.

40.

--1) A3 gloss कुलदोषं.

--2) Thus corr. by A3 from A1 ॰ककणैः.

41.

--1) Thus corr. by A1 from धूमोद्गा॰.

--2) Thus corr. by A3 from A1 ॰ध्वलस्यो॰.

--3) Thus A, with A3 gloss भूमि R G Edd wrongly जन्मावध्य॰.

[page 45]




कार्यज्ञो यो न तच्चक्रे यत्फंभूद्विविग्नधीः । KRT_4_0050ab
परं समाचर1न्स्तुत्यं स्तूयमानस्त्रपां दधे ॥ KRT_4_0050cd
व्यनीयत न योमात्यै1र्विनयं तान्स्वशिक्षयत् । KRT_4_0051ab
वज्रं न भिद्यते कैश्चिद्भि2नत्त्यन्यान्मणींस्तु तत् ॥ KRT_4_0051cd
यस्या1धर्मभयादासीत्संत्याज्यो धर्मसंशये । KR T_4_0052ab
निजोपि पक्षः कुलिशत्रासादिव गरुत्मन2ः ॥ KRT_4_0052cd
न्याय्यं दर्शयत वर्त्म तेन राज्ञा प्रवर्तिताः । KRT_4_0053ab
स्थितयो वीतमन्देहा1 भास्वतेव दिनक्रियाः ॥ KRT_4_0053cd
नियन्त्रिता1 यद्भणितिस्तद्गुणोदीरणादियम् । KRT_4_0054ab
अतिप्रसङ्गभङ्गात्तन्नेयत्तावाप्तितः पुनः ॥ KRT_4_0054cd
तस्य त्रिभुवनस्वामिप्रासादारम्भकर्मणि । KRT_4_0055ab
चर्मकृत्कोपि न प्रादात्कुटीं क्षेत्रोपयोगिनीम् ॥ KRT_4_0055cd
शश्वत्प्रतिश्रुतार्थानां नवकर्माधिकारिणाम् । KRT_4_0056ab
नैसर्गिकाग्रहग्रस्तः सूत्रापातं न चक्षमे ॥ KRT_4_0056cd
विज्ञापितोथ तैरेत्य तमर्थं पृथिवीपतिः । KRT_4_0057ab
तानेव सागसो मेने चर्मकारं न तं पुनः ॥ KRT_4_0057cd
सोभ्यधात्तान्धिगेतेपामप्रेक्षापूर्वकारिताम् । KRT_4_0058ab
प्रागेव यैरपृष्ट्वा तं प्रविष्टं नवकर्मणि ॥ KRT_4_0058cd
नियम्यतां विनिर्माणं यद्वान्यत्र विधीयताम् । KRT_4_0059ab
परभूम्यपहारेण सुकृतं कः कलङ्कयेत् ॥ KRT_4_0059cd
ये द्रष्टारः सदसतां ते धर्मविगुणाः क्रियाः । KRT_4_0060ab
वयमेव विदध्मश्चेद्यातु न्याय्येन कोध्वना ॥ KRT_4_0060cd
इत्युक्तवति भूपाले प्रेषितो मन्त्रिपर्षदा । KRT_4_0061ab
पार्श्वात्पादूकृत1स्तस्य दूतः प्राप्तो व्यजिज्ञपत् ॥ KRT_4_0061cd
इच्छति स्वामिनं स बहिर्दत्तदर्शनः । KRT_4_0062ab
युक्तः प्रवेश आस्थाने बाह्याल्यवसरेस्तु तत् ॥ KRT_4_0062cd
अन्येद्युरथ भूपेन स बहिर्दत्तदर्शनः । KRT_4_0063ab
पुण्यकर्मणि नो विघ्नः किं त्वमेवेत्यपृच्छ्यत ॥ KRT_4_0063cd
प्रतिभाति गृहं तच्चेद्रम्यं तव ततोधिकम् । KRT_4_0064ab
तदर्थ्यतां धनं वापि भूर्येवं चाभ्यधीयत ॥ KRT_4_0064cd
तूष्णीं स्थितं ततो भूपं चर्मकारो व्यजिज्ञपत् । KRT_4_0065ab
दन्तांशुसूत्रैस्तत्सत्त्वमानं ज्ञातुमिवोद्यतः ॥ KRT_4_0065cd
राजन्विज्ञाप्यते1 किंचिद्यदस्माभिर्यथाशय2म् । KRT_4_0066ab
न स्थेयमाबलिप्तेन तत्र द्रष्ट्रा सता त्वया ॥ KRT_4_0066cd
नाहमूनः शुनो नास्ति1 काकुत्स्थात्पार्थिवः पृथुः । KRT_4_0067ab
क्षुभ्यन्तीवाद्य तत्सभ्याः शङ्कुभ्यामेव बध्यते ॥ KRT_4_0067cd
जातस्य जन्तोः संसारे भङ्गुरः कायकञ्चुकः । KRT_4_0068ab
अहंताममताख्याभ्यां शङ्कुभ्यामेव बध्यते ॥ KRT_4_0068cd
कङ्कणाङ्गदहारादिशोभिनां भवतां यथा । KRT_4_0069ab
निष्किंचनानामस्माकं स्वदेहेहंक्रिया तथा ॥ KRT_4_0069cd
देवस्य राजधान्येषा यादृशी सौधहासिनी । KRT_4_0070ab
कुटी घटमुखानद्धतमोरिस्तादृशी मम ॥ KRT_4_0070cd
आ जन्मनः साक्षिणीयं मातेव सुखदुःखयोः । KRT_4_0071ab
मठिका लोट्यमानाद्य नेक्षितुं क्षम्यते माय ॥ KRT_4_0071cd
नृणां यद्वेश्महरणे दुःखमाख्यातुमीश्वरः । KRT_4_0072ab
तद्विमानच्युतोमर्त्यो राज्यभ्रष्टोथ पार्थिवः ॥ KRT_4_0072cd
एवमप्येत्य1 मद्वेश्म सा चेद्देवेन2 याच्यते । KRT_4_0073ab
सदाचारानुरोधेन दातुं तदुचितं मम ॥ KRT_4_0073cd
इति तेनोत्तरे दत्ते भूभृद्गत्वा तदास्पदम् । KRT_4_0074ab
कुटीं जग्राह वित्तेन नाभिमानः शुभार्थिनाम् ॥ KRT_4_0074cd
अवोचच्चर्मकारस्तं तत्र1 स व्यञ्जिताञ्चलिः । KRT_4_0075ab
राजन्धर्मानुरोधेन परवत्ता तवोचिता ॥ KRT_4_0075cd
श्वविग्रहेण धर्मेण पाण्डुसूनोः पुरा पथा । KRT_4_0076ab
धार्मिकत्वं तथा तेद्य मयास्पृश्येन1 वीक्षितम् ॥ KRT_4_0076cd
स्वस्ति तुभ्यं चिरं स्थेयाव् धर्म्या वृत्तान्तपद्धतीः । KRT_4_0077ab
दर्शयन्नीदृशी शुद्धाः श्रद्धेया धर्मचारिनाम् ॥ KRT_4_0077cd

50.

--1) Thus A3; A1 ॰चरस्स्तुत्यं.

51.

--1) Thus A3; A1 मान्यैर्वि॰. G R Edd. follow A3.

--2) A3 gloss रत्नैः.

52.

--1) Thus corr. by A3 from A1 यस्य ध॰.

--2) Thus A3; A1 ॰त्मता.

53.

--1) A1 gloss मन्देहा नाम राक्षसविशेषाश्च.

54.

--1) A3 gloss अस्माभिः.

61.

--1) A1 gloss चर्मकारस्य.

66.

--1) A3 विज्ञप्यसे.

--2) Thus corr. by A1 from यथायथम्.

76.

--1) A1 मयास्पृश्येन; A3 gloss अधमेन.

[page 46]




एवं निष्कल्मषाचारः स चक्रे पावनीं भुवम् । KRT_4_0078ab
राजा त्रिभुवनस्वामिकेशवस्य प्रतिष्ठया ॥ KRT_4_0078cd
कृत्यैः प्रकाशदेव्याख्या प्रकाशाकाशकान्तिभिः । KRT_4_0079ab
प्रकाशिकाविहारस्य तत्पत्नी कारयित्र्यभूत् ॥ KRT_4_0079cd
गुरुर्मिहिरदत्ताख्यस्तस्योदात्तगुणोभवत् । KRT_4_0080ab
विश्वंभरस्य1 गम्भीरस्वामिनाम्नो2 विधायकः ॥ KRT_4_0080cd
सर्वाधिकरणस्थैर्योच्छेत्ता छलितकाभिधः । KRT_4_0081ab
नगराधिकृतस्तस्य छलितस्वामिनं व्यधात् ॥ KRT_4_0081cd
कदाचन समासीनं पृष्ट्वा धर्माधिकारिभिः । KRT_4_0082ab
प्रायोपविष्टा राजानं ब्राह्मणी काचिदब्रवीत् ॥ KRT_4_0082cd
त्वयि प्रशासति महीमहो गर्हानिव्वर्हने । KRT_4_0083ab
सुखसुप्तस्य मे प1त्युर्हृतं केनापि जीवितम् ॥ KRT_4_0083cd
एषैव महती लज्जा सदाचारस्य भूपतेः । KRT_4_0084ab
यदकालभवो मृत्युस्तस्य संस्पृशति प्रजाः ॥ KRT_4_0084cd
कलिकालबलात्त1च्चेत्त्वादृशैरपि दृश्यते । KRT_4_0085ab
पापात्पापतरेमुष्मिन्दोषे कथमुदास्यते ॥ KRT_4_0085cd
चिन्तयन्त्यपि नावैमि भर्तुः कंचिद्विरोधिनम् । KRT_4_0086ab
निर्दोषस्य हि तस्यासन्सर्वतः शीतला दिशः ॥ KRT_4_0086cd
अनसूयो निरुत्सेक1ः प्रियवाग्गुणवत्सलः । KRT_4_0087ab
पूर्वाभिभाषी निर्लोमो न विद्वेष्यो हि कस्यचित् ॥ KRT_4_0087cd
तस्य तुल्यवया बाल्यात्प्रभृत्यध्ययनेधमः । KRT_4_0088ab
माक्षिकस्वामिवास्तव्यो विप्रः शङ्क्योभिचारवित् ॥ KRT_4_0088cd
गुणदारिद्र्यनिर्निद्रैः क्षुद्रैः कौशलशालिनाम् । KRT_4_0089ab
प्रसिद्धिस्पर्धया वन्ध्यै1र्बाध्यन्तेसूययासवः ॥ KRT_4_0089cd
नापुंश्चलेयो दुःशीलो नाद्रोहो नित्यशङ्कितः । KRT_4_0090ab
नावाचालो मृषाभाषी नाकायस्थः कृतघ्नधीः ॥ KRT_4_0090cd
नादातृगृहजो लुब्धो नानीर्ष्यो नित्यदुःखितः । KRT_4_0091ab
नास्त्रीजितः सर्वहास्यो नावृद्धः स्निग्धभाषितः ॥ KRT_4_0091cd
नानन्यजः पितृद्वेषी नारागी निरपत्रपः । KRT_4_0092ab
नाक्षुद्रविद्यः पापीयानिति भूतार्थसंग्रहः ॥ तिलकम्॥ KRT_4_0092cd
इत्युक्तवत्यां ब्राह्मण्यां तच्छङ्कावसतिम् द्विजम् । KRT_4_0093ab
आनीय परिशुध्यस्वेत्यभ्यधाद्वसुधाधिपः ॥ KRT_4_0093cd
भूयो ब्राह्मण्यवादीत्तं ख्यातः खार्खोदविद्यया । KRT_4_0094ab
निःसंभ्रमः स्तम्भयितुं देव दिव्यक्रियामयम् ॥ KRT_4_0094cd
म्लायद्वक्त्र इवावदीत्ततस्तां1 मेदिनीपतिः । KRT_4_0095ab
अदृष्टदोषे किं कुर्मो वयमत्राधिकारिणः ॥ KRT_4_0095cd
नान्यस्मिन्न1पि दण्डस्य प्रसङ्गोनिश्चितागसि । KRT_4_0096ab
किं पुनर्ब्राह्मणो दण्ड्यो यो दोषेपि2 वधं विना ॥ KRT_4_0096cd
उक्त्वेति विरते तस्मिन्द्विजजायाब्रवीत्पुनः । KRT_4_0097ab
चतस्रः क्षणदाः क्षीणा राजन्ननशनस्य मे1 KRT_4_0097cd
नान्वगां परिनेतारं हन्तुः प्रतिचिकीर्षया । KRT_4_0098ab
तत्रा1विहितदण्डेस्मिंस्त्यजाम्यनशनैरसून् ॥ KRT_4_0098cd
तथा स्थितायां ब्राह्मण्यां कृतप्रायोपवेशनः । KRT_4_0099ab
स्वयम् त्रिभुवनस्मामिपादानुद्दिश्य सोभवत् ॥ KRT_4_0099cd
त्रिरात्रोपोषितं तत्र राजानं रजनीक्षये । KRT_4_0100ab
स्वप्नेस्वप्नोत्तमोवोचत्सत्योक्तिं सत्यवाहन1ः ॥ KRT_4_0100cd
ईदृङ्न युज्यते राजन्सत्यस्यान्वेषणं कलौ । KRT_4_0101ab
निशीथे1 कस्य सामर्थ्यं दिवि विकर्तनम्2 KRT_4_0101cd
भवच्छक्त्य1नुरोधेन सकृदेतत्प्रवर्त्यते । KRT_4_0102ab
मत्प्रासादाङ्गनेमुष्मिन्शालिचूर्णं2 विकीर्यताम् ॥ KRT_4_0102cd
प्रदक्षिणं कुर्वतोस्य त्रिरत्र यदि दृश्यते । KRT_4_0103ab
ब्र1ह्महत्यापादमुद्रा पादमुद्रा2नुयायिनी ॥ KRT_4_0103cd

80.

--1) A3 gloss नारायणस्य.

--2) A3 gloss गम्भीरसङ्गम्.

83.

--1) A1 varia lectio मत्पत्युः.

85.

--1) A3 gloss अकालमरण.

87.

--1) A3 gloss निरहङ्कारः.

89.

--1) A3 gloss रहितैः.

95.

--1) Thus corr. by later hand from A1 तं.

96.

--1) Ae gloss शूद्रादौ.

--2) A3 gloss सति.

97.

--1) Thus A3; A1 राजन्नपि शस्यते.

98.

--1) A3 gloss हन्तरि.

100.

--1) A3 gloss नारायण and सत्यस्तु गरुडे धुवे.

101.

--1) A later hand, not met with elsewhere, adds in margin of A th following note: ब्रह्महत्या इति । यः कश्चिद्ब्रह्महत्यां करोति तस्य ब्रह्महत्या मूर्तिमती अदृष्टा वा अनुगामिनी भवति । द्रुहिणशिरच्छेदेन महादेववत् । इत्यभिप्रायवानाह ब्रह्महत्यादि विकीर्णे शालिचूर्णे प्रासादाङ्गने त्रिः परिक्रम्य यदि ब्रह्महत्यायाः कृत्याविशेषस्य पादमुद्रा चरणस्थापनमुद्रायुगलं अस्य वधकस्य पादमुद्रानुगामिनी दृश्यते । ब्रह्महत्याचरणद्वयमुद्रा वधकद्विजपादद्वयमुद्रा च यद्यनुभवविषयीभवति तर्हि एष एव द्विजो वधकः तर्हि शालिचूर्णयुक्तेङ्गने पादचारोवश्यं कारयितव्यः तेनानुमानं । अनेनैव वधः कृतः यतः पादमुद्राद्वयं अधिकं ज्ञातं । एवं ब्रह्महत्याचारणमुद्रानुगच्छतीति स्वय्ं भगवता उपायः सूचितः.

--2) A3 gloss द्विजसंबन्धि.

[page 47]




तदेष वधको भूत्वा सदृशं दण्डमर्हति । KRT_4_0104ab
रात्रावेष विधिः कार्यो दिने पापहृदर्यमा ॥ KRT_4_0104cd
अथ तत्कारयित्वा स दृष्टदोषे द्विजमनि । KRT_4_0105ab
दण्डं दण्डधरश्चक्रे द्विजत्वाद्वधवर्जितम् ॥ KRT_4_0105cd
महीमघोना भर्तृघ्ने तस्मिन्विहितशासने । KRT_4_0106ab
ततो द्विजन्मजाया सा कृताशीरभ्यधादिदम् । KRT_4_0106cd
इयत्यवनिभृत्सर्गे गूढपापानुशासनम् । KRT_4_0107ab
कार्तवीर्यस्य वा दृष्टं तव वा पृथिवीपते ॥ KRT_4_0107cd
दण्डधारे त्वयि क्ष्माप क्षितिमेताम् प्रशासति । KRT_4_0108ab
को वैरस्नेहयोः पारमनासाद्यावसीदिति ॥ KRT_4_0108cd
इत्थं कृतयुगध्येयैर्धर्म्यवृत्तान्तवस्तुभिः । KRT_4_0109ab
स्वल्पोपि राज्यकालोस्य पर्याप्तैः पर्यपूर्यत ॥ KRT_4_0109cd
स्रष्टुर्विष्टरपाथोजसंसर्गेण निरर्गलः । KRT_4_0110ab
निविडम् जडिमा जाने व्यधत्त धियि संनिधिम् ॥ KRT_4_0110cd
विभक्तवर्णशोभस्य तस्यासावन्यथा1 कथम् । KRT_4_0111ab
माहेन्द्रस्येव धनुषो विदधे दृष्टनष्टता2म् । KRT_4_0111cd
कारयित्वाभिचारं तं निग्रहोग्ररुषं द्विजम् । KRT_4_0112ab
तं यशःशेषतामीशं तारापीडोनुजोनयत् ॥ KRT_4_0112cd
दुष्कर्मदुर्भगान्भोगान्भोक्तुं पापा गुणोन्नतम् । KRT_4_0113ab
मृद्गन्ति कण्टकान्प्राप्तुं करभा इव केतकम् ॥ KRT_4_0113cd
ततः प्रभृति भूपानां राज्येच्छूनां गुरून्प्रति । KRT_4_0114ab
दुष्टाः प्रवृत्ता राज्येस्मिन्नभिचारादिकाः क्रियाः ॥ KRT_4_0114cd
श्रीचन्द्रापीडदेवस्य तत्क्षमित्वमपश्चिमम् । KRT_4_0115ab
संस्मर्यमाणं कुरुते न कस्योत्पुलकं वपुः ॥ KRT_4_0115cd
मुमूर्षुर्यत्स लब्ध्वापि तं कृत्व्या1धायिनम् द्विजम् । KRT_4_0116ab
वराकेन्यप्रयुक्तेस्मिन्को दोष इति नावधीत् ॥ KRT_4_0116cd
विस्मृतः सकृतक्ष्माभृत्पङ्क्तिमध्ये1द्य वेधसा । KRT_4_0117ab
दत्त्वा काकपदं2 नूनं न्यस्तः कलिनृपावलौ ॥ KRT_4_0117cd
अष्टौ वर्षान्साष्टमासाननुगृह्येति मेदिनीम् । KRT_4_0118ab
प्रविवेश वशी स्वर्गमनिषं1 च सतां मनः ॥ KRT_4_0118cd
भ्रातृद्रोहास्रसुहृदा1 प्रतापेन भयावहः । KRT_4_0119ab
उवाह2 तारापीडः स चण्डः क्ष्मामण्डलं ततः ॥ KRT_4_0119cd
पूर्णपात्रप्रतिभटं1 द्विषाम् लुण्टयता यशः । KRT_4_0120ab
शिशोः प्रतापस्योत्पत्तौ कबन्धा येन नर्तिताः । KRT_4_0120cd
तस्यातिदुष्टचेष्टस्य लक्ष्मीर्दीप्तापि सर्वतः । KRT_4_0121ab
अभूदुद्वेगजननी श्मशानाग्नेरिव द्युतिः ॥ KRT_4_0121cd
मन्त्रैः प्रभावसांनिध्यं देवानां क्रियते द्विजैः । KRT_4_0122ab
मत्वेति देवद्वेषी स द्विजानां दण्डमत्यजत्1 KRT_4_0122cd
मासं1 गूढाभि1चारेण विहितायुःक्षयो द्विजैः । KRT_4_0123ab
स प्राभवद्गुरुद्रोहप्ररोहत्सुकृतात्ययः2 KRT_4_0123cd
अथ गूढाभि1चारेण विहितायुःक्षयो द्विजैः । KRT_4_0124ab
स भ्रातुः सदृशीं शान्तिं प्रपेदे न पुनर्गतिम् ॥ KRT_4_0124cd
योयं परापकरणाय सृजत्युपायं तेनैव तस्य नियमेन भवेद्विनाशः । KRT_4_0125ab
धूमं प्रसौति नयनान्ध्यकरं यम1ग्निर्भूत्वाम्बुदः स शमयेत्सलिलैस्तमेव ॥ KRT_4_0125cd
राजा श्रीललितादित्यः सार्वभौमस्ततोभवत् । KRT_4_0126ab
प्रादेशिकेश्वरस्रुष्टुर्विधेर्बुद्धेरगोचरः ॥ KRT_4_0126cd
प्रतापांशुच्छटाकूटैः पटवाससधर्मभिः । KRT_4_0127ab
जम्बुद्वीपद्विपेन्द्रस्य येनातन्यत मण्डनम् ॥ KRT_4_0127cd
नयाञ्जलिषु बद्धेषु राजभिर्विजयोद्यमे । KRT_4_0128ab
पार्थिवः पृथुविक्रान्तिर्युधि क्रोधं मुमोच यः ॥ KRT_4_0128cd
विनिःसरज्जनतया भयाद्गर्भानिवामुचन् । KRT_4_0129ab
द्विषां वसतयो यस्य निशम्यास्कन्ददुन्दुभिम् ॥ KRT_4_0129cd

111.

--1) A3 gloss ब्रह्मा जाड्यं विना.

--2) A3 gloss आदौ दृष्टः पश्चान्नष्टः.

126.

--1) A3 gloss उच्चाटना.

117.

--1) A3 gloss चन्द्रापीडः कृतयुगराजपङ्क्तिमध्ये.

--2) A3 gloss काकपदं कावछेदो । इति भाषया लिपिर्यथा +.

118.

--1) A3 स्वर्गं विषदं(* विषादं).

119.

--1) A3 भ्रातृदेहासुसुहृदा.

--2) Thus corr. by A3 from A1 उवाच.

--3) Thus A1; A3 मण्डलीं.

120.

--1) A3 gloss सदृशं.

122.

--1) A3 gloss अक्षिपदित्यर्थः.

123.

--1) Thus corr. by A3 from मासैः.

--2) A3 gloss पुण्यनाशः.

124.

--1) The text from here to नयनान्ध्यकरं यम in following verse has been supplied by A3 in space left by A1.

125.

--1) See note to preceeding verse.

[page 48]




विलोलतिलकान्तैर्यः सनेत्राम्भोभिराननैः । KRT_4_0130ab
निवापाञ्जलिदानानि द्विषां नारीरकारयत्1 KRT_4_0130cd
क्षितिं प्रदक्षिणयतो रवेरिव महीपतेः । KRT_4_0131ab
जिगीषोः प्रायशस्तस्य यात्रास्वेव वयो ययौ ॥ KRT_4_0131cd
करं पूर्वदिशो गृह्णन्प्रतापानलसंनिधौ । KRT_4_0132ab
अन्तर्वेद्या1ं महाराजः स्वकीर्त्युष्णीषभ्ःद्बभौ ॥ KRT_4_0132cd
कन्यानां यत्र कुब्जत्वं व्यधाद्गधिपुरे मरुत् । KRT_4_0133ab
तत्रैव शंसनीयः स पुंसां चक्रे भयस्पृशम्1 KRT_4_0133cd
यशोवर्माद्रिवाहिन्याः क्षणात्कुर्वन्विशेषणम् । KRT_4_0134ab
नृपतिर्ललितादित्यः प्रतापादियतां1 ययौ ॥ KRT_4_0134cd
मतिमान्कन्यकुब्जेन्द्रः प्र्त्यभात्कृत्यवेदिनाम् । KRT_4_0135ab
दीप्तं यल्ललितादित्यं पृष्टं दत्त्वा न्यषेवत ॥ KRT_4_0135cd
तत्सहायास्ततोप्यासन्निकाममभिमानिनः । KRT_4_0136ab
कुसुमाकरतोप्युच्चैः सुरभिश्चन्दनानिलः ॥ KRT_4_0136cd
श्रीयशोवर्मणः संधौ सांधिविग्रहको न यत् । KRT_4_0137ab
नयं नियमनालेखे मित्रशर्मास्य चक्षमे ॥ KRT_4_0137cd
सोभू1त्संधिर्यशोवर्मललितादित्ययोरिति । KRT_4_0138ab
लिखितेनादिनिर्देशादनर्हत्वं विदन्प्रभोः ॥ युगलकम्2 KRT_4_0138cd
सुदीर्घविग्रहाशान्तैः सेनानीभिरसूयितान्1 KRT_4_0139ab
औचित्यापेक्षतां2 तस्य क्षितिभृद्बह्वमन्यत ॥ KRT_4_0139cd
1प्रीतः पञ्चमहाशब्दभाजनं तं व्यधत्त सः । KRT_4_0140ab
यशोवर्मनृपं तं तु2 समूलमुदपाटयत् ॥ KRT_4_0140cd
अष्टादशानामुपरि प्राक्सिद्धानां तदुद्भवैः । KRT_4_0141ab
कर्मस्थानैः स्थितिः प्राप्ता ततः प्रभृति पञ्चभिः ॥ KRT_4_0141cd
महाप्रतीहारपीडा1 स महासंधिविग्रहः । KRT_4_0142ab
महाश्वशालापि महाभाण्डागारश्च पञ्चमः ॥ KRT_4_0142cd
महासाधनभागश्चेत्येता यैराभिधाः श्रिताः । KRT_4_0143ab
शाहिमुख्या येष्वभवन्नध्यक्षाः पृथिवीभुजः ॥ KRT_4_0143cd
कविर्वाक्पतिराजश्रीभवभूत्यादिसेवितः । KRT_4_0144ab
जितो ययौ यशोवर्मा तद्गुणस्तुतिवन्दिताम् ॥ KRT_4_0144cd
लो,अमुaत्लमुa1कुब्जोर्वी यमुनापारतोस्य सा2 KRT_4_0145ab
अभूदाकालि3कातीरं2 गृहप्राङ्गनवद्वशे ॥ KRT_4_0145cd
यशोवर्मानमुल्लङ्घ्य हिमाद्रिमिव जाह्नवी । KRT_4_0146ab
उखेन प्राविशत्तस्य वाहिनी पूर्वसागरम् ॥ KRT_4_0146cd
पश्यद्भिर्जन्मव1सुधां सेर्ष्याधारेणभर्त्सितैः । KRT_4_0147ab
तन्मातङ्गैः कलिङ्गेभ्य1ः कथंचित्प्रस्थितं पथि ॥ KRT_4_0147cd
आकृष्टलक्ष्मीपर्यङ्कदन्तिसख्यादिवागताः । KRT_4_0148ab
अशिश्रयंस्तं निःशेषा दन्तिनो गौडमण्डलात् ॥ KRT_4_0148cd
कटकेभघटाहस्तकृतवीचिकचग्रहः । KRT_4_0149ab
अदृश्यताग्रगैस्तस्य गृहीतः पूर्ववारिधिः ॥ KRT_4_0149cd
वनराजिश्यामलेन दिशं वैवस्वताङ्किताम्1 KRT_4_0150ab
स प्रतस्थेब्धितीरेण तत्कृपाणेन2 तु द्विषः ॥ KRT_4_0150cd
तस्योर्ध्वजूटाः कार्णाटाः कृतप्रणतयोनयन् । KRT_4_0151ab
सुवर्णकेतकीस्त्यक्त्वा प्रतापमवतंसताम् ॥ KRT_4_0151cd
तस्मिन्प्रसङ्गे रट्टा1ख्या कर्णाटी चटुलेक्षणा । KRT_4_0152ab
अपासीन्नृपतिर्भूत्वा पृथुश्रीर्द2क्षिणापथम् ॥ KRT_4_0152cd
विन्ध्याद्रिमार्गाः पर्याप्ता निष्पर्यन्तप्रभावया । KRT_4_0153ab
दुर्गयेव तया देव्या कृता निहतकण्टकाः ॥ KRT_4_0153cd
ललितादियपादाब्जनखदर्पणमण्डले । KRT_4_0154ab
स्वमूर्तिं वीक्ष्य संक्रान्तां प्रणता सापि पिप्रिये ॥ KRT_4_0154cd

130.

--1) Thus corr. by A3 from A1 ॰कारयन्.

132

--1) A3 gloss प्रयागदेशे गङ्गायमुनयोरन्तरालभूमिरन्तर्वेदी.

133.

--1) A3 gloss कुब्जत्वं.

134.

--1) A3 प्रलयादित्यतां.

135.

--1) A3 gloss सः मित्रशर्मा.

--2) युगलकम् added by A3.

139.

--1) Thus corr. by later hand from A1 ॰तम्.

--2) Thus A G R; Edd. ॰पेक्षितां.

140.

--1) A1 has left before this verse a blank space for four lines, writing in the middle न किंचित्पतितम्.

142.

--1) Thus A G R; perhaps to be emended to ॰पीठं. Cf. महाप्रतीहारपीठाधिकारं iv.485.

145.

--1) Thus corr. by later hand from A1 कान्य॰.

--2) तोस्य सा and कातीरं supplied by A3 in spaces left by A1.

--2) Thus A3; A1 अभूदशालि॰, altered by later hand to अभूदाशालि॰. 147.

--1) These words have been written twice by A1, at the end of fol.62(here struck out again) and at the head of fol. 63.

150.

--1)

--2) A4 gives the notes यमत्रिद्वितां दक्षिणां दिशं and तस्य राज्ञः कृपाणेन खङ्गेन नु पुनर्द्विषो रिपवो वैवस्वताङ्कां दिशं प्रतस्थिरे इत्यर्थः.

152.

--1) द्वा supplied by A3 in space left by A1.

--2) A1 पृथुश्रीदक्षि, corr. by later hand into ॰श्रीः.

[page 49]




तालीतरुतलाचान्तनारिकेरसुरोर्मयः1 KRT_4_0155ab
कावेरीतीरपवनैस्तद्योधाः क्लममत्यजन् ॥ KRT_4_0155cd
चन्दनाद्रे1स्तदास्कन्द2त्रासभ्रश्यदहिच्छलात् । KRT_4_0156ab
श्रीखण्डद्रुमदोःषण्डा3न्मण्डलाग्रा4 इवापतन् ॥ KRT_4_0156cd
उत्तराश्मस्विव1 पदं क्षिप्त्वा द्वीपेष्वविघ्नतः । KRT_4_0157ab
स कुल्याया इवाम्भोधेः क्षिप्तं चक्रे गतागतम् ॥ KRT_4_0157cd
तेनोब्धिवीचिनिर्घोषैरुद्गीतजयमङ्गलः । KRT_4_0158ab
प्रतस्थे पश्चिमामाशां जिगीषूणामपश्चिमः ॥ KRT_4_0158cd
आक्रम्य क्रमुकान्सप्त1 कौण्कणान्सप्त ताप्यत् । KRT_4_0159ab
तुरगानिव तिग्मांशोः2 प्रतापस्तस्य पप्रथे ॥ KRT_4_0159cd
पश्चिमाब्धेर्मरुद्व्यस्तवीचेराविर्भवन्त्यभूत् । KRT_4_0160ab
द्वारका तस्य सैन्यानां प्रवेशौत्सुक्यदायिनी ॥ KRT_4_0160cd
विन्ध्याद्रिस्तद्बलक्षुण्णधातुरेण्वावृता1म्बरः । KRT_4_0161ab
प्रत्यभात्त्यक्तमर्यादः कोपताम्र इवोन्नमन् ॥ KRT_4_0161cd
त्रिशतां दशनश्रेण्यस्तस्यावन्तिषु दन्तिनाम् । KRT_4_0162ab
महाकालकिरीटेन्दुज्योत्स्नया खण्डिताः परम् ॥ KRT_4_0162cd
सर्वतोदिक्कमालोक्य जितप्रायांस्ततो नृपान् । KRT_4_0163ab
स प्राविशत्सुविस्तीर्णमपथेनोत्तरापथम् ॥ KRT_4_0163cd
राजभिस्तस्य तत्रोग्रैः संग्रामोभूत्पदे पदे । KRT_4_0164ab
कुलाद्रिभिरिवेन्द्रस्य पक्षच्छेदोद्यमस्पृशः ॥ KRT_4_0164cd
काम्बोजानां वाजिशाला जायन्ते स्म हयोज्झिताः । KRT_4_0165ab
ध्वान्तच्छलात्तद्विरुद्धैर्निरुद्धा महिषैरिव ॥ KRT_4_0165cd
तुःखारा1ः शिखरश्रेणीर्यान्तः संत्यज्य वाजिवः । KRT_4_0166ab
कुण्टभावं2 तदुत्कण्ठां निन्युर्दृष्ट्वा हयाननान्3 KRT_4_0166cd
त्रीन्वारान्समरे जित्वा जितं मेने स मुम्मुनिम्1 KRT_4_0167ab
सकृज्जयमरेर्वीरा मन्यन्ते हि घुणाक्षरम् ॥ KRT_4_0167cd
चिन्ता न दृष्टा भौट्टानां1 वक्त्रे प्रकृतिपाण्डुरे । KRT_4_0168ab
वनौकसामि2व क्रोधः स्वभावकपिले मुखे ॥ KRT_4_0168cd
तस्य प्रतापो दरदां न सेहेनारतं मधु । KRT_4_0169ab
दरीणामोषधिज्योतिः प्रत्यूषार्क इवोदितः ॥ KRT_4_0169cd
कस्तूरीमृगसंस्पर्शी धूतकुङ्कुमकेसरः । KRT_4_0170ab
सैन्यसीमन्तिनीस्तस्य संचस्कारोत्तरानिलः ॥ KRT_4_0170cd
शून्ये प्राग्ज्योतिषपुरे निर्जिहानं ददर्श सः । KRT_4_0171ab
धूपधूमं वनप्लुष्टात्कालागुरुवनात्परम् ॥ KRT_4_0171cd
मरीचिकावितीर्णार्णोविभ्रमे बालुकाम्बुधौ । KRT_4_0172ab
तद्गजेन्द्रा महाग्राहसमूहसमतां ययुः ॥ KRT_4_0172cd
तद्योधान्विगलद्धैर्यान्स्त्रीराज्ये स्त्रीजनोकरोत् । KRT_4_0173ab
तुङ्गौ स्तनौ पुरस्कृत्य न तु कुम्भौ कवाटिनाम् ॥ KRT_4_0173cd
स्त्रीराज्यदेव्यास्तस्याग्रे वीक्ष्य कम्पादिविक्रियाम् । KRT_4_0174ab
संत्रासमभिलाषं वा निश्चिकाय न कश्चन ॥ KRT_4_0174cd
उत्तराः कुरवोविक्षंस्तद्भयाज्जन्मपदपान् । KRT_4_0175ab
उरगान्तकसंत्रासाद्विलानीव महोरगाः ॥ KRT_4_0175cd
जयार्जितधनः सोथ प्रविवेश स्वमण्डलम् । KRT_4_0176ab
भिन्नेभमौक्तिकापूर्णपाणिः सिंहः इवाचलम् ॥ KRT_4_0176cd
जालंधरं लोहरं च मण्डलानीतराणि च । KRT_4_0177ab
प्रसादीकृत्य विदधे राजत्वं सोनुजीविनाम् ॥ KRT_4_0177cd
पराजयव्यञ्जनार्थं नना लिङ्गानि पार्थिवाः । KRT_4_0178ab
उग्रेण ग्राहितास्तेन वहन्त्यद्यापि निर्मदाः ॥ KRT_4_0178cd
बन्धमुद्राभिधानाय पञ्चाद्बाहू तदाज्ञया । KRT_4_0179ab
तुरुष्का दधते व्यक्तं मूर्धानं चार्धमुण्डितम् ॥ KRT_4_0179cd
क्षितिभृद्दक्षिनात्यानां तिर्यक्त्वज्ञापनाय सः । KRT_4_0180ab
पुच्छं महीतलस्पर्शि चक्रे कौपीनवाससि ॥ KRT_4_0180cd
न तत्पुरं न स ग्रामो न सा सिन्धुर्न सोर्णवः । KRT_4_0181ab
न स द्वीपोस्ति यत्रासौ प्रतिष्ठां न विनिर्ममे ॥ KRT_4_0181cd

152.

--1) Thus A3; A1 ॰रसोर्मयः.

156.

--1) A3 gloss मलयात्.

--2) A3 gloss प्रसभमवमर्दनमास्कन्दः.

--3) A3 gloss श्रीखण्डद्रुनाः चन्दनवृक्षा एव दोष्पण्डाः भुजसमूहा यस्य सः तथाविधात्.

--4) A3 gloss खड्गाः.

157.

--1) A2 gloss उत्तरणार्थ अश्मानः उत्तसदनानः ये कुल्यायां मध्ये भवन्ति; to this gloss A3 has added उटवटपल् इति भाषया.

159.

--1) Thus A1; A3 क्रमुकश्यानान्कौ॰.

--2) Thus A3; A1 तिग्मांशुः.

162.

--1) Thus corr. by A3; A1 ॰रणेवृता॰.

166.

--1) A1 तु X खाराः; A3 G R भुस्दखाराः.

--2) Thus corr. by later hand from A1 ॰भावां.

--3) Thus A3; A1 ॰ननाम्.

167.

--1) Thus A; misread दुस्सनिम् m G R and Edd. A4 gloss सुसेन् खान्. Cf.iii.332; v.516; vii. 2180 (C).

168.

--1) Thus A1; corr. by later hand into भोट्टानां.

--2) A3 gloss वानराणां.

[page 50]




क्वचिच्चेष्टासमुचितं क्वचिच्च समयानुगम् । KRT_4_0182ab
बाहुल्येन प्रतिष्ठानां स मानी1 नाम संदधे ॥ KRT_4_0182cd
मुनिश्चितपुरं चक्रे दिग्जये कृतनिश्चयः । KRT_4_0183ab
सगर्वो1 दर्पितपुरं कृतवा2न्कृतकेशवम् ॥ KRT_4_0183cd
फलं गृह्णन्फलपुरं पर्णोत्सं पर्णमाददत् । KRT_4_0184ab
क्रीडारामविहारं1 च क्रीडन्राजा विनिर्ममे ॥ KRT_4_0184cd
एकमूर्ध्वं नयद्रत्नमधः कर्षत्तथापरम् । KRT_4_0185ab
बद्ध्वा1 व्यधान्निरालम्बं स्त्रीराज्ये नृहरिं च सः ॥ KRT_4_0185cd
दिगन्तरस्ये भूपाले तस्मिंस्तत्कर्मकृ1त्किल । KRT_4_0186ab
पुरं विधाय तन्नाम्ना तत्को1पफलमन्व2भूत् ॥ KRT_4_0186cd
ललिताख्ये1 पुरे तस्मिन्नादित्याय स भूपतिः । KRT_4_0187ab
सग्रामां कन्यकुब्जोर्वीमभिमानोर्जितो ददौ ॥ KRT_4_0187cd
तेन हुष्कपुरे श्रीमान्मुक्तस्वामी व्यधीयत । KRT_4_0188ab
बृहद्विहारो भूपेन सस्तूपश्च महात्मना ॥ KRT_4_0188cd
एकां कोटिं गृहीत्वा स दिग्जयाय विनिर्गतः । KRT_4_0189ab
भूतेशाय ददौ शुद्ध्यै कोटीरेकादशागतः ॥ KRT_4_0189cd
स तत्र ज्येष्ठरुद्रस्य शिलाप्रासादयोजनम् । KRT_4_0190ab
भूमिग्राम1प्रदानं च विदधे वसुधाधिपः ॥ KRT_4_0190cd
चक्रे चक्रधरे1 तेन वितस्ताम्भःप्रतारणम् । KRT_4_0191ab
विनिर्मायारघट्टालीस्तांस्तान्ग्रामान्प्रयच्छता । KRT_4_0191cd
सोखण्डिताश्मप्राकारं प्रासादान्तर्व्यधत्त च । KRT_4_0192ab
मार्तण्डस्याद्भुतं दाता द्राक्षास्फीतं च पत्तनम् ॥ KRT_4_0192cd
लोकपुण्ये पुरं1 कृत्वा नानोपकरणावलीम् । KRT_4_0193ab
प्रतिपादितवाञ्जिष्णुर्ग्रामैः2 साकं स विष्णवे ॥ KRT_4_0193cd
ततः परं1 परीहासशीलो भूलोकवासवः । KRT_4_0194ab
विहसद्वासवावासं परिहासपुरं2 व्यधात् ॥ KRT_4_0194cd
विरेजे राजतो देवः श्रीपरीहासकेशवः । KRT_4_0195ab
लिप्तो रत्नाaकरस्वापे मुक्ताज्योतिर्मरैरिव ॥ KRT_4_0195cd
नाभीनलिनलिञ्जल्कपुञ्जेनेवानुरञ्जितः । KRT_4_0196ab
अचका1त्काञ्चनमयः श्रीमुक्ताकेशवो हरिः ॥ KRT_4_0196cd
महावराहः शुशुभे काञ्चनं कवचं दधत् । KRT_4_0197ab
पाताले तिमिरं हन्तुं1 वहन्निव रविः2 प्रभाः ॥ KRT_4_0197cd
गोवर्धनधरो देवो राजतस्तेन कारितः । KRT_4_0198ab
यो गोकुलपयः पूरैरिव पाण्डुरतां दधे ॥ KRT_4_0198cd
चतुष्पञ्चाशतं हस्ता1न्रोपयित्वा महाशिलान् । KRT_4_0199ab
ध्वजाग्रे दितिजारातेस्तार्क्ष्यस्तेन निवेशितः ॥ KRT_4_0199cd
चक्रे बृहच्चतुःशालावृहच्चैत्यबृहज्जिनैः । KRT_4_0200ab
राजा राजविहारं स विरजाः सततोर्जितम् ॥ KRT_4_0200cd
तोलकानां सहस्राणि 1चतुर्भिरधिकानि सः । KRT_4_0201ab
अशीतिं निदधे हेम्नो मुक्ताकेशवविग्रहे ॥ KRT_4_0201cd
तावन्त्येव सहरानि पलानां रजतस्य च । KRT_4_0202ab
संधाय शुद्धधीश्चक्रे श्रीपरीहासकेशवम् ॥ KRT_4_0202cd
रीतिप्रस्थसहस्रैस्तु तेन तावद्भिरेव सः । KRT_4_0203ab
व्योमव्यापिवपुः श्रीमान्बृहद्बुद्धो व्यधीयत ॥ KRT_4_0203cd
चतुःशालां च चैत्यं च तावता तावता व्यधात् । KRT_4_0204ab
धनेनैवेति तस्यासन्पञ्च निर्मि1तयः समाः ॥ KRT_4_0204cd
राजतान्क्वापि सौवर्णान्क्वापि देवान्विनिर्ममे । KRT_4_0205ab
पार्श्वेषु मुख्यदेवानां पार्षदो1 धनदोपमः ॥ KRT_4_0205cd
कियन्ति तत्र रत्नानि ग्रामान्परिकरांस्1तथा । KRT_4_0206ab
स प्रादादिति कः शक्तः परिच्छेत्तुमियत्तया ॥ KRT_4_0206cd
अवरोधैरमात्यैश्च सेवकैश्च नरेश्वरैः । KRT_4_0207ab
तत्र प्रतिष्ठाः शतशो विहिता भुवनाद्भुताः ॥ KRT_4_0207cd

182.

--1) Thus corr. by A3 from A1 मुनी.

183.

--1) A3 सदर्पो.

--2) A3 कृतधीः.

184.

--1) A3 क्रीडाराजवि॰.

185.

--1) Thus corr. by A3 from A1 बुद्धा.

186.

--1) A4 पुरनिर्माणाधिकारी.

--2) त्को and न्व supplied A3.

187.

--1) A2 gloss लितपुर.

190.

--1) Thus corr. by later hand from A1 भूमिग्रामे.

192.

--1) Thus A3; A1 ॰धरस्तेन.

193.

--1) Thus corr. by A3 from A1 पुरे.

--2) Thus A3; A1 जिष्णुग्रामैः.

194.

--1) Thus corr. by later hand from A1 ॰पारं.

--2) Over हासपुरं A2 from A1 तर्तुं.

--3) Thus G sec. manu; A रविप्रभाः.

199

--1) Thus corr. by later hand from A1 हस्ताद्रो॰.

203.

--1) The words from चतुर्भिर॰ to सहस्राणि in the following verse have been omitted by A1 and supplied by A3 in margin.

205.

--1) Thus A1; A3 पार्थिवो.

203.

--1) Thus A3; A1 ॰करं तथा.

[page 51]




राज्ञी कमलवत्य1स्य कमलाहट्टकारिणी । KRT_4_0208ab
राजतम् त्रिपुलाकारं कमालाकेशवं व्यधात् ॥ KRT_4_0208cd
अमात्यो मित्रशर्मापि चक्रे मित्रेश्वरं हरम् । KRT_4_0209ab
श्रीकय्यस्वामिनं चक्रे लाटः कय्याभिधो नृपः ॥ KRT_4_0209cd
श्रीमान्कय्यविहारोपि तेनैव विदधेद्भुतः । KRT_4_0210ab
भिक्षुः सर्वज्ञमित्रोभूत्क्रमाद्यत्र जिनोपमः ॥ KRT_4_0210cd
तुःखार1श्चङ्कुणश्चक्रे स चङ्कुणविहारकृत् । KRT_4_0211ab
भूपचित्तोन्नतं स्तूपं जिनान्हेममयांस्तथा ॥ KRT_4_0211cd
ईशानदेव्या तत्पत्न्या खाताम्बु प्रतिपादितम् । KRT_4_0212ab
सुधारसमि1व स्वच्छमारोग्याधायि रोगिणाम् ॥ KRT_4_0212cd
ललितादित्य1भूभर्तुर्वल्लभा चक्रमर्दिका । KRT_4_0213ab
सहस्राण्योकसां सप्त तत्र चक्रपुरं व्यधात् ॥ KRT_4_0213cd
आचार्यो भप्पटो1 नाम विदधे भप्पटेश्वरम् । KRT_4_0214ab
अन्येपि रक्छटेशा2द्या बहवो बहुभिः कृताः ॥ KRT_4_0214cd
अधिष्ठानान्तरेप्यत्र चङ्कुणेनाप्यमन्त्रिणा । KRT_4_0215ab
सचैत्यः सुकृतोदारो विहारो निरमीयत ॥ KRT_4_0215cd
भिषगीशानचन्द्राख्यः स्यालश्चङ्कुणमन्त्रिणः । KRT_4_0216ab
विहारमकरोल्लब्ध्वा तक्षकानुग्रहाच्छ्रियम् ॥ KRT_4_0216cd
एवं हेममयीमुर्वीं स कुर्वन्नुर्वरा1पतिः । KRT_4_0217ab
गुणैरौदार्यशौर्याद्यैर्मघवानमलङ्घयत् ॥ KRT_4_0217cd
हेलयापि विनिर्यान्ती वक्त्राद्वसुमतीपतेः । KRT_4_0218ab
न कदाचन तस्याज्ञा देवैरप्युदलङ्घ्यत ॥ KRT_4_0218cd
तथाहि पूर्वपाथोधेस्तटे सकटको वसन् । KRT_4_0219ab
आनीयन्तां कपित्थानीत्यादिदेश स जातु चित् ॥ KRT_4_0219cd
किंकर्तव्यतयान्धेषु2 पुरोगेषु स्थितेष्वथ । KRT_4_0220ab
उपानयत्3कपित्थानि द्विव्यः कोपि पुमान्पुरः ॥ KRT_4_0220cd
अग्रादु1पायनं गृह्णन्कृतसंज्ञो भ्रुवा प्रभोः । KRT_4_0221ab
कस्य त्वमिति पप्रच्छ प्रतीहारः प्रसृत्य तम् ॥ KRT_4_0221cd
सोभ्यधात्तं कपित्थानि दत्त्वा राज्ञः । KRT_4_0222ab
प्रहितोद्य महेन्द्रेण नन्दनोद्यानपालकः ॥ KRT_4_0222cd
रहो महेन्द्रसंदिष्टं वक्तव्यं किंचिदस्ति मे । KRT_4_0223ab
इति श्रुत्वा प्रतीहारं सभां चक्रे स निर्जनाम् ॥ KRT_4_0223cd
ततो दिव्यः पुमानूचे शक्रस्त्वां वक्ति भूपते । KRT_4_0224ab
क्षन्तव्यं पथ्यमप्येतत्सौजन्यान्निष्ठुरं वचः ॥ KRT_4_0224cd
तुर्ये युगेपि भूपाल दिक्पाला अपि ते वयम् । KRT_4_0225ab
विभृमो यत्प्रणम्याज्ञां श्रूयतां तत्र कारणम् ॥ KRT_4_0225cd
पुरा ग्राम1गृहस्थस्य कस्यचित्पृथुसंपदः । KRT_4_0226ab
जन्मान्तरे कर्मकरो हालिकोभूद्भवान्किल ॥ KRT_4_0226cd
एकदा तस्य ते ग्रीष्मे वाहयित्वा महावृषान् । KRT_4_0227ab
श्रान्तस्य निर्जलेरण्ये क्षीणप्रायमभूदहः ॥ KRT_4_0227cd
ततः स्वाभिगृहात्क्षुत्तृट्खिन्नस्य भवतोन्तिकम् । KRT_4_0228ab
वारिकुम्भीमपूपं च गृहीत्वा कश्चिदाययौ । KRT_4_0228cd
निर्धौतपाणिपादस्त्वं भोक्तुं स्ंप्रस्तुतस्ततः ॥ KRT_4_0229ab
विप्रं कण्ठगतप्राणमपश्यः पुरतोतिथिम् ॥ KRT_4_0229cd
स त्वामवोचन्मा भुङ्क्ष्व1 दुर्भिक्षोपहतस्य मे । KRT_4_0230ab
कण्ठे यियासवः प्राणा वर्तन्ते भोजनं विना ॥ KRT_4_0230cd
वारितः पार्श्वगेनापि तस्मै त्वं प्रीतिपूर्वकम् । KRT_4_0231ab
पूपार्धं वारिकुम्भीं च प्रादाः प्रियमुदीरयन् ॥ KRT_4_0231cd
पात्रे प्रसन्नचित्तस्य काले दानेन तेन ते । KRT_4_0232ab
अखण्डितानामाज्ञानां शतमासीत्त्रिविष्टपे ॥ KRT_4_0232cd
तेन वारिप्रदानेन वाञ्छामात्रेपि दर्शिते । KRT_4_0233ab
प्रादुर्भवन्ति सुस्वादा नद्यो मरुपथेष्वपि ॥ KRT_4_0233cd
सत्क्षेत्रप्रतिपादितः1 प्रियवचोबद्धालवालावलिर्निर्दोषेण मनःप्रसादपयसा निष्पन्नसेकक्रियः । KRT_4_0234ab
1दातुस्तत्तदभीप्सितं किल फलन्कालेतिबालोप्यसौ रजन्दानमहीरुहो विजयते कल्पद्रुमादीनपि ॥ KRT_4_0234cd

208.

--1) Thus A1; A3 कमलदेव्य॰.

211.

--1) A1 तु X खार॰.

--2) Thus corr. by A3 from A1 सुधासरमिव.

213.

--1) Thus A3; A1 वल्लभादित्य॰. G R copy both readings, Edd. follow A3.

214.

--1) Emended with Edd.; A भपटो.

--2) Thus A1; A3 कर्कदेशा॰.

217.

--1) Thus corr. by A3 from A1 उर्वरी॰.

220.

--1) A1; A2 ॰यार्तेषु.

--2) Thus corr. by A3 from A1 ॰नयन्कपि॰.

221.

--1) A4 gloss राज्ञोग्रे इत्यर्थः.

226.

--1) Thus corr. by later hand from A1 ग्रामे.

230.

--1) Thus A3; A1 भुङ्क्ता(for भुङ्क्थाः ?).

234.

--1) A3 ॰प्रतिरोपितः.

--2) A3 दत्ते तत्तदभीप्सितं किल फलं काले इत्यन्यादर्शे.


[page 52]




अल्पावशेषास्तास्त्वद्य सन्त्याज्ञास्तव भूपते । KRT_4_0235ab
वचोलङ्घ्यं क्षपयतो यत्र तत्राविचारतः ॥ KRT_4_0235cd
अपि चेतरभू1पालसुलभं महतः सतः । KRT_4_0236ab
कस्माद्विचारशून्यत्वं तवापि हृदि रोहति ॥ KRT_4_0236cd
दिनानि कतिचिद्यानि कश्मीरेषु घनागमे । KRT_4_0237ab
जायन्ते तानि पूर्वाब्धौ फलानि शिशिरे कुतः ॥ KRT_4_0237cd
विगाहसे दिशं यां यां तत्र तत्रैव तत्पतेः1 KRT_4_0238ab
त्वदाज्ञाग्रहणे यत्नः पूर्वदानप्रभावतः ॥ KRT_4_0238cd
आशां श्रितस्य माहेन्द्रीमाज्ञा स्वल्पापि तेधुना । KRT_4_0239ab
गृहीता कथमप्येषा शक्रेणाभग्नशक्तिना ॥ KRT_4_0239cd
विना प्रयोजनं मुख्यं तस्मादाज्ञास्त्वया1 क्वचित् । KRT_4_0240ab
नैवमेव पुनर्देया विरलाः सन्ति सा यतः ॥ KRT_4_0240cd
इत्युक्त्वान्तर्हिते तस्मिन्भूपालो विपुलाशयः । KRT_4_0241ab
चिन्तयन्दानमाहात्म्यं परं विस्मयमाययौ ॥ KRT_4_0241cd
तत्ः प्रभृति तादृक्षयोग्यार्थप्राप्तिलालसः । KRT_4_0242ab
परिहासपुरे चक्रे स्थिरां गुर्वीं स पर्विणीम् ॥ KRT_4_0242cd
सहस्रभक्तमित्येवं प्रख्यातायां सदक्षिणम् । KRT_4_0243ab
लक्षमेकोत्तरं भक्तपात्राणां यत्र दीयते ॥ KRT_4_0243cd
अभिप्रायेण तेनैव पत्तनान्यूषरेषु सः । KRT_4_0244ab
चक्रे यद्येषु तृष्णार्तः कश्चिज्जातु पिबेदपः ॥ KRT_4_0244cd
संजग्राह स देशेभ्यस्तांस्तानन्तरविन्नरान् । KRT_4_0245ab
विकचान्सुमनःस्तोमान्पादपेभ्य इवानिलः ॥ KRT_4_0245cd
तेन कङ्कणवर्षस्य रससिद्धस्य सोदरः । KRT_4_0246ab
चङ्कुणो नाम भुःखार1देशान्नी2तो गुणोन्नतः ॥ KRT_4_0246cd
स रसेन समातन्वन्कोशे बहुसुवर्णताम् । KRT_4_0247ab
पद्माकर इवाब्जस्य भूभृतोभूच्छुभावहः ॥ KRT_4_0247cd
रुद्धः पञ्चनदे जातु दुस्तरैः सिन्धुसंगमैः । KRT_4_0248ab
तटे स्तम्भित1सैन्योभूद्राजा चिन्तापरः क्षणम् ॥ KRT_4_0248cd
ततोम्बुतरणोपायं सरिन्नीरं ससैनिकः । KRT_4_0249ab
अगाधेम्भसि रोधःस्थश्चङ्कुणो मणिमक्षिपत् ॥ KRT_4_0249cd
तत्प्रभावाद्द्विधाभूतं सरिन्नीरं ससैनिकः । KRT_4_0250ab
उत्तीर्णो नृपतिस्तूर्णं परं पारं समासदत् ॥ KRT_4_0250cd
मणिमन्थेन मणिना चङ्कुणोप्याचकर्ष तम् । KRT_4_0251ab
सलिलं प्रागवस्थं च क्षणेन सरितामभूत् ॥ KRT_4_0251cd
परिभाव्या1द्भुतं तत्स प्रशंसामुखराननः । KRT_4_0252ab
प्रणयाच्चङ्कुणं राजा मणियुग्ममयाचत ॥ KRT_4_0252cd
स तमाह स्म विहसन्कर्मेमौ कुरुते मणी । KRT_4_0253ab
योग्यौ तस्य का शोभा विविधोत्कृष्टवस्तुषु1 KRT_4_0253cd
सामान्येष्वेव लभते सोत्कर्षं वस्तु संप्रथाम् । KRT_4_0254ab
महत्सु तस्य का शोभा विविधोत्कृष्टवस्तुषु1 KRT_4_0254cd
प्रस्यन्दनं शिशिमणेर्ग1णयन्ति तावद्यावत्स्थितो जलनिधेः पुलिनैकदेशे । KRT_4_0255ab
2 स्वीक्रियते यदि तेन3 ततस्तदास्य स्यन्दः4 स्फुरन्नपि न तत्सलिले विभाव्यः3 KRT_4_0255cd
इत्युक्त्वा विरते तस्मिन्राजा सस्मितमब्रवीत् । KRT_4_0256ab
संभावयसि किं रत्नमाभ्यामभ्यधिकं मम ॥ KRT_4_0256cd
अतो1धिकतरं यद्वा किंचित्त्वं2 माम् पश्यसि । KRT_4_0257ab
तदादाय प्रयच्छेदं निष्क्रयेण मणिद्वयम् ॥ KRT_4_0257cd
ततो महान्प्रसादोयमित्युक्त्वा चङ्कुणोब्रवीत् । KRT_4_0258ab
स्वायत्ते स्वामिनो रत्ने मह्यमिष्टं तु दीयताम् ॥ KRT_4_0258cd
गजस्कन्धेधिरोप्यैतम्मागधेभ्यो यदाहृतम् । KRT_4_0259ab
दत्त्वा सुगत1बिम्बं तज्जनोयमनुगृह्यताम् ॥ KRT_4_0259cd
सलिकोत्तरणोपायो मणी देवेन गृह्यताम्1 KRT_4_0260ab
संसारोत्तरणोपायः सुगतो मह्यमर्प्यताम् ॥ KRT_4_0260cd

236.

--1) Thus A3; A1 चेतसि भूपाल सु॰.

238.

--1) A4 gloss तद्दिक्पालस्य.

240.

--1) Thus A3; A1 ॰दाञ्जा त्वया.

246.

--1) A भु X3 ख्रर॰.

--2) Thus corr. by A3 from A1 ॰देशानीतो.

248.

--1) Thus A1; A3 स्तिमित॰.

252.

--1) A3 प्रतिभाव्या॰.

254.

--1) A3 ॰त्कृष्टभूमिषु.

255.

--1) A3 gloss चन्द्रकान्तस्य.

--2) A3 gloss शशिमणिः.

--3) A3 gloss जलनिधिना.

--4) Thus corr. by A3 from A1 स्यन्दं.

--5) Thus corr. by A3 from A1 वभाव्यः.

257.

--1) Thus A3; A1 ततो.

--2) Thus A1; A3 in margin कोशे त्वं.

259.

--1) A3 gloss बुद्ध.

260.

--1) A2 gloss मणी एव संसारतरणोपाय इत्यारोपः । अत एव गुqह्यतामित्येकवचनान्तं क्रियापदम् मणी एव संसारतरणोपायस्त्व्यया गृह्यतामित्यन्वयः.

[page 53]




इति तेनार्थितो युक्त्या जिनबिम्बं ददौ नृपः । KRT_4_0261ab
वाग्मिनां कस्य सामर्थ्यं परिपन्थयितुं वचः ॥ KRT_4_0261cd
स्वविहारेथ भगवान्स तेन विनिवेशितः । KRT_4_0262ab
कपिशाभिः सकाषाय इव यो भाति कान्तिभिः ॥ KRT_4_0262cd
दृश्यतेद्यापि कटकैरायसैः परिवेष्टितः । KRT_4_0263ab
गजस्कन्ध1निबद्धस्य सूचको2 यस्य विष्टरः ॥ KRT_4_0263cd
अभिप्रायानुसारेण प्रकटीकुरुते प्रियम् । KRT_4_0264ab
अहो महाप्रभावाणां भूपतीनां वसुंधरा ॥ KRT_4_0264cd
अशिक्षितं कदाचित्स स्वयं दमयितुं हयम् । KRT_4_0265ab
निनायारण्यमेकाकी हयविद्याविशारदः ॥ KRT_4_0265cd
दूरान्निर्मानुषे तत्र ललनां ललिताकृतिम् । KRT_4_0266ab
एकां ददर्श गायन्तीम् नृत्यन्तीमपरामपि ॥ KRT_4_0266cd
क्षणाच्च ते समापय्य गीतनृत्ते मृगीदृशौ । KRT_4_0267ab
प्रणम्य किंचिद्गच्छन्त्यावपश्यद्दमयन्हयम् ॥ KRT_4_0267cd
तुरगं तं समारुह्य तत्रागच्छद्दिने दिने । KRT_4_0268ab
दृष्ट्वा तथैव ते कान्ते गत्वापृच्छत्सविस्मयः ॥ KRT_4_0268cd
तमूचतुस्ते नर्तक्यावाचां देव1गृहाश्रिते । KRT_4_0269ab
यः शूरवर्धमानोयं ग्रामस्तत्रावयोर्गृहम् ॥ KRT_4_0269cd
इहत्यजीवनभुजां मातॄणामुपदेशतः । KRT_4_0270ab
अस्मत्कुलेन1 नियतं नृत्तमत्र2 विधीयते ॥ KRT_4_0270cd
रूढिः परंपरायाता सेयमस्मद्गृहे स्थिता । KRT_4_0271ab
आवामन्योपि वा नात्र निमित्तं ज्ञातुमीश्वरः ॥ KRT_4_0271cd
एवं वचस्तयोः श्रुत्वा नृपोन्येद्युः सविस्मयः । KRT_4_0272ab
तदुक्त्या1 मेदिनीं कृत्स्नां2 कारुभिर्निरदारयत् ॥ KRT_4_0272cd
दूरं1 निर्हृतमृद्भिस्तैरथाद्राक्षीन्निवेदितम् । KRT_4_0273ab
नृपतिः पिहितद्वारं जीर्णं देवगृहद्वयम् ॥ KRT_4_0273cd
उद्घाटिताररिर्वर्णैः1 पीठोत्कीर्णैर्निवेदितौ । KRT_4_0274ab
अपश्यत्केशवौ तत्र रामलक्ष्मणनिर्मितौ ॥ KRT_4_0274cd
परिहासहरेः पार्श्वे पृथक्कृत्वा शिलागृहम् । KRT_4_0275ab
स रामस्वामिनः श्रीमान्प्रतिष्ठाकर्म निर्ममे ॥ KRT_4_0275cd
देवोपि लक्ष्मणस्वामी तथैवाभ्यर्थ्य पार्थिवम् । KRT_4_0276ab
चक्रमर्गिकया चक्रेश्वरपार्श्वे निवेशितः ॥ KRT_4_0276cd
दिग्जये पुरुषः कश्चिद्वृत्तप्रत्यग्रनिग्रहः । KRT_4_0277ab
अग्रे न्यक्षिपदात्मानं गजारूढस्य भूभुजः ॥ KRT_4_0277cd
तं कृत्तपाणिघ्राणादिब्रणैः शोणितवर्षिणम् । KRT_4_0278ab
त्राणार्थिनं कारुणिकः स्वोदन्तं पृष्टवान्नृपः ॥ KRT_4_0278cd
स तस्मै सिकतासिन्धुसविधस्थस्य भूपतेः । KRT_4_0279ab
प्रख्यातमूचे सचिवमात्मान1ं हितकारिणम् ॥ KRT_4_0279cd
प्रणतिर्ललितादित्यनृपतेः क्रियतामिति । KRT_4_0280ab
1हितं कथयतः स्वस्य निग्रहं च ततो नृपात् ॥ युग्मम् ॥ KRT_4_0280cd
प्रतिजज्ञे च भूपेन ततस्तत्स्वामिनिग्रहः । KRT_4_0281ab
रूढव्रणोगदंकारैः स चाकार्यत सत्कृतैः ॥ KRT_4_0281cd
ततो विहितयात्रं तं स मन्त्री कृतसत्क्रियः । KRT_4_0282ab
कदाचिदेवमवदद्विहने1 जगतीभुजम् ॥ KRT_4_0282cd
एवंविधस्य कायस्य राजन्यत्परिरक्षणम् । KRT_4_0283ab
तत्र वैरविशुद्ध्याशा विडम्बयति गामियम् ॥ KRT_4_0283cd
बाष्पैर्जलाञ्जलिं दत्त्वा दुःखाय च सुखाय च । KRT_4_0284ab
कृतकृत्यो ध्रुवं जह्मा1मवमानहतानसून् ॥ KRT_4_0284cd
अपकृत्याधिकं शत्रोरपकारं जयेन्मितम् । KRT_4_0285ab
गम्भीरं प्रतिनद्येव निनादं नदतो गिरिः ॥ KRT_4_0285cd
इतो मासैस्त्रिभिर्गम्या भूः प्राप्या त्वरितं कथम् । KRT_4_0286ab
यदा वा प्राप्यते वैरी तदा तत्रैव किं वसेत् ॥ KRT_4_0286cd
मासार्धलङ्घ्यं पन्थानं तस्मादुपदिशामि ते । KRT_4_0287ab
गृहीता स1 जलं गम्यश्चमूनां किं तु निर्जलः ॥ KRT_4_0287cd
तद्भूमिजा बन्धवो मे न वक्ष्यन्ति तवदागमम् । KRT_4_0288ab
सामात्यान्तःपुरो राजा छद्मनानेन गृह्यते ॥ KRT_4_0288cd

231.

--1) Thus corr. by A3 from A1 यस्य.

263.

--1) Thus emended with Edd. A1 ॰स्कन्द॰.

--2) Thus A1; A3 सूचकैर्यस्य.

270.

--1)

--2) A4 glosses अस्मत्कुलजेन and देवगृहे.

272.

--1) Thus corr. by A1 from तदुक्तौ; A3 ॰क्तां.

--2) Thus A3; A1 कृच्छ्रां.

273.

--1) Thus A1; altered by later hand to दूरनि.

274.

--1) A1 gloss अक्षरैः.

279.

--1) Thus corr. by A3v from A1 ॰नाख्यातं.

280.

--1) A4 gloss ललितादित्याय प्रणमं कुर्विति मदुक्तं हितमहितं श्रुत्वा तेन राज्ञा मम कर्णनासादयोवयवाः कृत्ताः.

282.

--1) Thus A3; A1 ॰द्विजेन.

284.

--1) Thus A3; A1 जह्नाद॰.

287.

--1) A3 gloss पन्थाः.

[page 54]




इत्युक्त्वा सोकरोत्तस्य प्रवेशं बालुकार्णवे । KRT_4_0289ab
पक्षे क्षीणे च कटको निस्तोयः समपद्यत ॥ KRT_4_0289cd
तत्राप्यहानि द्वित्राणि वहन्नेवाभवन्नृपः । KRT_4_0290ab
तृणार्तं वीक्ष्य सैन्यं च मन्त्रिणं तमभाषत ॥ KRT_4_0290cd
उक्तकालाधिका यावद्वासरा गमिताः पथि । KRT_4_0291ab
मुमूर्षु तृष्णया सैन्यम् तदध्वा शिष्यते कियान् ॥ KRT_4_0291cd
ततो विहस्य सोवादीज्जिगीषो शेषमध्वनः । KRT_4_0292ab
किं पृच्छत्यरिराष्ट्रस्य यमराष्ट्रस्य वा भवान् ॥ KRT_4_0292cd
त्वं हि स्वामिहितायैव समुपेक्ष्य स्वजीवितम् । KRT_4_0293ab
मृत्युवक्त्रं सकटको मया युक्त्या प्रविशितः ॥ KRT_4_0293cd
नेदं मरुमंहीमात्रं भीमोयं बालुकार्णवः । KRT_4_0294ab
नाम्भोत्र लभ्यते क्वापि कस्त्राता तेद्य भूपते ॥ KRT_4_0294cd
श्रुत्वेति पृतना कृत्स्ना समभूद्वीतसौष्ठवा । KRT_4_0295ab
करकाभ्रं1शितफला स्तम्भशेषेव शालिभूः ॥ KRT_4_0295cd
संत्यक्तजीविताशानां भीरूणां क्रन्दितध्वनिम् । KRT_4_0296ab
भुजमुद्यम्य शमयंस्ततो नृपतिरब्रवीत् ॥ KRT_4_0296cd
अमात्य तव कृत्येन प्रीताः स्वामिहितैषिणः । KRT_4_0297ab
मरावप्यत्र शीतार्ता इव रोमाञ्चिता वयम् ॥ KRT_4_0297cd
अभेद्यसारे मयि तु व्यक्तमेवंविधोपि ते1 KRT_4_0298ab
प्रयासः2 कुण्ठतां यातो लोहं वज्रमणाविव ॥ KRT_4_0298cd
मणिभ्रमाद्वह्नि1कणं गृह्णन्दग्धा इवाङ्गुलीः । KRT_4_0299ab
त्वं मिथ्यावयवांल्लूनानद्य शोचिष्यसि ध्रुवम् ॥ KRT_4_0299cd
निदेशेनै1व मे पश्य पयः सूतेद्य मेदिनी । KRT_4_0300ab
रसितेनाम्बुवाहस्य रत्नं वैडूर्यभूरिव ॥ KRT_4_0300cd
इत्युक्त्वा सोम्बु निष्क्रष्टुं कुन्तेनोर्वीं व्यदारयत् । KRT_4_0301ab
उज्जिहीर्षुर्वितस्ताम्भः शूलेनेव त्रिलोचनः ॥ KRT_4_0301cd
अथोज्जगाम पाताललक्ष्मीलीलस्मितच्छविः । KRT_4_0302ab
रसातलात्सरित्साकं सैन्यानां जीविताशया ॥ KRT_4_0302cd
तस्य सेनाचराणां सा क्लमं चिच्छेद वाहिनी । KRT_4_0303ab
वृथाव्ययीकृताङ्गस्य मन्त्रिणस्तस्य चेप्सितम् ॥ KRT_4_0303cd
लूनाङ्गोमङ्गलाशंसी स मन्त्री विफलश्रमः । KRT_4_0304ab
स्वस्य भर्तुर्विवेशादौ नगरीमन्तक्रस्त1तः ॥ KRT_4_0304cd
राञ्जापि कुटिलाचारो निगृह्य स महीपतिः । KRT_4_0305ab
निजस्य मन्त्रिणस्तस्य तुल्यावस्थो व्यधीयत ॥ KRT_4_0305cd
यथोपयोगं तेनैव स्थाने स्थाने प्रवर्तितः । KRT_4_0306ab
अद्यापि कुन्तवाहिन्यः प्रवहन्त्युत्तरापथे ॥ KRT_4_0306cd
सहस्रशः संभवन्तोप्यपरे भुवनाद्भुताः । KRT_4_0307ab
अतिप्रसङ्गभङ्गेन तद्वृत्तान्ता न दर्शिताः ॥ KRT_4_0307cd
यन्निःशब्दजला घनाश्मपरुषे देशेतिघोरारवा यच्चाच्छाः समये पयोदमलिने कालुष्यसंदूषिताः । KRT_4_0308ab
दृश्यन्ते कुलनिम्नगा अपि परं दिग्देश1कालाविमौ तत्सत्यं महतामपि स्वसदृशाचारप्रवृत्तिप्रदौ ॥ KRT_4_0308cd
कलेर्वायं प्रभावः स्यान्नरनाथासनस्य वा । KRT_4_0309ab
यत्सोपिo भीमकलुषाः प्रवृत्तीः समदर्शयत् ॥ युग्मम्॥ KRT_4_0309cd
अवरोधसखो राजा परिहासपुरे स्थितः । KRT_4_0310ab
स जातु मदिराक्षीव सचिवानेवमन्वशात् ॥ KRT_4_0310cd
कृतं प्रवरसेनेन यदेतत्प्रवरं पुरम् । KRT_4_0311ab
तन्निर्दहथ मन्यध्वे मत्पुरस्येव1 चेच्छ्रियम् ॥ KRT_4_0311cd
घोरामलङ्घिताज्ञस्य श्रुत्वेत्याज्ञां महीपतेः । KRT_4_0312ab
गत्वाश्व1घासकूटानि तेदहन्वातुलानके । KRT_4_0312cd
हर्म्याग्राद्वीक्षमाणस्तद्वह्निज्वालोज्ज्वलाननः । KRT_4_0313ab
उल्कामुख इवाभूत्स हर्षाट्टहाससितोत्कटः ॥ KRT_4_0313cd
द्वेषादिवैकृतवतः प्रतिभासतेन्यो मिथ्यैव चित्रमधिको विशदात्मनोपि । KRT_4_0314ab
चन्द्रादि पश्यति पुरो द्विगुणं प्रकृत्या तेजोमयं तिमिरदोषहतं हि चक्षुः ॥ KRT_4_0314cd

295.

--1) A3 gloss दुष्टवर्षणं.

298.

--1) Thus corr. by A3; A2 ॰मेवोविधोपि तु.

--2) Thus A3; A1 प्रयोगः.

299.

--1) Thus corr. by A3 from A2 वज्जकणं.

300.

--1) Thus Edd. and G sec. manu; A R and G prima manu दिनेशेनैव.

304.

--1) A4 gloss ललितादित्य एव यमः.

308.

--1) Thus corr. by A2 from A1 धिग्देश॰; A2 gloss दिशि देशः दिग्देशः स च कालश्च तौ.

311.

--1) Thus A1; A3 मत्पुरस्यैव.

312.

--1) Thus corr. by A3 from A1 गत्वाशुघास॰.

[page 55]




नैवं चेदेकमपि तत्पुरं प्रवरभूपतेः । KRT_4_0315ab
असख्यपुरनिर्माता स विवेदाधिकं कुतः ॥ युग्मम्॥ KRT_4_0315cd
क्षीणक्षैव्योथ निर्ध्याय नगरप्लोषकिल्विषम् । KRT_4_0316ab
उष्णनिःश्वाससुहृदा पस्पर्शेनुशयाग्निना ॥ KRT_4_0316cd
नत्कुर्वतेन्तःसुषिरा1 गूढं2 येनातनुक्षयम्3 KRT_4_0317ab
दह्यन्ते4 जीर्णतरवः कोटरस्थानला इव ॥ KRT_4_0317cd
प्रातस्तमथ शोचन्तं सदुःखं वीक्ष्य मन्त्रिणः । KRT_4_0318ab
चिन्तानिवर्तनायोचुः पुरप्लोषं मृषैव तत् ॥ KRT_4_0318cd
श्रुतेप्रनष्टे नगरे निःशोकोभून्महीपतिः । KRT_4_0319ab
स्वप्रान्तर्हारिते पुत्रे प्रबुद्धोग्र इव स्थिते ॥ KRT_4_0319cd
कार्यं न जातु तद्वाक्यं यत्क्षीवेन मयोच्यते । KRT_4_0320ab
तान्युक्तकारिणोमात्यान्प्रशंसन्निति सोब्रवीत् ॥ KRT_4_0320cd
प्रियमनुचितं क्ष्मापण्यस्त्रीक्षणप्रभुरीश्वरो रमयति यतो धिक्तान्भृत्यान्स्ववृत्तिसुखार्थिनः । KRT_4_0321ab
नृपमपथगं पान्ति प्रानानुपेक्ष्य निजामपि प्रसभमिह ये तैः पूतेयं महात्मभिरुर्वरी ॥ KRT_4_0321cd
अतीन्द्रमपि माहात्म्यं राज्ञस्तस्याध्तिष्ठतः । KRT_4_0322ab
अयमन्योपि दोषोभूदितरक्षितिपोचितः ॥ KRT_4_0322cd
दत्त्वापि यत्स मध्यस्थं श्रीपरीहासकेशवम् । KRT_4_0323ab
जघान तीक्ष्णपुरुषैस्त्रिग्राम्यां गौडपार्थिवम् ॥ KRT_4_0323cd
गौडोपजीविनामासीत्सत्त्वमत्यद्भुतं तदा । KRT_4_0324ab
जहुर्ये जीवितं धीराः परोक्षस्य प्रभोः कृते ॥ KRT_4_0324cd
शारदादर्शनमिषात्कश्मीरान्संप्रविश्य ते । KRT_4_0325ab
मध्यस्थदेवावसथं संहताः समवेष्टयन् ॥ KRT_4_0325cd
दिगन्तरस्थे भूपाले प्रविवेक्षूनवेक्ष्य तान् । KRT_4_0326ab
परिहासहरिं चक्रुः पूजकाः पिहिताaरिम् । KRT_4_0326cd
ते रामस्वामिनं प्राप्य राजतं विक्रमोर्जिताः । KRT_4_0327ab
परिहासहरिभ्रान्त्या चक्रुरुत्पाद्य रेणुशः ॥ KRT_4_0327cd
तिलम् तिलं तं कृत्वा च चिक्षिपुर्दिक्षु सर्वतः । KRT_4_0328ab
नगरान्निर्गतैः सैन्यैर्हन्यमानाः पदे पदे ॥ KRT_4_0328cd
श्यामला रक्तसंसिक्तास्तेपतन्निहता भुवि । KRT_4_0329ab
अञ्जनाद्रिदृषत्खण्डा धातुस्यन्दोज्ज्वला इव ॥ KRT_4_0329cd
तदीयरुधिरासारैः समभूदुज्ज्वलीकृता । KRT_4_0330ab
स्वामिभक्तिरसामान्या धन्या चेयं वसुंधरा ॥ KRT_4_0330cd
वज्राद्वज्रकृतं भयं विरमति श्रीः पद्मरागाद्भवेन्नानाकारमपि प्रशसम्यति विषं गारुत्मतादश्मनः । KRT_4_0331ab
एकैकं क्रियते प्रभावनियमात्कर्मेति1 रत्नैः परं पुंरत्नैः पुनरप्र2मेयमहिमोन्नद्धरिन किं साध्यते ॥ KRT_4_0331cd
क्वदीर्घकाललङ्घ्योध्वा शान्ते भक्तिः क्व च प्रभौ । KRT_4_0332ab
विधातुरप्यसाध्यं तद्यद्गौडैर्विहितं तदा ॥ KRT_4_0332cd
लोकोत्तर1स्वामिभक्तिप्रभावाणि पदे पदे । KRT_4_0333ab
तादृशानि तदाभूवन्भृत्यरत्नानि भूभृताम् । KRT_4_0333cd
राज्ञः प्रियो रक्षितोभूद्गौडराक्षसविप्लवे । KRT_4_0334ab
रामस्वाम्युपहारेण श्रीपरीहासकेशवः ॥ KRT_4_0334cd
अद्यापि दृश्यते शून्यं रामस्वामिपुरास्पदम् । KRT_4_0335ab
ब्रह्माण्डं गौडवीराणां सनाथम् यशसा पुनः ॥ KRT_4_0335cd
एवं नानाविधोदन्तैर्वासराः क्ष्मापतेर्ययुः । KRT_4_0336ab
विरलाः स्वपुरे तस्य भूयांसस्तु दिगन्तरे ॥ KRT_4_0336cd
अनन्याक्रा1न्तपृथिवीसमालोकनकौतुकी । KRT_4_0337ab
अपारं प्रविवेशाथ पुनरेवोत्तरापथम् ॥ KRT_4_0337cd
कर्तुं प्रभावजिज्ञासां प्रहितैर्धनदादिभिः । KRT_4_0338ab
नैरृतैः सह वृत्तान्तास्तस्य ते ते तदाभवमन् ॥ KRT_4_0338cd
नाद्यापि या भुवो दृष्टा जाने भानुकरैरपि । KRT_4_0339ab
राज्ञस्तस्य बभूवाज्ञा तत्र1 स्वैरविहारिणी ॥ KRT_4_0339cd
चिरमज्ञातवृत्तान्तैर्मन्त्रिभिः प्रहितस्तनः । KRT_4_0340ab
प्रत्यावृत्तस्तस्य पार्श्वाद्दूतस्तानेवमुक्तवान् ॥ KRT_4_0340cd

327.

--1) A3 gloss अन्तश्छिद्राः.

--2) A3 gloss मध्ये एव.

--3) A3 gloss क्रियाविशेषणम्.

--4) A3 gloss कर्मकर्तरि लकारः स्वयमेव दह्यन्ते । अन्तश्छिद्राः पुरुषास्तत्कार्यं कुर्वते । येन कार्येण अतनुक्षयं यथा भवति तथा स्वयमेव दह्यन्ते । यथा कोटस्थाग्रयस्तरवस्वयमेव गूढं अन्तरेव दह्यन्ते ॥.

331.

--1) Thus corr. by A3 from A1 कर्माति॰.

--2) Thus corr. by A3 from A1 परम॰.

333.

--1) supplied by A3.

337.

--1) Thus corr. A3 from A1 अनन्यक्रा॰.

339.

A3 तासु.

[page 56]




इत्यादिशति वः स्वामी कोयम् मोहो भवादृशाम् । KRT_4_0341ab
क्ष्मामिमाम् मे प्रविष्ठस्य प्र1तीक्षध्वे यदागमम् ॥ KRT_4_0341cd
नवं नवं प्रतिदिनं संत्यज्य विजयार्जनम् । KRT_4_0342ab
स्वराष्ट्रं संप्रविष्टस्य किं कार्यं माम् पश्यथ ॥ KRT_4_0342cd
विनिर्गतानां स्वभुवः सरितां सलिलाकरः । KRT_4_0343ab
न निर्व्याज1जिगीषूणां दृश्यते ह्यवधिः क्वचित् ॥ KRT_4_0343cd
तस्मादाचारसारं वो वक्ष्ये स्वविषयोचितम् । KRT_4_0344ab
राज्यं तदनुसारेण निर्विघ्नं कुरुतानघाः ॥ KRT_4_0344cd
अत्रस्थैः सर्वदा स्वभेदः प्रभविष्णुभिः । KRT_4_0345ab
चार्वाकाणामिवैषां हि भयं न परलोकतः ॥ KRT_4_0345cd
अपराधं विनाप्यत्र दण्ड्या गह्वरवासिनः । KRT_4_0346ab
ते हि संभृतवित्ताः स्युर्दुर्भेद्या1 दुर्गसंश्रयाः ॥ KRT_4_0346cd
वर्षोपभोग्यान्यन्नानि क्षेत्रभूसंमिता वृषाः । KRT_4_0347ab
ग्राम्याणां नातिरिच्यन्ते यथा कार्यं तथासकृत् ॥ KRT_4_0347cd
श्रधिकीभूतवित्ता हि वत्सरेणैव ते भृशम् । KRT_4_0348ab
भवेयुर्डामराः क्रूरा नृपाज्ञातिक्रमक्षमाः ॥ KRT_4_0348cd
वस्त्रं स्त्रियः कुथा भोज्यमलंकारा हया गृहाः । KRT_4_0349ab
आसाद्यन्ते यदा जातु ग्रामीणैर्नगरोचिताः ॥ KRT_4_0349cd
मदाद्दुर्गाण्युपेक्ष्यन्ते संरक्ष्याणि यदा नृपैः । KRT_4_0350ab
यदा चानन्तरज्ञत्वं तेषां भृत्येषु दृश्यते ॥ KRT_4_0350cd
प्रदेशादेकतो रूढा यदा वृत्तिश्च शस्त्रिणाम् । KRT_4_0351ab
अन्योन्योद्वाहसंबन्धैः कायस्थाः संहता यदि ॥ KRT_4_0351cd
कर्मस्थानानि वीक्षन्ते क्ष्मापाः कायस्थवद्यदा । KRT_4_0352ab
तदा निःसंशयं ज्ञेयः प्रजाभाग्यविपर्ययः ॥ चक्कलकम्॥ KRT_4_0352cd
चेष्टानुसारेणोन्नीय गूढमाशयसंविदम् । KRT_4_0353ab
मयोक्तं हृदये कार्यमन्तरं राजवीजिनाम् ॥ KRT_4_0353cd
प्रत्यासत्तिं मदकरटिनो1 दानगन्धेन वायुर्गर्जोद्भूतिं प्रकटितरुचिश्चञ्जलैवाम्बुदस्य । KRT_4_0354ab
चेष्टा स्पष्टं वदति मतिमन्नैपुणोन्नेयतत्त्या जन्तोर्जन्मान्तरपरिचितां निश्चलां चित्तवृत्तिम् ॥ KRT_4_0354cd
पुत्रः कुवलयादित्यो वज्रादित्यश्च मे समौ । KRT_4_0355ab
भिन्नशीला तयोर्भ्रात्रोर्धीर्द्विमातुरयोः पुनः ॥ KRT_4_0355cd
ज्यायान्रा1ज्येभिषेक्तव्यः2 स च स्याद्बलवान्यदा । KRT_4_0356ab
तस्याज्ञातिक्रमः कार्यो भवद्भिर्नियमात्तदा ॥ KRT_4_0356cd
उत्सृजञ्जीवितं वापि राज्यं वापि स पार्थिवः । KRT_4_0357ab
शोचनीयो न केनापि स्मरतेदं वचो मम ॥ KRT_4_0357cd
कार्यः कनीयान्न नृपः प्रमादात्क्रियते यदि । KRT_4_0358ab
नोल्लङ्घनीया तस्याज्ञा रक्ष्यश्च विषमोपि सः ॥ KRT_4_0358cd
पौत्रेषु मे कनीयान्यो जयापीडोस्मि दारकः । KRT_4_0359ab
पितामहसमो भूया इति वाच्यः स सर्वदा ॥ KRT_4_0359cd
भर्तुर्गृहीतनैराश्याः साभिप्रायां प्रणम्य ताम् । KRT_4_0360ab
आनर्चुः प्रश्चिमामाज्ञां ते बाष्पार्धकणत्यजः ॥ KRT_4_0360cd
उवाच चङ्कुणो जातु संनिपत्याखिलाः प्रजाः । KRT_4_0361ab
बाष्पैः पतिवियोगाग्नितप्तां सिञ्चन्वसुंधराम् ॥ KRT_4_0361cd
राज्ये कुवलापीडो राजपुत्रोभिषिच्यताम् । KRT_4_0362ab
सुगृहीताभिधो राजा गतः स सुकृती दिवम् ॥ KRT_4_0362cd
ससृजे यस्य कृतिनो दैवतैह् कोशवृद्धये । KRT_4_0363ab
रससिद्धिरकस्मान्मे यस्मात्सास्तमुपागता ॥ KRT_4_0363cd
दूरस्थोपि हि भूभृत्स भाग्यशक्त्या कयाचन । KRT_4_0364ab
कार्याणि घटयन्नासीद्दुर्घटान्यपि हेलया ॥ KRT_4_0364cd
अम्भोजानि घनाघनव्यवहितोप्युल्लाघयत्यंशुमान्दूरस्थोपि पयोधरोतिशिशिरस्पर्शं करोत्यातपम् । KRT_4_0365ab
शक्तिः काप्यपरिक्षतास्ति महतां स्वैरं दविष्ठ्यान्यहो यन्माहात्मयवशेन यान्ति घटनां कार्याणि निर्यन्त्रणाम्1 KRT_4_0365cd
सैकादशदिनान्सप्त मासान्षट्त्रिंशतं समाः । KRT_4_0366ab
एवमाह्लाद्य स महीं प्रजाचन्द्रोस्तमाययौ ॥ KRT_4_0366cd

341.

--1) The words from प्रतीक्ष्यध्वे to संप्रविष्टस्य in the following verse have been omitted by A1 and supplied in margin by A3.

343.

--1) Thus corr. by later hand from A1 निर्व्याजं.

346.

--1) Thus A1; altered by later hand to दुर्भेदा which is found in R G.

354.

--1) A3 gloss करटी हस्ती.

356.

--1) A4 gloss कुवलयापीडः.

--2) Emended; A षिक्तव्यः.

365.

--1) Thus corr. by A3 from A1 ॰यन्त्रणम्.

[page 57]




तुषारवर्षैर्वेहलैस्तमकाण्डनिपातिभिः । KRT_4_0367ab
आर्याणकाभिधे देशे विपन्नं केचिदूचिरे ॥ KRT_4_0367cd
राजप्रष्टां1 प्रित्ष्ठां स सक्षितुं चिरसंचिताम् । KRT_4_0368ab
संकटे क्वापि दहनं प्राविक्षदिति केचन ॥ KRT_4_0368cd
केषांचित्तु मते भूभृद्दवीयस्युत्तरापथे । KRT_4_0369ab
सोमर्त्यसुलभां भूमिं प्रविष्टः कटकान्वितः ॥ KRT_4_0369cd
अत्यद्भुतानि कृत्यानि श्रुतान्यस्य यथा किल । KRT_4_0370ab
विपत्तिरपि भुयुभर्तुस्तथैवात्यद्भुता श्रुता ॥ KRT_4_0370cd
यातोस्तं द्युमणिः पयोधिसलिलं कैश्चित्प्रविष्टोपरैः संप्राप्तो दहनं गतः किल परैर्लोकान्तरं कीर्त्यते । KRT_4_0371ab
जायन्ते महतामहो निरुपमप्रस्थानहेवाकिनां निःसामान्यमहत्त्वयोगपिशुना वार्ता विपत्तावपि ॥ KRT_4_0371cd
ततः कुवलयापीडो भेजे कुवलये1शताम् । KRT_4_0372ab
जातः कमलदेव्या यः श्रीमाज्शक्र इवादितेः ॥ KRT_4_0372cd
त्यागेन चक्रे विशदाम् योनुरक्तां नृपश्रियम् । KRT_4_0373ab
महोरगस्त्वचमिव स्वभावमलिनामपि ॥ KRT_4_0373cd
भ्रात्रा तुल्यप्रभावेण कंचित्कालं हृतप्रभः । KRT_4_0374ab
स हुताशोष्मणाक्रान्तः प्रदीप इव नारुचत् ॥ KRT_4_0374cd
भृङ्गैरिवानुगैर्दानलोभात्पर्यायवृत्तिभिः । KRT_4_0375ab
श्रीदुःस्थाभूत्तयोरन्तर्मत्तेभकटयोरिव ॥ KRT_4_0375cd
अथोभयधनादायिभृत्यचक्रिकया1 समम् । KRT_4_0376ab
राजा कुवलयापीडो बभञ्जानुजमञ्जसा ॥ KRT_4_0376cd
राज्यं निष्कण्टकं कृत्वा ततः प्राप्तबलो नृपः । KRT_4_0377ab
दिग्जयायोर्जितक्रान्तिः सोभूत्संभृतसाधनः ॥ KRT_4_0377cd
एकस्तस्मिन्क्षणे मन्त्री तस्याज्ञामुदलङ्घयत् । KRT_4_0378ab
स्मरन्वा तत्पितुर्वाचं भजन्वा दर्पविक्रियाम् ॥ KRT_4_0378cd
प्राप्तायामथ यामिन्यां तल्पे कोपाकुलो नृपः । KRT_4_0379ab
तमाज्ञातिक्रमं धायन्न निद्रां क्षणमप्यगात् ॥ KRT_4_0379cd
1वं कृतागसं हन्तुं सस्पृहस्य तदाश्रयात् । KRT_4_0380ab
बहवः प्रत्यभासन्त वध्यास्तस्योद्यतक्रुधः ॥ KRT_4_0380cd
विचारशैaल्मथिता तस्य चित्तमहोदधेः । KRT_4_0381ab
प्रकोपकालकूटस्य पश्चाच्छमसुधोदगात् ॥ KRT_4_0381cd
दध्यौ सोथ गतक्रोधः प्रवृद्धः प्राणिसंक्षयः । KRT_4_0382ab
एतावान्कस्य नु कृते कर्तव्यः प्रत्यभान्मम ॥ KRT_4_0382cd
अकार्याण्यपि पर्याप्य कृत्वापि वृजिनार्जनम् । KRT_4_0383ab
विधीयते हितं यस्य स1 देहः कस्य सुस्थिरः ॥ KRT_4_0383cd
कृतघ्नस्यास्य कायस्य हेतोरगलितस्मृतेः । KRT_4_0384ab
हन्तव्याः कस्य पन्थानः प्रतिभान्त्यनपायिनः ॥ KRT_4_0384cd
विदन्ति जन्तवो हन्त पश्यमानस्य नात्मनः । KRT_4_0385ab
अवस्थां कालसूदेन कृतां तां तां क्षणे क्षणे ॥ KRT_4_0385cd
ह्यः पश्यद्भिरकारणस्मितसितं पाथोजकोशाकृति श्मश्रूद्भेद1कठोरमद्य रभसादुत्तप्तताम्रप्रभम् । KRT_4_0386ab
प्रातर्जीर्णवलक्षकेशविकृतं वृद्धाजशीर्षोपमं वक्त्रं नः परिहस्यते ध्रुवमिदं भूतैश्चिरस्थायुभिः ॥ KRT_4_0386cd
इत्याद्यनित्यताचिन्तादत्तशान्तिसुखादरः । KRT_4_0387ab
राज्यं संत्यज्य स वनं प्लक्षप्रस्रवणं1 ययौ ॥ KRT_4_0387cd
गच्छ भद्र वनायैव तपस्याधीयतां मनः । KRT_4_0388ab
सापायाः क्षणभङ्गिन्य एवंप्राया विभूतयः ॥ KRT_4_0388cd
तेन संत्यजता राज्यं लिखितेन निजासने । KRT_4_0389ab
वैराग्यवासनोत्सेकः श्लोकेनानेन सूचितः ॥ KRT_4_0389cd
अभग्नशमसंवेगलब्धसिद्धिर्नराधिपः । KRT_4_0390ab
श्रीपर्वतादावद्यापि भव्यानामेति दृक्पथम् ॥ KRT_4_0390cd
तथा याते पुत्रे मित्रशर्मा1 शुचान्वितः । KRT_4_0391ab
वितस्तासिन्धुसम्भेदे सभार्यो जीवितं जहौ । KRT_4_0391cd
राज्यं समां समासार्धां कृत्वा स वसुधाधिपः । KRT_4_0392ab
निःश्रेय्तसाप्तिनिःश्रेणीं सुधीः सिद्धिं समासदत् ॥ KRT_4_0392cd

368.

--1) Thus A1; A3 ॰प्रष्ठः.

371.

--1) Thus corr. by A3 from A1 परो॰.

372.

--1) Thus corr. by A2 from A1 भूवलयो॰; A2 adds the gloss को भूमेः वलयः कुवलयः.

376.

--1) A चिक्कि॰.

380.

--1) This and the following verse have been omitted by A1 and supplied in margin A3.

383.

--1) A3 देहं तत्कस्य सुस्थिरम्.

386.

--1) Thus A3; A1 श्मश्रूद्बोध॰.

387.

--1) A4 gloss मन्त्री.

[page 58]




वज्रादित्यो बप्पियको ललिताधित्य1 इत्यपि । KRT_4_0393ab
ख्यातोथ भूभृदभवद्यन्माता चक्रमर्दिका ॥ KRT_4_0393cd
स क्रूरचरितो भ्रातुः प्रहाज्लादविधायिनः । KRT_4_0394ab
सुधांशोरिव दुर्वासा नूनं1 विसदृशोभवत् ॥ KRT_4_0394cd
परिहासपुरात्पित्र्यां नानोपकरणावलीम् । KRT_4_0395ab
स जहार दुराचारो भूभृल्लोभवशंवदः ॥ KRT_4_0395cd
रागिणो भूमिपालस्य भूयस्योन्तःपरस्त्रियः । KRT_4_0396ab
बीजाश्वस्येव बडवास्तास्ताः समभवन्प्रियाः ॥ KRT_4_0396cd
विक्रयेण प्रयच्छन्स म्लेच्छेभ्यः प्रुरुषान्बहून् । KRT_4_0397ab
म्लेच्छोचिताम् व्यवहृतिं प्रावर्तयत मण्डले ॥ KRT_4_0397cd
सप्ताब्दान्वसुधाम् भुक्त्वा सोतिसंभोगजन्मना । KRT_4_0398ab
जगाम संक्षयं क्ष्माभृत्क्षयरोगेण किल्विषी ॥ KRT_4_0398cd
तस्मान्मञ्जरिकादेव्यां जातो राजा प्रजान्तकः । KRT_4_0399ab
ततः पृथिव्यापीडोभूत्समासाश्चतुरः समाः ॥ KRT_4_0399cd
जातो मम्माभिधानायां राज्यं नैव व्यराजत । KRT_4_0400ab
संग्रामापीडनामाथ तमुत्पाद्याभवन्नृपः ॥ KRT_4_0400cd
भ्रातरौ तौ समासाद्य राज्यं नैव व्यराजत । KRT_4_0401ab
हेमन्तशिशिरावाप्य चण्डांशोरिव मण्डलम् ॥ KRT_4_0401cd
शान्तेथ संग्रामापीडे कनीयान्बप्पियात्मजः । KRT_4_0402ab
राजा श्रीमाञ्जयापीडः प्राप राज्यं ततः क्रमात् ॥ KRT_4_0402cd
पितामहसमो भूयादित्यमात्यवचः स्मरन् । KRT_4_0403ab
जिगीषुः संभृतबलो दिग्जयाय स निर्ययौ ॥ KRT_4_0403cd
स्वदेशादेव नयविद्वशं नीतैः समं नृपैः । KRT_4_0404ab
वृद्धान्पप्रच्छ निर्गच्छन्कश्मीरद्वारगोचरान् ॥ KRT_4_0404cd
पितामहस्य नः सैन्यं कियन्निर्गच्छतोभवत् । KRT_4_0405ab
इति ब्रूताद्य यात्रासु यूयं संख्यातसैनिकाः ॥ KRT_4_0405cd
कृतस्मितास्तमूचुस्ते किं प्रश्नेनामुना प्रभो । KRT_4_0406ab
वस्तु कश्चिदतिक्रान्तं नानुकर्तुं क्षमोधुना ॥ KRT_4_0406cd
कर्णीरथानां तस्यासीत्सपादं लक्षमीशितुः । KRT_4_0407ab
अशीतिस्तु सहस्राणि देवस्याद्य जयोद्यमे ॥ KRT_4_0407cd
तदाकर्ण्य जयापीडो बहु मेने न निर्जयम् । KRT_4_0408ab
क्षिप्रं क्षितेः संकुचन्त्याः कालस्य बलवत्तया ॥ KRT_4_0408cd
जिगीषोः क्ष्माभुजस्तस्य भावमालोक्य तादृशम् । KRT_4_0409ab
दधुर्भावज्ञताम् वृद्धा ललितादित्यभूपतेः ॥ KRT_4_0409cd
तस्य दूरप्रयातस्य स्यालो जज्जाभिधो बलात् । KRT_4_0410ab
द्रोहेणाक्रम्य कश्मीरान्स्वयं भेजे नृपासनम् ॥ KRT_4_0410cd
दिने दिने राजसैन्यात्स्वदेशस्मारिणस्ततः । KRT_4_0411ab
सैनिकाः संन्य1वर्तन्त स्वामिभक्तिप्राङ्मुखाः ॥ KRT_4_0411cd
प्रख्यापयिष्यन्स्वामेव शक्तिं परिकरं विना । KRT_4_0412ab
निश्चिकाय जयापीडो युक्तां कांचित्तु संविदम् ॥ KRT_4_0412cd
अभङ्गुरास्तेभिमानास्तस्यैवासन्मनस्विनः । KRT_4_0413ab
अत्यर्वर्तत यैरेष वैधात्रीरपि वामताः ॥ KRT_4_0413cd
स विसृज्य भुवं स्वाम् स्वाम् स मनोजवान् । KRT_4_0414ab
प्रयागमगमत्सैन्यैः परिमेयैर्निजैः समम् ॥ KRT_4_0414cd
तत्रावशिष्टानुच्चित्य वाजिनः स मनोजवान् । KRT_4_0415ab
द्विजेभ्यो लक्षमेकोनं प्रददौ भूरिदक्षिणम् ॥ KRT_4_0415cd
संपूर्णमन्यो लक्षं यः प्रदद्यादत्र वाजिनाम् । KRT_4_0416ab
तन्मुद्रयेयं मम्नुद्रा विनिवार्येत्युदीर्य च ॥ KRT_4_0416cd
श्रीजयापीडदेवस्येत्यक्षरैरुपलक्षिताम् । KRT_4_0417ab
दिग्देशगामिनो मुद्रां गाङ्गस्य पयसो ददौ ॥ KRT_4_0417cd
तन्मुद्राङ्कं पयः पीत्वा गाङ्गमद्यापि निर्मलम् । KRT_4_0418ab
चित्ते प्रवर्धते तापो भूपानामभिमानिनाम् ॥ KRT_4_0418cd
स्वदेशगम्नानुज्ञां सैन्यस्याप्तमुखेन1 सः । KRT_4_0419ab
दत्त्वा2 निशायामेकाकी निययौ कटकान्तरम् ॥ KRT_4_0419cd
मण्डलेषु नरेन्द्राणां पयोदानामिवार्यमा । KRT_4_0420ab
गौडराजाश्रयं गुप्तं जयन्ताख्येन भूभुजा ॥ KRT_4_0420cd
प्रविवेश क्रमेणाथ नगरं पौण्ड्रवर्धनम् । KRT_4_0421ab
यस्मिन्1सौराज्यरम्याभिः प्रीतः1 पौरविभूतिभिः ॥ KRT_4_0421cd

393.

--1) A3 ललितापीड.

394.

--1) A3 दूरं.

400.

--1) Thus A1 R G; वत्सरान्.

411.

--1) Thus A3; A1 स्वा न्यवर्तन्त.

419.

--1) Thus corr. by A3 from A1 ॰प्तसुक्योथ सः.

--2) Thus corr. by A3 from A1 कृत्वा(?).

422.

--1) Thus corr. by A3 from A1 तस्मि॰ and प्रीतिं.

[page 59]




लास्यं स द्रष्टुम1विशत्कार्तिकेयनिकेतनम् । KRT_4_0422ab
भरतानुगमा2लक्ष्यनृत्तगीतादिशास्त्रवित् ॥ KRT_4_0422cd
ततो देवगृहद्वारशिलामध्यास्त स क्षणम् ।1 KRT_4_0423ab
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ॥ KRT_4_0423cd
तेजोविशेषचकितैर्जनैः परिहृतान्तिकम् । KRT_4_0424ab
नर्तकी कमला नाम कान्तिमन्तं ददर्श तम् ॥ KRT_4_0424cd
असामान्याकृतेः पुंसः सा ददर्श सविस्मया । KRT_4_0425ab
अंसपृष्ठेन1 धावन्तं करं तस्यान्तरान्तरा ॥ KRT_4_0425cd
अचिन्तयत्ततो गूढं चरन्नेष भवेद्भुवम् । KRT_4_0426ab
राजा वा राजपुत्रो वा लोकोत्तरकुलोद्भवः ॥ KRT_4_0426cd
एवं1 महीतु2मभ्यासः पृष्ठस्थाः पर्णवीटिकाः । KRT_4_0427ab
अंसपृष्ठेन येनायं लसत्पाणि3ः प्रतिक्षणम् ॥ KRT_4_0427cd
लोलश्रोत्रपुटो मदोत्कमधुपापातात्ययोपि द्विपः सिंहोस1त्यपि पृष्ठतः करिकुले व्यावृत्य विप्रेक्षिता । KRT_4_0428ab
मेघौन्मुख्यशमेप्यशान्तवदनोद्गीर्णस्वरो बर्हिणश्चेष्टानां विरमेन्न हेतुविगमेप्यभ्यासदीर्घा स्थितिः ॥ KRT_4_0428cd
इत्यन्तश्चिन्तयन्ती सा कृत्वा संक्रान्तसंविदम् । KRT_4_0429ab
सखीमभिन्नहृदयां विससर्ज तदन्तिकम् ॥ KRT_4_0429cd
प्राग्वत्पृष्ठं गते पाणौ पूगख्ण्डांस्तयार्पितान् । KRT_4_0430ab
वक्त्रेक्षिपज्जयापीडः परिवृत्य ददर्श ताम् ॥ KRT_4_0430cd
भ्रूसंज्ञयासि कस्य त्वं पृष्टाया इति सुभ्रुवः । KRT_4_0431ab
ददत्या1 वीटिकास्तस्या वृत्तान्तमुपलब्धवान् ॥ KRT_4_0431cd
तथा जनितदाक्षिण्यतैस्तैर्मधुरभाषितैः । KRT_4_0432ab
सख्याः समाप्तनृत्ताया निन्ये स1 वसतिं शनैः ॥ KRT_4_0432cd
अग्राम्यपेशलालापा तथा तं सा विलासिनी । KRT_4_0433ab
उपाचरत्परार्ध्यश्रीः सोप्यभूद्विस्मितो यथा ॥ KRT_4_0433cd
ततः शशाङ्कधवले संजाते रजनीमुखे । KRT_4_0434ab
पाणिनालम्ब्य भ्रूपालं शय्यावेश्म विवेश सा ॥ KRT_4_0434cd
ततः काञ्चनपर्यङ्कशायी मैरेयमत्तया । KRT_4_0435ab
तथार्थितोपि शिथिलं विदधे नाधरांशुकम् ॥ KRT_4_0435cd
प्रवेशयन्निदं बृहद्वक्षस्ताम् सत्रपां ततः । KRT_4_0436ab
दीर्घबाहुः समाश्लिष्य स शनैर्दमब्रवीत् ॥ KRT_4_0436cd
न त्वं पद्मपलाशाक्षि न मे हृदयहारिणी । KRT_4_0437ab
किं तु कालानुरोधोयं सापराधं करोति माम् ॥ KRT_4_0437cd
दासस्तवायं कल्याणि गुणैः क्रीतोस्म्यकृत्रिमैः । KRT_4_0438ab
अचिराज्ज्ञातवृत्तान्ता ध्रुवं दाक्षिण्यमेष्यसि ॥ KRT_4_0438cd
कार्यशेषमनिष्पाद्य सज्जं मानिनि कंचन । KRT_4_0439ab
अभोगे कृतसंकल्पं सुखानां त्वमवेहि माम् ॥ KRT_4_0439cd
तामेवमुक्त्वा पर्यङ्कं साङ्गुलीयेन पाणिना । KRT_4_0440ab
वादयन्नि1व निःश्वस्य श्लोकमेतं पपाठ सः ॥ KRT_4_0440cd
असमाप्तिजिगीषस्य स्त्रीचिन्ता का मनस्विनः । KRT_4_0441ab
अनाक्रम्य जगत्कृत्स्नं1 नो संध्यां भजते रविः ॥ KRT_4_0441cd
श्लोकेनात्मगतं तेन पठितेन महीभुजा । KRT_4_0442ab
सा कलाकुशलाज्ञासीन्महान्तं कंचिदेव तम् ॥ KRT_4_0442cd
गन्तुकामं च तं प्रातर्नृपं प्रणयिनी बलात् । KRT_4_0443ab
अर्थयित्वा चिरं1 कालमप्रस्थानमयाचत ॥ KRT_4_0443cd
एकदा वन्दितुं संध्यां प्रयातः सरितस्तट1म् । KRT_4_0444ab
शिरायातो गृहं तस्या ददर्श भृशविह्वलम्2 KRT_4_0444cd
किमेतदिति पृष्टाय तमूचे सा शिचिस्मिता । KRT_4_0445ab
सिंहोत्र सुमहान्रात्रौ निपत्याहन्ति देहिनः ॥ KRT_4_0445cd
नरनागाश्वसंहारः कृतस्तेन दिने दिने । KRT_4_0446ab
त्वय्यभूवं चिरायाते तद्भयेन समाकुला ॥ KRT_4_0446cd
राजानो राजपुत्रा ता तद्भयेन विसूत्रिता । KRT_4_0447ab
गृहेभ्यो नात्र निर्यान्ति प्रवृत्ते क्षनादाक्षणे ॥ KRT_4_0447cd
तामिति ब्रुवतीं1 मुग्धां निषिध्य च विहस्य च । KRT_4_0448ab
सन्नीड इव तां रात्रिं जयापीडोत्यवाहयत् ॥ KRT_4_0448cd

422.

--1) द्रष्टु supplied by A3 in space left by A1.

--2) A3 gloss भरताचार्यकृतगीतशास्त्रसदृशं ज्ञात्वा.

423.

--1) Here two padas seem to be wanting.

425.

--1) Thus A1; A2 ॰पृष्ठेथ.

427.

--1) A3 नूनं.

--2) Emended; A गृहीतु॰.

--3) Thus corr. by A3 from A1 स्व.

440.

--1) Thus A3; A1 जगच्चित्रं.

443.

--1) A3 नितं.

444.

--1) A3 स सरित्तटम्.

--2) Thus A1; altered by later hand to ॰ह्वलाम्.

448.

--1) Thus corr. by later hand from A1 ब्रुवतां.

[page 60]




अपरेद्युर्दिनापाये निर्गतो नगरान्तरात् । KRT_4_0449ab
सिंहागमप्रतीक्षोभून्महावटतरोरधः ॥ KRT_4_0449cd
अदृश्यत ततो दूरादुत्फुल्लबकुलच्छविः । KRT_4_0450ab
अट्टहासः कृतान्तस्य संचारीव मृगाधिपः ॥ KRT_4_0450cd
अध्वनान्येन यान्तं तमथ मन्थरगामिनम् । KRT_4_0451ab
राजसिंहो1 नदसिंहं समाह्वयत हेलया ॥ KRT_4_0451cd
स्तब्धश्रोत्रे व्यात्तवक्त्रः कम्प्र1कूर्चः प्रदीप्तदृक् । KRT_4_0452ab
उदस्तपूर्वकायस्तं सर्गजः समुपाद्रवत् ॥ KRT_4_0452cd
तस्य न्यस्याननबिले कफोणिं पततः क्रुधा । KRT_4_0453ab
क्षिप्रकारी जयापीडो वक्षः क्षुरिकया1भिनत् ॥ KRT_4_0453cd
शोणितं जग्धगन्धेभसिन्दूराभं विमुञ्चता । KRT_4_0454ab
एकप्रहारभिन्नेन तेनात्यज्यत जीवितम् ॥ KRT_4_0454cd
आमुक्तव्रणपट्टः स कफोणिमथ गोपयन् । KRT_4_0455ab
प्रविश्य नर्तकीवेश्म निशि सुष्वाप पूर्ववत् ॥ KRT_4_0455cd
प्रभातायां विभवर्यां श्रुत्वा सिंहं हतं नृपः । KRT_4_0456ab
प्रहृष्टः कौतुकाद्द्रष्टुं जयन्ती निर्ययौ स्वयन् ॥ KRT_4_0456cd
स दृष्ट्वा तं महाकायमेकप्रहृतिसंहृतम् । KRT_4_0457ab
साश्चर्यो निश्चयान्मेने प्रहर्तारममानुषम् ॥ KRT_4_0457cd
तस्य दन्तान्तराल्लब्धं केयूरं पार्श्वगार्पितम् । KRT_4_0458ab
श्रीजयापीडनामाङ्कं ददर्शाथ सविस्मयः ॥ KRT_4_0458cd
स्यात्कुतोत्र स भूपाल इति ब्रुवति पार्थिवे । KRT_4_0459ab
जयापीडागमाशङ्कि पुरमासीद्भयाकुलम् ॥ KRT_4_0459cd
ततः पौरान्विमृश्यैवं जयन्तः क्षितिपोब्रवीत् । KRT_4_0460ab
प्रहर्षावसरे मूढाः कस्माद्वो भयसंभवः ॥ KRT_4_0460cd
श्रूयते हि जयापीडो राजा भुजबलोर्जितः । KRT_4_0461ab
केनापि हेतुना भ्राम्यन्नेकाक्येव दिगन्तरे ॥ KRT_4_0461cd
राजपुत्रः कल्लट इत्युक्ता कल्याणदेव्यसौ । KRT_4_0462ab
तस्मै नियमिता दातुं निष्पुत्रेण सता मया ॥ KRT_4_0462cd
सोन्वेष्यश्चेत्स्वयं प्राप्तस्तद्रत्नाहरणेच्छया1 KRT_4_0463ab
रत्नद्वीपं प्रतिष्ठासोर्निधानासादनं गृहात् ॥ KRT_4_0463cd
अस्मिन्नेव पुरे तेन भाव्यं भुवनशासिना । KRT_4_0464ab
ब्रूयादेनं समान्वेष्य योस्मै दद्यामभीप्सितम् ॥ KRT_4_0464cd
वाचि सप्रत्ययाः1 पौराः भूपतेः सत्यवादिनः । KRT_4_0465ab
अन्विष्य कमलावासवर्तिनं तं न्यवेदयन् ॥ KRT_4_0465cd
सामात्यान्तःपुरोभ्येत्य प्रयत्नेन प्रसाद्य तम् । KRT_4_0466ab
ततः स्ववेश्म नृपतिर्निनाय विहितोत्सवः ॥ KRT_4_0466cd
कल्याणदेव्यास्तेनाथ कल्याणाभिनिवेशिना । KRT_4_0467ab
राजलक्ष्म्या व्यपास्ताया इव सोजिग्रहत्करम् ॥ KRT_4_0467cd
व्यधाद्विनापि सामग्रीं तत्र शक्तिं प्रकाशयन् । KRT_4_0468ab
पञ्च गौडाधिपाञ्जित्वा श्वशुरं तदधीश्वरम् ॥ KRT_4_0468cd
गतशेषं1 प्रभुत्यक्तं सैन्यं संवाहयन्स्थितः । KRT_4_0469ab
मित्रशर्मात्मजो देवशर्मामात्यस्तमाययौ ॥ KRT_4_0469cd
निजदेशं प्रति ततः स प्रतस्थे तदर्थितः । KRT_4_0470ab
अग्रे जयश्रियं कुर्वन्पश्चात्तेथ सुलोचने1 KRT_4_0470cd
सिंहासनं जितादाजौ1 कन्यकुब्जमहीभुजः । KRT_4_0471ab
स राज्यककुदं राजा जहारोदारपौरुषः ॥ KRT_4_0471cd
तस्मिन्प्रविष्टे स्वभुवं स्फूर्जदूर्जितविक्रमे । KRT_4_0472ab
सैन्यैः समं समित्सज्जैर्जज्जो योद्धुं विनिर्ययौ ॥ KRT_4_0472cd
शुष्कलेत्राभिधे ग्रामे तेन सार्धं सुदा1रुणः । KRT_4_0473ab
जयापीडस्य संग्रामः सुबहूनि दिनान्यभूत् ॥ KRT_4_0473cd
अनुरक्तप्रजो राजा जज्जराज्यासहिष्णुभिः । KRT_4_0474ab
युधि सोन्वीयमानोभू1द्ग्राम्याटविकमण्डलैः ॥ KRT_4_0474cd
श्रीदेवो ग्रामचण्डालः प्राप्तो ग्राम्यैः समं युधि । KRT_4_0475ab
कोत्र जज्ज इति भ्राम्यन्योधान्पप्रच्छ सर्वतः ॥ KRT_4_0475cd
तृष्णार्तं स्वर्णभृङ्गारात्पिबन्तं वारि तस्य ते । KRT_4_0476ab
रणमध्ये हयारूढं तं दूरात्समदर्शयन् ॥ KRT_4_0476cd

451.

--1) Thus corr. by A3 from A1 ॰सिंहं.

452.

--1) Thus corr. by A3 from A1 कम्प॰.

453.

--1) A3 gloss खञ्जर्.

463.

--1) A2 gloss दृष्टान्तोयम्.

465.

--1) A4 gloss सविश्वासाः.

469.

--1) Thus A3; A1 ॰दादौ.

470.

--1) A4 gloss कमलानर्तकीं कल्याणदेवीं च.

471.

--1) Thus A3; A1 ॰दादौ.

474.

--1) Thus A3; A1 सोन्विष्यमानो.

[page 61]




भ्रमयन्क्षेपणीयं स क्षिप्त्वाश्मानं तदानने । KRT_4_0477ab
सोयं हतो मया जज्ज इत्यमोचक्रियोनदन् ॥ KRT_4_0477cd
सा1हायकाय राज्ञोहं यामीत्युक्त्वार्थिताशनः2 KRT_4_0478ab
मातुर्हसन्त्या जज्जस्य प्रतिज्ञायाययौ वधम् ॥ KRT_4_0478cd
अश्मसंरुग्ण1भीमास्यं मुमूर्षुं पतितं हयात् । KRT_4_0479ab
विवेष्टमानं मेदिन्यां जज्जं त्यक्त्वा ययुर्निजाः ॥ KRT_4_0479cd
स समर्थाहितापातचिन्तासततदुःस्थितः । KRT_4_0480ab
द्रोहार्जितेन1 राज्येन त्रिभिर्वर्षैर्व्ययुज्यत ॥ KRT_4_0480cd
न्यासापहाराद्वणिजां वेश्यानां कामिवञ्चनात् । KRT_4_0481ab
द्रोहाच्चोपनता1 राज्ञामस्थिरा एव संपदः ॥ KRT_4_0481cd
हते जज्जे जयापीडः प्रत्यावृत्य निजां श्रियम् । KRT_4_0482ab
जग्राह दोष्णा भूभारं कृत्येन च सतां मनः ॥ KRT_4_0482cd
प्रपेदे यत्र कल्याणं स विरोधिवधान्नृपः । KRT_4_0483ab
देशे कल्याणपुरकृत्तत्र कल्याणदेव्यभूत् ॥ KRT_4_0483cd
राजा मल्हाणपुर1कृच्चक्रे विपुल1केशवम् । KRT_4_0484ab
कमला सा3 स्वनाम्नापि कम्लाख्यं4 पुरं व्यधात् ॥ KRT_4_0484cd
महाप्रतीहारपीटा1धिकारं प्रतिपद्य सः । KRT_4_0485ab
कल्याणदेवी2दाक्षिण्यादकरोदधिकोन्नतिम्3 KRT_4_0485cd
उत्पत्तिभूमौ देशेस्मिन्दूरदूरतिरोहिता2 KRT_4_0486ab
कश्यपेन वितस्तेव तेन विद्यावतारिता ॥ KRT_4_0486cd
वचोमूर्खोयमित्येव कस्मैचिद्वदते स्फुटम् । KRT_4_0487ab
सर्वज्ञाना1न्ददच्चक्रे सर्वान्विद्याभियोगिनः ॥ KRT_4_0487cd
देशान्तरादागमय्य1 व्याचक्षाणा2न्क्षमापतिः । KRT_4_0488ab
प्रावर्तयत विच्छिन्नं महाभाष्यं स्वमण्डले ॥ KRT_4_0488cd
क्षीराभिधाच्छ1ब्दविद्योपाध्यायात्संभृतश्रुतः । KRT_4_0489ab
बुधैः सह ययौ वृद्धिं स जयापीडपण्डितः ॥ KRT_4_0489cd
भूपतेरात्मना स्पर्धा चक्षमे न स कस्यचित् । KRT_4_0490ab
आत्मनस्तु बुधैः स्पर्धी शुद्धधीर्वह्वमन्यत ॥ KRT_4_0490cd
तावत्पण्डितशब्देभूद्राजशब्दादपि प्रथा । KRT_4_0491ab
तैस्तैर्दोषैर्न तु म्लानिं कालान्तरवदाययौ ॥ KRT_4_0491cd
नृपतौ विद्वदायत्ते राज1सांमुख्यकाङ्क्षिभिः । KRT_4_0492ab
गृहा बभूवुर्विदुषां व्याप्ताः सेवागतैर्नृपैः ॥ KRT_4_0492cd
समग्रहीत्तथा राजा सोन्विष्य निखिलान्बुधान् । KRT_4_0493ab
विद्वद्दुर्भिक्षमभवद्यथान्यनृपमण्डले ॥ KRT_4_0493cd
अध्यक्षो भक्तशालायां शुक्रदन्तस्य मन्त्रिणः । KRT_4_0494ab
विद्वत्तया थक्कि1याख्यस्तेन स्वीकृत्य वर्धितः ॥ KRT_4_0494cd
विद्वान्दीनारलक्षेण प्रत्यहं कृतवेतनः । KRT_4_0495ab
भट्टोभूदुद्भ1टस्तस्य भूमिभर्तुः सभापतिः ॥ KRT_4_0495cd
स दामोदरगुप्ताख्यं कुट्टनीमतकारिण1म् । KRT_4_0496ab
कविं कविं1 बलिरिव धुर्यं धीसचिवं व्यधात् ॥ KRT_4_0496cd
मनोरथः शङ्खदन्तश्चटकः संधिमांस्तथा । KRT_4_0497ab
बभूवुः कवयस्तस्य वामनाद्याश्च मन्त्रिणः ॥ KRT_4_0497cd
स स्वप्ने1 पश्चिमाशायां लक्षयन्नुदयं रवेः । KRT_4_0498ab
देशे धर्मोत्तराचार्यं प्रविष्टं साध्वमन्यत ॥ KRT_4_0498cd
सचेताः संस्तवव्यक्तविवक्तृत्वो बभूव सः । KRT_4_0499ab
भावानां भुज्यमानानामास्वादान्तरविन्नृपः ॥ KRT_4_0499cd
अपश्यद्भिर्महास्वादान्भावान्स्वादुविवेकिभिः । KRT_4_0500ab
किं ज्ञेयमशनादन्यत्क्ष्मापैरन्धै1रिवोक्षभिः ॥ KRT_4_0500cd

478.

--1) A2 indicates by asterisks and the marginal note मण्डलैः साहायकाय, a different reading in which this verse followed after verse 474.

--2) Thus A2; A1 हिताशनः.

479.

--1) Thus A1; A3 ॰संरोध॰.

480.

--1) Thus A3; A1 द्रोहाज्जितेन.

481.

--1) Thus corr. by A3 from A1 स्वा.

484.

--1) A1 gloss मलरो इति भाषया.

--2) Doubtful: thus A2; A1 चिरलके॰; A3 मरलकेशवम्.

--3) Thus corr. by A3 from A1 स्वा.

--2) A2 gloss कलमपुरं.

485.

--1) Thus corr. by A2 from A1 ॰पेडाधि॰. Cf. महाप्रतीहारपीडा iv 142.

--2) Thus A1; A3 ॰देवीं and ॰न्नताम्.

486.

--1) Thus G R Edd.; A ॰हितौ.

487.

--1) वैज्ञाना supplied by A3 in space left by A1.

488.

--1) A3 gloss प्रापय्य.

--2) Thus A3; A1 ॰चक्षाणः.

489.

--1) A2 gloss क्षीरस्वामिनः.

492.

--1) Thus corr. by A1 from राज्य॰.

494.

--1) Thus corr. by later hand from A1 थाक्वया.

495.

--1) A2 gloss भट्टोद्भट आलङ्कारिकः.

496.

--1) A3 ॰कारणम्.

--2) A3 gloss शुक्रं॰.

498.

--1) Thus A3; A1 सुस्वप्नं,

--2) Thus according to marginal note of A3: देश धर्मोत्तराचार्यमित्यन्यादर्शे; A1 देशे धर्मोत्तराचार्ये.

500.

--1) Thus corr. by A2 from A1 ॰रन्यैरि॰.

[page 62]




आरूढस्य चितां कृतानुमरणोद्योगप्रियाकुङ्गनं1 पुण्ड्रेक्षद्रवपानमुल्बणमहामोहप्रलुप्तस्मृतेः । KRT_4_0501ab
वीतासोरवतंसमाल्यवलयामोदश्च यादृग्भवेद्भावानां सुभगः स्वभावमहिमा निश्चेतसस्तादृशः ॥ KRT_4_0501cd
मन्त्रविक्रमयोस्तस्य द्वयोर्दर्पणयोरिव । KRT_4_0502ab
एकैव बिम्बिता मूर्तिः सहस्रगुणतां ययौ ॥ KRT_4_0502cd
आंकु1र्वन्विगुणामाज्ञां लङ्केकन्द्रा1त्पञ्च राक्षसान् । KRT_4_0503ab
तेनानयेति जगदे दूतो जातु पुरः स्थितः ॥ KRT_4_0503cd
सांधिविग्रहिकः1 सोथ गच्छन्पोताच्च्युतोम्बुधौ । KRT_4_0504ab
प्राप पारं तिमिग्रासं तिमिमुत्पाट्य निर्गतः ॥ KRT_4_0504cd
प्रियमर्त्यो रामभक्त्या नृपाज्ञालेखदायिनम् । KRT_4_0505ab
स्वदेशमनयद्दत्तै रक्षोभिस्तं विभीषणः ॥ KRT_4_0505cd
दूतं वित्तैः पूरयित्वा सरोगाधं च राक्षसैः । KRT_4_0506ab
चक्रे जयपुरं कोट्टं त्रिविष्टपसमं नृपः ॥ KRT_4_0506cd
बुद्ध1त्रयं महाकारं विहारं च विधाय सः । KRT_4_0507ab
नगरान्तर्जयादेवीं पुण्यकर्मा स निर्ममे ॥ KRT_4_0507cd
तत्पुरे चतुरात्मा च शेषशायी च केशवः । KRT_4_0508ab
विष्णुलोकस्थितिं त्यक्त्वा ध्रुवं बध्नाति संनिधिम् ॥ KRT_4_0508cd
अन्यत्कर्मान्तरं किंचित्कारयित्वा स राक्षसान् । KRT_4_0509ab
प्यधात्कारुभिरेवाम्भ इति शंसन्ति केचन ॥ KRT_4_0509cd
स हि स्वप्ने जलान्तर्मे कुरु द्वारवतीमिति । KRT_4_0510ab
उक्तः कंसारिणा चक्रे विनिर्माणं तथाविधम् ॥ KRT_4_0510cd
श्रीद्वारवत्यधिष्ठानं बाह्यं1 कोट्टं तथा ह्यसौ । KRT_4_0511ab
अभ्यंतरं2 जयपुरं ब्रूतेद्याप्यखिलो जनः ॥ KRT_4_0511cd
मन्त्री पञ्चमहाशब्दभाजनं जगतीभुजः । KRT_4_0512ab
तस्मिञ्जयपुरे कोट्टे जयदत्तो व्यधान्मठम् ॥ KRT_4_0512cd
राजक्षत्तुः प्रमोदस्य जामाता मथुरापतेः1 KRT_4_0513ab
आचाभिधो व्यरचयच्छुचिराचेश्वरं हरम् ॥ KRT_4_0513cd
पुनः संभृतसामग्र्यो दिग्जयाय विनिर्ययौ । KRT_4_0514ab
बलैर्जलधिवेलाद्रीन्द्राघयन्नलघुद्विपैः ॥ KRT_4_0514cd
संप्रविष्टापि पूर्वाब्धिम1विच्छिन्ना हिमाचले । KRT_4_0515ab
भगीरथस्य गङ्गेव रेजे तस्यानुगा चमूः ॥ KRT_4_0515cd
सार्धं प्रचण्डैश्चण्डालैरटन्तः कटकाद्बहिः । KRT_4_0516ab
तस्यासन्यामिका रात्रौ मुम्मुनिप्रमुखा नृपाः ॥ KRT_4_0516cd
नामान्यट्टिनयादित्य इति प्रख्यापयन्नृपः । KRT_4_0517ab
पूर्वाशां विनयादित्यपुरेणालंकृतां व्यधात् ॥ KRT_4_0517cd
अत्युत्सेकेन महसा1 साहसाध्यवसायिनाम्2 KRT_4_0518ab
श्रीरारोहति संदेहं महतामपि भूभृताम् ॥ KRT_4_0518cd
भीमसेनाभिधनस्य स दुर्गं पूर्वदिक्पते1ः । KRT_4_0519ab
निःशब्दो व्रतिभिः सार्धं व्रतिलिङ्गी विवेश यत् ॥ KRT_4_0519cd
तं रन्ध्रान्वेषिणं तत्र परिज्ञाय चिरस्थितः । KRT_4_0520ab
भ्राता जज्जस्य सिद्धाख्यो गत्वा राज्ञे न्यवेदयत् ॥ KRT_4_0520cd
भूपतिं1 भीमसेनोथ राजाकस्माद्बबन्ध तम् । KRT_4_0521ab
नहुषाजगरो भीममिव भीमपराक्रमम् ॥ KRT_4_0521cd
तस्मिन्वीरे तथा बद्धे धुर्ये पुरुषकारिणाम् । KRT_4_0522ab
पौरुषद्वेषिणा जाने दैवेनोन्नमितं शिरः ॥ KRT_4_0522cd
जयापीडस्त्वसंमूढो व्यसनेप्यतिदारुणे । KRT_4_0523ab
तांस्तान्संचिन्तयन्नासीदुपायानुदयोन्मुखः ॥ KRT_4_0523cd
अत्रान्तरे नरपतेः पौराणामतिदुस्तरा । KRT_4_0524ab
लूता1मयकृता व्यापदुदपद्यत मण्डले ॥ KRT_4_0524cd

501.

--1) A2 note in margin; आरूढस्येत्यादिस्थाने षण्ढस्योन्मदबालपङ्कजमुखीपीनस्तनालिङ्गनमित्यपि पाठो रम्यः.

503.

--1) The original reading of A1, अकुर्वन्वि॰, has been corrected into आकुर्वन्त्वि॰ by a later hand, probably A2; A2 explains the latter reading by the gloss विगुणानपि आज्ञामाकुर्वन् आं अङ्गीकारे. A3 gives the interlinear note अकुर्वन्विगुणामित्यन्यादर्शे, and explains this reading in margin: दूतः किं कुर्वन् आज्ञां राजसम्बन्धिनां निष्फलां अकुर्वन् न विरचयन् मानयन्नाज्ञामित्यर्थः.

--2) Thus corr. by A2 from A1 लङ्केन्द्रान्पञ्च.

504.

--1) Thus corr. by later hand from A1 ॰ग्रहक.

507.

--1) चुद्ध supplied by A3 in space left by A1; found also in G R; C पुर॰.

511.

--1) Thus A R G; C राज्यं.

--2) A3 gloss अन्तर्कोट् इति भाषया.

513.

--1) Thus corr. by A2 from A1 मधुरा॰.

515.

--1) Thus corr. by A3 from A1 ॰द्रिम्.

518.

--1) Thus A3; A1 सहसा.

--2) Thus corr. A3 from A1 सहसाव्यवसायिनाम्; A3 gloss साहसेन हिताहितानपेक्षेण कर्मणा अद्यवसायो येषां.

519..

--1) Thus A3; A1 ॰भूपते.

521.

--1) Thus corr. by A3 from A1 ॰पतिर्भीम॰.

524.

--1) A2 gloss उच्छूनो रक्तवर्णः पिटकाकृतिविस्तृतः सञ्चारी च त्वचि रोगविशेषः लूताख्यः लोत् इति प्रसिद्धः.

[page 63]




आमयः स्पर्शसंचारी1 तत्र व्यापादकश्च सः । KRT_4_0525ab
देशदोषादतो जन्तुर्लूताव्याप्तो विवर्ज्यते ॥ KRT_4_0525cd
तदाकर्ण्य जयापीडो जातोपायप्रयुक्तधीः । KRT_4_0526ab
स्वभृत्येनोपयुक्तानि द्रव्याण्यानीतवान्रहः ॥ KRT_4_0526cd
तैः पित्तोद्रेचकैर्भुक्तैर्ज्वलत्पित्तोवहज्ज्वरम् । KRT_4_0527ab
वज्रवृक्षपयश्चाङ्गे क्षिप्त्वा सपिटकोभवत् ॥ KRT_4_0527cd
तं लूताव्याप्तमाकर्ण्य त्रिपक्षो रक्षिणां मुखात् । KRT_4_0528ab
विपत्स्यते ध्रुवमिति ध्यात्वा देशाद्बहिर्व्यधात् ॥ KRT_4_0528cd
एवं स्वमतिमाहात्म्यात्संतीर्णो विपदर्णवात् । KRT_4_0529ab
व्याप्तव्योमाग्रहीद्दुगं यशश्च अरिपन्थिनः ॥ KRT_4_0529cd
यः सर्वकालमबुधैः परिहस्यमानो मूलाङ्कुराद्यपि न जातु पुरस्करोति । KRT_4_0530ab
व्यापत्सु शास्त्रविटपी स फलं प्रसूय पुंसः किलैकपद एव लुनात्यलक्ष्मीम् ॥ KRT_4_0530cd
तमैच्छदभिसंधातुं विद्याविक्रमसंयुतः । KRT_4_0531ab
मायाव्यरमुडिर्नाम राजा नेपालपालकः ॥ KRT_4_0531cd
अकृतप्रणति1स्तस्य2 प्रविष्टस्य स्वमण्डलम् । KRT_4_0532ab
अग्रात्3सुदूरमध्वानं ससैन्योपससार सः ॥ KRT_4_0532cd
जिगीषोस्1तस्य तु तथा तत्तत्पार्थिवनिर्जयः । KRT_4_0533ab
पृथक्प्रयत्ननिर्वर्त्यो नाभूत्तदनुसारिणः ॥ KRT_4_0533cd
मग्नं क्वापि क्वचिद्दृश्यं प्रतिदेशं स वैरिणम् । KRT_4_0534ab
श्ये1नः कपोतं कक्ष्यान्तैवान्विष्य2ञ्जगाम सः ॥ KRT_4_0534cd
ततो निःशेषितापाये तस्मिन्कुर्वन्स दिग्जयम् । KRT_4_0535ab
आसन्नाब्धेस्तटे सिन्धो1ः समुपावेशयद्बलम् ॥ KRT_4_0535cd
प्रतस्थे दिवसैर्द्वित्रैरथ पूर्वार्णवोन्मुखः । KRT_4_0536ab
कर्षन्वेलानिलस्पर्शोत्सृष्टध्वजपटाश्रमूः ॥ KRT_4_0536cd
ततस्तस्मिन्सरित्पारे दक्षिणस्मिन्क्षमापतेः । KRT_4_0537ab
तस्थावरमुडि1ः सैन्यं स्वच्छत्राङ्कं प्रकाशयन् ॥ KRT_4_0537cd
भूरिभेरीरवोद्गारि प्रबलं वीक्ष्य तद्बलम् । KRT_4_0538ab
प्रजज्वाल जयापीडः पीतसर्पिरिवानलः ॥ KRT_4_0538cd
स जानुदघ्रं निर्विघ्नं पश्यन्नग्रे सरिज्जलम् । KRT_4_0539ab
अपूर्वत्वादभूमिज्ञः क्रुद्धस्तर्तुं1 व्यगाहत ॥ KRT_4_0539cd
मध्यं प्राप्ते नृपे पूर्णा वेलया वर्धमानया । KRT_4_0540ab
अकालेभूदगाधाम्भाः सार्णवाभ्यर्णगा सरित् ॥ KRT_4_0540cd
नरनागाश्वबहुलं तथा सैन्यं महीपतेः । KRT_4_0541ab
प्रवृद्धया प्लाव्यमानं क्षणात्संक्षयमाययौ ॥ KRT_4_0541cd
नृपतिर्वीचिसंमर्द1भ्रंशिताभरणांशुकः । KRT_4_0542ab
बाहुभ्यां लहरीश्छिन्दञ्जलैर्दूरमनीयत ॥ KRT_4_0542cd
एकस्य करुणाक्रन्दैः सैन्यस्यान्यस्य गर्जितैः । KRT_4_0543ab
सरित्तरङ्गघोषैश्च बभूवुस्तुमुला दिशः ॥ KRT_4_0543cd
क्षिप्रकारी सदृतिभि1ः संनद्धैः सरितोन्तरात् । KRT_4_0544ab
स चाकृष्य जयापीडं बबध विहितोत्सवः । KRT_4_0544cd
दैवस्याम्बुमुचश्च नास्ति नियमः कोप्यानुकूल्यं प्रति व्यञ्जन्यः प्रियमुत्कटं घटयते जन्तोः क्षणादप्रियम् । KRT_4_0545ab
क्षिप्रं दीर्घनिदाघवासरविपत्संतापनिर्वापणं प्रादुष्कृत्य वनस्पतेः प्रकुरुते विद्युद्विसर्गं च यः ॥ KRT_4_0545cd
स कालगण्डिकातीराश्रयात्युच्चाश्मवेश्मनि । KRT_4_0546ab
निचिक्षेप जयापीडमाप्तानां1 रक्षिणां करे ॥ KRT_4_0546cd
तथा काश्मीरिको राजा निमग्नो व्यसने पुनः । KRT_4_0547ab
स किंकर्तव्यतामूढः शुचा गूढमदह्यत ॥ KRT_4_0547cd
कलावत्सु शशाङ्कोपि तेजस्विष्वर्यमापि तम् । KRT_4_0548ab
न ददर्श यथा धीमान्स ररक्ष तथा नृपः ॥ KRT_4_0548cd
अपश्यन्निर्गत1ः किंचिदालोकन्यस्तलोचन2ः । KRT_4_0549ab
आसन्नां तटिनीमासीदुपायांश्च स चिन्तयन् ॥ KRT_4_0549cd

525.

--1) Thus corr. by A1 from सर्वसं॰.

532.

--1) A1 gloss आरमुडिः.

--2) A4 gloss जयापीडस्य.

--2) Thus A1; A3 अगात्सु॰; G R have both readings.

533.

--1) A4 gloss जयापीडस्य.

534.

--1) A3 gloss श्येनः कपोतं भक्षयतीति प्रसिद्धिः.

--2) Emended; A G R ॰न्वेष्य॰.

535.

--1) A2 gloss सरितः.

537.

--1) Thus corr. by A3 from A1 तस्यावुरसुडेः.

539.

--1) Thus corr. by A2 from A1 ॰स्तंतं.

542.

--1) Thus corr. by A2 from A1 ॰मर्म॰.

544.

--1) A2 gloss दृतिः जलोत्तरणार्थं श्नाहा इति प्रसिद्धा.

546.

--1) Thus corr. by A3 from A1 ॰पीडं सप्तानां.

549.

--1) Thus corr. by later hand from A1 निर्गतं.

--2) A3 gloss आलोक्यतेतेनेत्यालोकः वातायनं । तस्मिन् न्यस्ते लोचने येन सः.

[page 64]




अवस्थावेदकास्तत्र1 ग्रथिताः पृथिवीभुजा । KRT_4_0550ab
आर्द्रान्तःकरणैः श्लोकाः स्मर्यन्तेद्यापि सूरिभिः ॥ KRT_4_0550cd
यथा तस्मिन्स्थिते1 मानी देवशर्मनैव मन्त्रिषु । KRT_4_0551ab
चिन्तयन्स्वामिसंनानमनिशं पर्यतप्यत ॥ KRT_4_0551cd
भर्तुः स्वदेहत्यागेन1 स हितं कर्तुमुद्यतः । KRT_4_0552ab
दूतैररमुडे2श्चक्रे प्रियवाग्भिः प्रलोभबम्2 KRT_4_0552cd
जयापीडश्रिया साकं राज्यं कश्मीरमण्डले । KRT_4_0553ab
दास्यामि तुभ्यमित्यस्य दूतैः स श्रावितोभवत् ॥ KRT_4_0553cd
प्राप्तेषु प्रतिदूतेषु पूर्णायामथ संविदि । KRT_4_0554ab
गृहीतकटको मन्त्री नेपालविषयं ययौ ॥ KRT_4_0554cd
स कालगण्डिकासिन्धोरर्वाचि कटकं तटे । KRT_4_0555ab
स्थापयित्वा परं पारं ययौ मितपरिच्छदः ॥ KRT_4_0555cd
सामन्तैरग्रमायातैस्ताम् सभां संप्रवेशितम् । KRT_4_0556ab
सत्कृत्यारमुडि1ः प्रह्नं न्यवेशयत विष्ठरे ॥ KRT_4_0556cd
अध्वश्रान्त इति क्षिप्रं प्रतिमुक्त1ः क्षमाभुजा । KRT_4_0557ab
तद्विसृष्टोपचारस्तन्निनायावसथे दिनम् । KRT_4_0557cd
स चारमुडिभूभृच्च पीतकोशौ1 परस्परम् । KRT_4_0558ab
आसतां निर्जनेन्येद्युः कर्तव्यकृतनिश्चयौ ॥ KRT_4_0558cd
नृपमूचेथ सचिवो जयापीडार्जितं धनम् । KRT_4_0559ab
अस्ति सैन्ये तदाप्तानां तस्य वा विदितं च तत् ॥ KRT_4_0559cd
दानेन भविता मोक्षस्तवेत्युक्त्वा विमोहयन् । KRT_4_0560ab
तस्मात्तं प्रष्टुमिच्छामि क्व व् असु न्यस्तमित्यहम् ॥ KRT_4_0560cd
अत एव मया सैन्यं संहतं न प्रवेशितम् । KRT_4_0561ab
यदेत1न्मध्यगाः शक्या न बन्द्धुं1 न्यासधारिणः ॥ KRT_4_0561cd
तस्मादेकैकमाहूय तेषु बद्धेषु सैनिकः । KRT_4_0562ab
कोपमज्ञातहृदया न यास्यन्ति विवक्षवः ॥ KRT_4_0562cd
एवं विमोहितात्तस्मात्प्राज्ञोनुज्ञां1 स लब्धवान् । KRT_4_0563ab
बद्धस्य प्रययौ पार्श्वं जयापीडमहीभुजः ॥ KRT_4_0563cd
तदालोकनजं शोकं गोपयन्1धैर्यसागरः । KRT_4_0564ab
गृहं तन्निर्जनं कृत्वा क्षिप्रं पप्रच्छ तं नृपम् ॥ KRT_4_0564cd
अपि त्वया निजं तेजो भित्तिभूतं न हारितम् । KRT_4_0565ab
तस्मिन्हि सति सिध्यन्ति साहसालेख्यकल्पनाः ॥ KRT_4_0565cd
स तं बभाषे निःशस्त्रो मन्त्रिन्नेवं व्यवस्थितः । KRT_4_0566ab
अद्भुतं कर्म किं कुर्यां ध्रियमाणेन तेजसा ॥ KRT_4_0566cd
मन्त्री तमूचे तेजश्चेद्राजन्न निसृतं तव । KRT_4_0567ab
जानीहि तत्क्षणेनैव लङ्घितं विपदर्णवम् ॥ KRT_4_0567cd
अपि वातायनादस्मात्पतित्वा निम्नगाम्भसि । KRT_4_0568ab
पारं गन्तुं समर्थोसि सैन्यं दूरपाताद्विदीर्यते ॥ KRT_4_0568cd
राजा जगाद तं नास्मात्पतित्र्वोत्थीयतेम्भसः । KRT_4_0569ab
विना दूतिं दृतिश्चात्र दूरपाताद्विदीर्यते ॥ KRT_4_0569cd
तस्मान्नायमुपायोत्र न च नाम विमानितः । KRT_4_0570ab
बहु मन्ये तनुत्यागमनिर्मथ्यापकारिणम् ॥ KRT_4_0570cd
ततो1 निश्चित्य सोमात्यस्तमवादीन्महीपते । KRT_4_0571ab
बहिः केनाप्युपायेन बहेस्त्वं2 नालिकाद्वयम्3 KRT_4_0571cd
प्रविश्यैकाकिनैवाथ द्रष्टव्यः संभृतो मया । KRT_4_0572ab
सरिदुत्तरणोपायः सोनुष्ठेयोप्यशङ्कितम् ॥ KRT_4_0572cd
श्रुत्वेति निर्गतो गत्वा पा1युक्षालनवेश्म सः । KRT_4_0573ab
सविलम्बं बहिर्वेला2ं तदुक्तामत्यवाहयत् ॥ KRT_4_0573cd
एकाकी संप्रविष्टोथ तं ददर्श च्युतं क्षितौ । KRT_4_0574ab
विपन्नं गलमुद्बध्य दृढया चेलचीरया ॥ KRT_4_0574cd

550.

--1) A3 gloss बन्धनवेश्मनि.

551.

--1) Thus corr. by later hand from A1 ॰न्स्थितो.

552.

--1) supplied by A3.

--2) Enended; A1 ॰रारमुडैश्चक्रे, changed by later hand to ॰मुडेश्चक्रे.

--3) Thus corr. by later hand from A1 ग्भिर्विलोभनम्.

556.

--1) Thus corr. by A3 from A1 ॰डेः.

557.

--1) Thus A1; A3 प्रतिक्षिप्त.

558.

--1) A2 gloss पीतकोशौ कृतद्रौहिकावित्यर्थः; to द्रौहिका॰ A2 adds the note शपथः.

561.

--1) Thus corr. A13 from A1 यदि जन्म॰; A3 gloss follow A3.

564.

--1) Thus corr. by A3 from A1 दर्शय॰.

571.

--1) THus corr. by A3 from A1 इति.

--2) Thus corr. by later hand from A1 वहस्त्वं; A3 gloss वहेः गमयेत्यर्थः.

--2) A3 gloss घटिकाद्वयमित्यर्थः.

573.

--1) Thus corr. by A2 from A1 पाद॰.

--2) A3 gloss घटिकाद्वयरूपां.

[page 65]




1द्यो व्यापादिततनुः श्वासापूरितविग्रहः2 KRT_4_0575ab
अभेद्योहं तव धृ3तिर्मामा4रुह्य तरापगाम् ॥ KRT_4_0575cd
आरोढुरूरु1बन्धाय स्वोर्वोरुष्णीषपट्टिका2 KRT_4_0576ab
बद्धा मया तं प्राविश्य क्षिप्रमेव पताम्भसि ॥ KRT_4_0576cd
नखनिर्भिन्नगात्रास्रलिखितामिति संविदम् । KRT_4_0577ab
दृष्ट्वा चावाचयत्कण्ठनिबद्धांशुकपल्लवे ॥ तिलकम्॥ KRT_4_0577cd
विस्मयस्नेहयोः पश्चात्पूर्वं स सरितस्ततः । KRT_4_0578ab
प्रवाहे पतितो राजा परं पारं समासदत् ॥ KRT_4_0578cd
प्राप्तसैन्यः प्रविश्याथ क्षणेनैव निनाय सः । KRT_4_0579ab
तमशेषं सभापालं नेपालविषयं क्षयम् ॥ KRT_4_0579cd
रक्षिणोपि न यावत्तमजानन्बन्धनाच्च्युतम् । KRT_4_0580ab
तावदेव कथाशेषं तं चकार सः ॥ KRT_4_0580cd
नृत्यत्कबन्धः स्वर्गस्त्रीमुक्तस्रक्तूर्यघोषवान् । KRT_4_0581ab
भूपतेर्बन्धनान्मोक्षे बभूव समरोत्सवः ॥ KRT_4_0581cd
दावानलोल्बणभुवो गिरयो निदाघे यत्रैव दूरमितरे परिवर्जनीयाः । KRT_4_0582ab
तत्रैव संभवति सान्द्रहिमद्रवार्द्रश्चित्रं तुषारशिखरी नितरां निषेव्यः ॥ KRT_4_0582cd
जज्जादीनां क्षणे1 यत्र हब्न स्वानुद्रुहामभूत् । KRT_4_0583ab
तत्रैव मन्त्रिणश्चित्रं कृतिनो देवशर्मणः ॥ KRT_4_0583cd
नाभूद्धि सदृशः1 सूनुः स पितुर्मित्रशर्मणः । KRT_4_0584ab
तमोमयो भासुरस्य2 भानोरिव शनैश्चरः ॥ KRT_4_0584cd
रक्षारत्नोपमे तस्मिन्सचिवेस्तमुपागते । KRT_4_0585ab
प्राप्तामपि श्रियं मेने नृपतिर्हरितामिव ॥ KRT_4_0585cd
तस्य दिग्विजयस्यान्ते मानम्लानिर्विनिर्ययौ । KRT_4_0586ab
मानसात्पृथिवीभर्तुर्नामात्योपक्रिया पुनः ॥ KRT_4_0586cd
चित्रं जितवतस्तस्य स्त्रीराज्ये मण्डलं महत् । KRT_4_0587ab
इन्द्रियग्रामविजयं बह्वमन्यन्त भूभुजः ॥ KRT_4_0587cd
कर्णश्रीपटमाबध्य स्त्रीराज्यान्निर्जिताद्धृतम् । KRT_4_0588ab
धर्माधिकरणाख्यं च कर्मस्थानं विनिर्ममे ॥ KRT_4_0588cd
द्वितीयं चलगञ्जाख्यं कर्मस्थानमपि व्यधात् । KRT_4_0589ab
उपयुक्तं प्रयाणेषु गञ्जे दूरस्थिते निजे ॥ KRT_4_0589cd
किमन्यत्तद्भुजावासनिवासिन्या जयश्रियः । KRT_4_0590ab
चत्वारोम्बुधयोभूवन्विलासमणिदर्पणाः ॥ KRT_4_0590cd
पुनः प्रविश्य कश्मीरान्स भूपैः परिवारितः । KRT_4_0591ab
चिराय बुभुजे राजा विजयोपार्जितां श्रियम् ॥ KRT_4_0591cd
तं कदाचिन्नृपं स्वप्ने सर्वाशाविजयोर्जितम् । KRT_4_0592ab
पुमान्दिव्याकृतिः कोपि व्याजहार कृताञ्जलिः ॥ KRT_4_0592cd
सुखं त्वद्विषये राजन्वसन्नस्मि सबान्धवः । KRT_4_0593ab
नागेन्द्रोहं महापद्मनामा त्वाम् शरणं श्रितः ॥ KRT_4_0593cd
द्राविडो मान्त्रिकः कश्चिन्मामितो नेतुमुद्यतः । KRT_4_0594ab
जलाकाङ्क्षिणि वित्तेन विक्रेतुं मरुमण्डले ॥ KRT_4_0594cd
तस्माच्चेत्पासि मां तत्ते स्वर्णधातुभुवं गिरिम् । KRT_4_0595ab
स्वदेशे दर्शयिष्यामि स्फीतोपकृतिकारिणः ॥ KRT_4_0595cd
राजा स्वप्ने निशम्येति दिक्षु संप्रेरितैश्चरैः1 KRT_4_0596ab
कुतोपि प्राप्तमानीय तां पप्रच्छ चिकीर्षितम् ॥ KRT_4_0596cd
दत्ताभयः स नागोक्तं यथावत्सर्वमुक्तवान् । KRT_4_0597ab
सविस्मयेन भूभर्त्रा स्वयं भूयोप्यपृछ्यत ॥ KRT_4_0597cd
भूरियोजनविस्तीर्णात्सरसोभ्यन्तरात्त्वया । KRT_4_0598ab
नागः प्रभावोत्कृष्टः स निष्क्रष्टुं शक्यते कथम् ॥ KRT_4_0598cd
स तं व्यजिज्ञपद्राजन्नचिन्त्या मन्त्रशक्तयः । KRT_4_0599ab
ताश्चेद्दिदृक्षसे क्षिप्रमेत्याश्चर्यं विलोक्यताम् ॥ KRT_4_0599cd
अथानुगम्यमानः स राज्ञा प्राप्तः सरोन्तिकम् । KRT_4_0600ab
अभिमन्त्र्योज्झितैर्बाणैर्बद्धाशोशोषयज्जलम् ॥ KRT_4_0600cd

575.

--1) A2 gloss सद्यो व्यापादिततनुरित्यादि पताम्भसीत्यन्ता शिक्षा राज्ञः कृते नखनिर्भिन्नस्वशरीररक्तेन लिखिता तेन कृतज्ञेन संत्रिवरेण स्वकीयकण्ठनिबद्धे वस्त्रखण्डे.

--2) A2 gloss अत एव दृतिविदित्यर्थः.

--3) A1 originally दृतेर्मा॰; to this reading refers the gloss of A1: दृतेः सकाशादप्यभेद्योहमित्यर्थः. On altering the reading to दृतिर्मा॰, A2 has struck out the first gloss and added a fresh one: अहमभेद्यो दृतिरस्मि.

--4) A2 gloss मां दृतिरूपं.

576.

--1) Thus corr. by later hand from A1 ॰रूढबन्धाय.

--2) A2 gloss उष्णीषपद्दिका वेष्टनाञ्चलद्वयपद्दिकेत्यर्थः.

583.

--1) Thus corr. by later hand from A1 क्षणं.

584.

--1) Thus A R G; C नाभूद्विसदृशः.

--2) Thus A1; A3 भास्वरस्य.

596.

--1) Thus A1; A3 ॰प्रेषितैश्च॰.

[page 66]




राजापश्यत्ततः पङ्के लुठन्तं मानुषाननम् । KRT_4_0601ab
वितस्तिदेश्यमुरगं भूरिह्रस्वोरगाaन्वितम् ॥ KRT_4_0601cd
मन्त्रसंकोचितं राजन्गृह्णाम्यमुमिति ब्रुवन् । KRT_4_0602ab
मा ग्रहीरिति भूपेन सोभिधाय1 न्यषिध्यत ॥ KRT_4_0602cd
तूर्णं राजाज्ञया तेन1 मन्त्रवीर्येथ संहृते । KRT_4_0603ab
सरोभूत्प्रागवस्थं तत्पुनर्व्याप्तदिगन्तरम् ॥ KRT_4_0603cd
द्राविडं द्रविणं दत्त्वा विसृज्याचिन्तयन्नृपः । KRT_4_0604ab
दद्यान्नाद्याप्यसौ नागः कथं स्वर्णाकारं गिरिम् । KRT_4_0604cd
ध्यायन्तमेव तं स्वप्ने ततः प्रोवाच पन्नगः । KRT_4_0605ab
केनोपकारेण गिरिः स्वर्णसूस्तव दर्श्यते ॥ KRT_4_0605cd
स्वदेशोयं विदेशोयमिति बुद्धेः प्रवर्तकः । KRT_4_0606ab
अन्वयव्यतिरेकाभ्याम् स्थित्यभ्यासः शरीरिणम् ॥ KRT_4_0606cd
शरणं त्वामहमगामवमानभयात्पुनः । KRT_4_0607ab
शरण्येन सता तत्तु भवतैव प्रदर्शितम् ॥ KRT_4_0607cd
उदन्वानिव योक्षोभ्यो ज्ञायते संश्रितैः प्रभुः । KRT_4_0608ab
का ह्रीस्ततोन्या सोन्यैर्यत्तेषामग्रेभिभूयते1 KRT_4_0608cd
याभिरन्याभिभूताभिरीक्षितस्त्रातुमक्षमः । KRT_4_0609ab
तासां केनाभिमानेन स्त्रीणां द्रक्ष्याम्यहं मुखम् ॥ KRT_4_0609cd
येकारण1सधर्माणो व्यामूढस्य भवाम ते । KRT_4_0610ab
विडम्ब्यमानाः क्रीडायै ते वयं प्राकृता इव ॥ KRT_4_0610cd
अथ वा श्रीमदान्धानामप्रेक्षापूर्वकारिणाम् । KRT_4_0611ab
यत्किंचनविधायित्वं पार्थिवानां किमद्भुतम् ॥ KRT_4_0611cd
मन्यन्ते क्ष्माभुजः क्रीडामुन्नतानां विमाननाम्1 KRT_4_0612ab
यावज्जीवं तु सश्वासं मरणं तां विदन्ति ते ॥ KRT_4_0612cd
उपेक्ष्य1पक्षे भूपानां मानः स्वार्थस्य सिद्धये । KRT_4_0613ab
स तु प्राणानुपेक्ष्यापि ग्राह्यपक्षे मनस्विनाम् । KRT_4_0613cd
महतो येवमन्यन्ते घटन्ते च विमानितैः । KRT_4_0614ab
मनःस्वरूपाभिज्ञत्वं तेषां केनानुमीयते ॥ KRT_4_0614cd
भवन्त इव तत्रापि न वयं व्यर्थदर्शयाः । KRT_4_0615ab
ताम्रधातुरसस्यन्दी दर्श्यते तद्गिरिस्तव ॥ KRT_4_0615cd
इत्युक्त्वा संविदं तस्मै स्वप्न एव स तां ददौ । KRT_4_0616ab
यथा प्रबुद्धः प्रत्यूषे प्राप ताम्राकरं गिरिम् ॥ KRT_4_0616cd
स तस्मात्क्रमराज्यस्थात्ताम्रमाकृष्य निर्ममे । KRT_4_0617ab
शतं दीनार1कोटीनामेकोनं स्वाभिधाङ्कितम् ॥ KRT_4_0617cd
पूर्णं कोटिशतं कुर्याद्यः स मां निर्जयेदिति । KRT_4_0618ab
दर्पभङ्गाय भूपानां समयं स्थापयन्नृपः ॥ KRT_4_0618cd
समस्या इव स क्ष्माभृत्सावशेषैर्विचेष्टितैः । KRT_4_0619ab
चिक्षेप तुल्यनिर्माणकुण्ठत्वायेति भूभृताम् ॥ KRT_4_0619cd
अथाकस्मान्महीपालः प्रजाभाग्यविपर्ययैः । KRT_4_0620ab
त्यक्त्वा पैतामहं मार्गं ययौ पित्र्येण सोध्वनाः ॥ KRT_4_0620cd
किं दिग्जयादिभिः क्लेशैः स्वदेशादर्ज्यतां धनम् । KRT_4_0621ab
इत्यर्थ्यमानः कायस्थैः स्वमण्डलमदण्डयत् ॥ KRT_4_0621cd
शिवदासादिभिर्लुब्धैर्धनस्थानाधिकारिभिः1 KRT_4_0622ab
प्रविवर्धितवित्तेच्छः सोभूल्लोभवशंवदः ॥ KRT_4_0622cd
काश्मीरिकाणामु1त्पन्नं निजाज्ञाव्यवधायकम् । KRT_4_0623ab
कायस्थवक्त्रप्रेक्षित्वं ततः प्रभृति भूभृताम् ॥ KRT_4_0623cd
मन्त्रस्तस्य महीभर्तुर्योभूत्तत्त1न्नृपग्रहे । KRT_4_0624ab
वास्तव्यबन्धचिन्तायां स एव स्थैर्यमाययौ ॥ KRT_4_0624cd
यत्सतां प्रशमाधायि पापस्योपदिदेश तत् । KRT_4_0625ab
जयापीडस्य पाण्डित्यं प्रजापीडनशौण्डताम् ॥ KRT_4_0625cd
स सौदास इवानेकलोकप्रानापहारकृत् । KRT_4_0626ab
अस्तुत्यकृत्यसौहित्यं स्वप्नेपि न समाययौ ॥ KRT_4_0626cd
कुर्मः किल्विषमेतदेव हृदये कृत्वेति कौतूहलात्स्वैरिण्यः क्षित्पाश्च धिक्चपलतां क्रौर्यं च कुर्युः सकृत् । KRT_4_0627ab
पापाक्रान्तधियो भवन्त्यथ तथा1 नान्त्यान्स्पृशन्त्योपि ता दूयन्ते न च ते यथा स्वपितरौ घ्नन्तोपि शान्तत्रपाः ॥ KRT_4_0627cd

602.

--1) Emended; A सोभ्यधाय.

603.

--1) Thus corr. by A3 from A1 याते.

608.

--1) Thus corr. by A3 from A1 ॰भूतये.

610.

--1) A1 येऽकारण॰.

612.

--1) Thus corr. by later hand from A1 विमानिनाम्.

613.

--1) A2 gloss त्याज्य.

617.

--1) Thus A1; A3 दीन्नार॰.

622.

--1) Thus corr. by A3 from A1 ॰कारादिभिः.

623.

--1) Thus corr. by A3 from A1 काश्मीरका॰.

627.

--1) Thus A3; A1 यथा.

[page 67]




लोभाभ्यासात्तथा क्रौर्यं स ययौ वत्सरत्रयम् । KRT_4_0628ab
सह कार्षकभागेन यथाहार्षीच्छरत्फलम् ॥ KRT_4_0628cd
लुब्धत्वध्वस्तधीर्भूभृत्स्वल्पवित्तलवप्रदान् । KRT_4_0629ab
सर्वस्वहारिणो मेने कायस्थान्हितकारिणः ॥ KRT_4_0629cd
सामुद्रास्तिमयो नृपाश्च सदृशा एके हृताद1म्भसः स्वस्मादेव कणान्धनस्य जहतो जानन्ति ये दातृताम् । KRT_4_0630ab
सर्वस्मात्स्फुटलुण्ठिताद्वित2रतो लेशान्किलान्येपि ये दुष्कायस्थकुलस्य हन्त कलयन्त्यन्तर्हिताधायिताम् ॥ KRT_4_0630cd
सर्वकालं ब्राह्मणानामहो धैर्यमकुण्ठितम् । KRT_4_0631ab
निस्त्रिंशस्य बभूवुर्ये तस्यापि परिपन्थिनः ॥ KRT_4_0631cd
देशान्तरं प्रयातेभ्यो ये शेषास्ते व्यरंसिषुः । KRT_4_0632ab
विक्रोशन्तो न मरणाद्धरणान्नापि पार्थिव1ः ॥ KRT_4_0632cd
विप्राणां शतमेकोनमेकाहेन1 विपद्यते । KRT_4_0633ab
निवेद्यमेतदित्यूचे क्रौर्याक्रान्तोथ पार्थिवः ॥ KRT_4_0633cd
विपर्यस्तचरित्रस्य तस्य क्रूरस्य भूपतेः । KRT_4_0634ab
एवं स्तुतिविपर्यासः काव्येष्वपि बुधैः कृतः ॥ KRT_4_0634cd
नितान्तं कृतकृत्यस्य गुणवृद्धिविधायिनः । KRT_4_0635ab
श्रीजयापीडदेवस्य पाणिनेश्च किमन्तरम् ॥ KRT_4_0635cd
भाष्यव्याख्याक्षणे श्लोकैर्वै1चक्षण्यहृतैः कृतः । KRT_4_0636ab
सोयं तस्य विपर्यासो2 बुधैरेवं प्रवर्तितः3 KRT_4_0636cd
कृतविप्रोपसर्गस्य भूतनिष्ठावि1धायिनः । KRT_4_0637ab
श्रीयजापीडस्य पाणिनेश्च किमन्तरम् ॥ KRT_4_0637cd
तूलमूल्या1पहर्ता च चन्द्रभागातटे स्थितः । KRT_4_0638ab
विप्राणां शतमेकोनमशृणोत्तज्जले मृतम् ॥ KRT_4_0638cd
ततोग्रहारहरणादेव प्रविरतोभवत् । KRT_4_0639ab
वास्तव्यानां हृतां भूमिं न तु निःशेषतो जहौ ॥ KRT_4_0639cd
अथ विज्जप्तिसमये तूलमूल्यौक1सो द्विजाः । KRT_4_0640ab
चुक्रुशुर्जातु तस्याग्रे प्रतीहारकराहताः ॥ KRT_4_0640cd
मनुमान्धातृरामाद्या बभूवुः प्रवरा नृपाः । KRT_4_0641ab
अन्यभावि तदग्रेपि ब्राह्मणैर्न विमानना ॥ KRT_4_0641cd
सेन्द्रं स्वर्गं सशैलां क्ष्माम् सनागेन्द्रम् रसातलम् । KRT_4_0642ab
निर्दग्धुं हि क्षणेनैव विप्राः शक्ताः प्रकोपिताः ॥ KRT_4_0642cd
तदाकर्ण्यास्त सामन्तत्यक्तपृष्ठः क्षमापतिः । KRT_4_0643ab
उल्लासितैकभ्रूलेखो दर्पाद्वचनमब्रवीत् ॥ KRT_4_0643cd
भिक्षाकणभुजां कोयं शठानां वो मदज्वरः । KRT_4_0644ab
येनर्षय इव ब्रूथ प्रभावख्यापकं1 वचः ॥ KRT_4_0644cd
भीमभ्रूभङ्गभीतेषु तेषु तू1ष्णीं स्थितेष्वथ । KRT_4_0645ab
इट्टि1लाख्यस्तमाह स्म ब्रह्मतेजोनिधिर्द्विजः ॥ KRT_4_0645cd
राजन्युगानुरूप्येण भावाभावानुवर्तिनः3 KRT_4_0646ab
शासितुस्तेनुसारेण न कस्मादृषयो वयम् ॥ KRT_4_0646cd
आह स्म विश्वामित्रो वा वसिष्ठो वा तपोनिधिः । KRT_4_0647ab
त्वमगस्त्योथ वा किं स्या इति दर्पेण तं नृपः ॥ KRT_4_0647cd
ज्वलन्निव ततः स्फूर्जतेजोदुष्प्रेक्ष्य1विग्रहः । KRT_4_0648ab
स फणीवोत्फणस्ताम्यन्कोपान्नृपतिमब्रवीत् ॥ KRT_4_0648cd
1वान्यत्र हरिश्चन्द्रस्त्रिशङ्कुर्नहुषोपि वा । KRT_4_0649ab
विश्वामित्रमुखेभ्योहं तत्रैको भवितुं क्षमः ॥ KRT_4_0649cd
विहस्योवाच तं राजा विश्वामित्रादिकोपतः । KRT_4_0650ab
हरिश्चन्द्रादयो नष्टास्त्वयि क्रुद्धे तु किं भवेत् ॥ KRT_4_0650cd
पाणिना ताडयन्नुर्वीं ततः क्रुद्धोभ्यधाद्द्विजः । KRT_4_0651ab
मयि क्रुद्धे क्षनादेव ब्रह्मदण्डः पतेन्न किम् ॥ KRT_4_0651cd
तच्छ्रुत्वा विहसन्राजा कोपाद्ब्राह्मणमब्रवीत् । KRT_4_0652ab
पततु ब्रह्मदण्डोसौ किमद्यापि विलम्बते ॥ KRT_4_0652cd
नन्वयं पतितो जाल्मेत्यथ विप्रेण भाषिते । KRT_4_0653ab
राज्ञः कनकदण्डोङ्गे वितानस्खलितोपतत् ॥ KRT_4_0653cd

630.

--1) Thus A1; A2 हृतान॰.

--2) Thus A1; A3 ॰तान्वि॰.

633.

--1) Thus A1; A3 ॰काहे चेद्वि॰.

636.

--1) Thus A1; A3 ओके वै॰.

--2) Thus corr. by A3 from A1 विपर्यासे.

--2) Thus corr. by A1 from A1 विवर्तितः.

637.

--1) A3 gloss निष्ठाशब्द इह नाशवाची.

638.

--1) Thus corr. by A2 from A1 तूलमूला॰.

640.

--1) Thus A2; A1 तूलमूलौ॰. A2 gloss तूलमूलाख्यो ग्रामः.

644.

--1) Thus corr. by A3 from A1 ॰व्यापकं.

645.

--1) Thus corr. by A3 from A1 तूर्णी.

--2) Thus corr. by A2 from A1 इद्दिला..

646.

--1) A3 विप्रा भूपानुवर्तिनः इत्यन्यादर्शो.

648.

--1) Thus A1; A3 दुष्प्रेक्ष॰.

649.

--1) A2 gloss भवान्यत्रेति विश्वामित्रशापाद्धरिश्चन्द्रो भ्रष्टः स्वपदात् वसिष्ठशापाचिशङ्कुर्भ्रष्टः अगस्त्यशापाच्च नहुषो भ्रष्टः इति तद्दृष्टान्तोत्र दत्तः.

[page 68]




कृतव्रणः स तेनाङ्गे विमर्दक्लि1न्नविग्रहः । KRT_4_0654ab
कीर्यमाणक्रिमिकुलः क्रकचैश्वारितैरभूत् ॥ KRT_4_0654cd
अनुभाष्य व्यथां भाविनिरयक्लेशवर्णिकाम् । KRT_4_0655ab
गणरात्रेण तं प्राणाः काङ्क्षितापगमा जहुः ॥ KRT_4_0655cd
ब्रह्मदण्डकृतं दण्डं भुक्त्वा दण्डधराधिपः । KRT_4_0656ab
अकाण्डदण्डस्रष्टाथ ययौ दण्डधरान्तिकम् ॥ KRT_4_0656cd
तस्यानियतचित्तस्य त्रिंशतं परिवत्सरान् । KRT_4_0657ab
एवं प्रतापिनः सैकान्भूभोगो भूपतेरभूत् ॥ KRT_4_0657cd
तथा भूभृन्मत्स्या द्रविणकलुषाम्भःकृततृषः स्थितिं1 स्वमुज्झन्तो विदधति कुमार्गानुसरणम् । KRT_4_0658ab
क्रियन्ते कार्तान्तानुगविकृतकैवर्तनिवहैर्यथा ह्येतेकस्मात्स्थिरनिरयजालप्रणयिनः ॥ KRT_4_0658cd
लृतपापं तमुद्दिश्य विपन्नममृतप्रभा । KRT_4_0659ab
मृतोद्धाराय तन्माता व्यधत्तामृतकेशवम् ॥ KRT_4_0659cd
ललितापीडनामाभूत्ततो वसुमतीपतिः । KRT_4_0660ab
देव्यां दुर्गाभिधायां यो जयापीडादजायत ॥ KRT_4_0660cd
बभूव रागिणो राज्ये राज्यकार्याण्यपश्यतः । KRT_4_0661ab
यस्य वाराङ्गनाभोज्यं राज्यं दुर्नयदूषितम् ॥ KRT_4_0661cd
दुष्कृतेनार्जितं वित्तं पित्रा निरयभागिना । KRT_4_0662ab
1श्चारणादिषु न्यस्यन्ननुरूपं व्ययं व्यधात् ॥ KRT_4_0662cd
बन्धकीबन्धुभावेन प्राप्तराजगृहाश्रयाः । KRT_4_0663ab
तं पौंश्चलीयविद्यानामन्तरङ्गं व्यधुर्विटाः ॥ KRT_4_0663cd
केशान्स्त्रीदशनच्छिन्नान्वक्षस्तन्नखलाञ्छितम् । KRT_4_0664ab
वपुषो मण्डनां मेने किरीटकटकोज्झितः ॥ KRT_4_0664cd
यो यो वेश्याकथाभिज्ञो1 यो यो नर्मविचक्षणः । KRT_4_0665ab
स स तत्प्रियतां लेभे न शूरो न च पण्डितः ॥ KRT_4_0665cd
अतृप्तः स्त्रीभिरल्पाभिरुग्ररागः स पार्थिवः । KRT_4_0666ab
जडं मेने जयापीडं स्त्रीराज्यान्निर्गतं जितात् ॥ KRT_4_0666cd
दिङ्निर्जयव्यसनिनः पूर्वभूपाञ्जहास सः । KRT_4_0667ab
गणिकाभोगसुखितः स्वसामयिकमध्यगः ॥ KRT_4_0667cd
संकोचकारिणो वृद्धान्नर्मोक्त्योद्वेज्य वारयन् । KRT_4_0668ab
तस्माद्विटजनो लेभे संप्रीतात्पारितोषकम् ॥ KRT_4_0668cd
अट्टचेट इव स्पष्टपरिहासविचक्षणः । KRT_4_0669ab
सोलज्जयन्मन्त्रिवृद्धानास्थाने गणिकासखः ॥ KRT_4_0669cd
बन्धकीपादमुद्राङ्कं चारु प्रावरणादि सः । KRT_4_0670ab
गौरावार्हान्दुराचारः सचित्रान्पर्यधापयत् ॥ KRT_4_0670cd
मानी मनोरथो मन्त्री परं परिजहार तम्1 KRT_4_0671ab
अशक्नुवन्यमयितुं मध्यपातपराङ्मुखः ॥ KRT_4_0671cd
कुकृत्यं योगराहित्यं1 वैधुर्यं द्रोहवृत्तिता । KRT_4_0672ab
... ... ...2 दुर्वृत्तस्य प्रभोरन्यत्परिहारान्न भेषजम् ॥ KRT_4_0672cd
सुवर्णपार्श्वं1 विप्रेभ्यो दधत्फलपुरं2 तथा । KRT_4_0673ab
भूभृत्स लोचनोत्सं च द्वादशाब्दानभूद्विभुः ॥ KRT_4_0673cd
कल्याणदेव्यां संजातो जयापीडमहीभुजः । KRT_4_0674ab
संग्रामापीडनामाथ बभूव भुवनेश्वरः ॥ KRT_4_0674cd
पृथिव्यापीड इत्यन्यन्नाम विभ्रत्स भूपतिः । KRT_4_0675ab
समाप्तिं सप्तभिर्वर्षैः साम्राज्यस्य समासदत् ॥ KRT_4_0675cd
श्रीचिप्पटजयापीड इत्यन्यन्नाम विभ्रत्स भूपतिः । KRT_4_0676ab
ललितापीडजो राजा शिशुदेश्यस्ततोभवत् ॥ KRT_4_0676cd
रागग्रहगृहीतस्य ललितापीडभूपतेः । KRT_4_0677ab
वेश्यायां कल्यपाल्यां यो जयादेव्यामजायत ॥ KRT_4_0677cd
उप्पाख्यस्याखुवग्रामकल्यपालस्य1 तां सुताम् । KRT_4_0678ab
रूपलुब्धोवरुद्धात्व2मनैषीत्स हि भूपतिः ॥ KRT_4_0678cd
पद्मोत्पलककल्याणमम्मधर्मै1ः स मातुलैः । KRT_4_0679ab
बालकैः पाल्यमानोभूत्पृथिवीभोगभागिभिः ॥ KRT_4_0679cd

654.

--1) Thus corr. by A3 from A1 विसर्प॰.

658.

--1) Thus corr. by A2 from A1 क्षितिं.

662.

--1) A1 seems to have read यच्चा॰; corrected by A3.

665.

--1) Thus corr. by A3 from A1 ॰कथादिज्ञो.

671.

--1) Thus corr. by A3 from A1 तत्.

672.

--1) A1 gloss परिहासपुरसमीपे.

678.

--1) A3 gloss कल्यं सुरां पालयतीति कल्यपालः कलवाल् इति भाषया.

--2) Thus corr. by A3; two aksharas of A1, corresponding to रुद्धा, are illegible on account of an ink blot. A3 gloss अवरुद्धा उरद्धा इति भाषया.

679.

--1) Thus A1; A3 ॰धम्मैः.

[page 69]




तस्य पञ्च महाशब्दाञ्ज्यायानुत्पलकोग्रहीत् । KRT_4_0680ab
अन्ये जगृहिरेन्यानि कर्मस्थानानि1 मातुलाः ॥ KRT_4_0680cd
आयत्तीकृतसाम्राज्यैर्भ्रातृभिर्वन्दिताज्ञया । KRT_4_0681ab
भूभृज्जनन्या विदधे जयादेव्या जयेश्वरः ॥ KRT_4_0681cd
राञ्जां कृपणवित्तैर्यत्प्रविष्टैर्दूष्यते धनम् । KRT_4_0682ab
अचिरान्नीयते शान्तिमपूर्वैः कैश्चिदेव तत् ॥ KRT_4_0682cd
जयापीडस्य यत्किंचित्सूनुना1 हि व्ययीकृतम् । KRT_4_0683ab
सूनुस्यालैर1शेषं तत्तैः क्रमेण हृतं वसु ॥ KRT_4_0683cd
भगिनीभगसौभाग्यसंभवैर्विभवैः कृताः । KRT_4_0684ab
तेभङ्गुराणां भोगानां भोत्कारो भाग्यभागिनः ॥ KRT_4_0684cd
निरङ्कुशं चेष्टमानाः शनकैस्त्यक्तशैशवात् । KRT_4_0685ab
ते स्वस्रीयान्नृपान्नाशमकुलीनाः शशाङ्किरे ॥ KRT_4_0685cd
अथाभिचारक्रियया मिथः सम्मन्त्र्य पापिभिः । KRT_4_0686ab
राज्येच्छया तैः स्वस्रीयः स्वामी च स नृपि हतः ॥ KRT_4_0686cd
भुक्तक्षितौ द्वादशाब्दांस्तस्मिन्व्यापादिते तथा । KRT_4_0687ab
नैच्छन्नेकस्य ते राज्यं परस्परमहंकृताः ॥ KRT_4_0687cd
तेषामाक्रान्तदेशानां1 नाममात्रमहीपतीन् । KRT_4_0688ab
तांस्तान्कर्तुमसामान्या2न्विरोधोन्योन्यमुद्ययौ2 KRT_4_0688cd
अथ मेघावैiदेव्यां जातो बप्पियभूपतेः । KRT_4_0689ab
ज्येठोप्यचाक्रिकतया योभूद्राज्यविवर्जितः ॥ KRT_4_0689cd
सोयं त्रिभुवनापीडो जयादेव्यामजीजनत् । KRT_4_0690ab
राजानमजितापीडं तं बलादुत्पलो व्यधात् ॥ युग्मम्1 KRT_4_0690cd
शेडा1दिगणनास्थाननिष्यन्दोत्थान्नृपाय ते । KRT_4_0691ab
2ञ्चमाद्गणनास्थानादशनाच्छादने ददुः ॥ KRT_4_0691cd
एकसंभाषणात्खेदं यात्स्वन्येषु दिने दिने । KRT_4_0692ab
पञ्च तुल्यमुखान्नै1च्छद्दुःस्थो राजा तदाश्रितः ॥ KRT_4_0692cd
ते राजन्यजितापीडे राज्योत्पत्त्यपहारिणः । KRT_4_0693ab
पुरदेवगृहादीनां प्रतिष्ठाकर्म चक्रिरे ॥ KRT_4_0693cd
सापत्यास्ते बुभुजिरे राज्यं स्वामिविवर्जितम् । KRT_4_0694ab
निर्जने महिषं शान्तं मिथः सेर्ष्या वृका इव ॥ KRT_4_0694cd
उत्पलेनोत्पलस्वामी तथोत्पलपुरं कृतम् । KRT_4_0695ab
पद्मस्य पद्मस्वाम्यास्ते कृतिः पद्मपुरं तथा ॥ KRT_4_0695cd
वधूर्व्यधत्त पद्मस्य गुणादेवी गुणोज्ज्वला । KRT_4_0696ab
मठमेकमधिष्ठाने द्वितीयं विजयेश्वरे ॥ KRT_4_0696cd
धर्मो धर्मोद्यमी हेतुर्धर्मस्वामिविनिर्मितेः । KRT_4_0697ab
कल्याणवर्मा सत्कर्मा कल्याणस्वामिकेशवे ॥ KRT_4_0697cd
दीन्नाराणां सहस्राणि पञ्चोपकरणं कृती । KRT_4_0698ab
एकैकस्याः सुधीर्धेनोःञ् कृत्वा मम्मो महाधनः ॥ KRT_4_0698cd
पञ्चाशीतिसहस्राणि गवां दत्त्वा प्रकल्पयन् । KRT_4_0699ab
कुम्भप्रतिष्ठासंभारं यो मम्मस्वामिनं व्यधात्1 KRT_4_0699cd
तस्यैकस्यैव सामग्र्यां कः संख्यां कर्तुमर्हति । KRT_4_0700ab
भ्रातॄणां किं पुनस्तेषां सर्वेषां भूरिसंपदाम् ॥ KRT_4_0700cd
द्रोहार्जितास्तु वा लक्ष्मीः सुकृतोपार्जिताथ वा । KRT_4_0701ab
सर्वेषां स्पृहणीयैव तेषां दातृतया तया ॥ KRT_4_0701cd
कृता देवगृहास्तैर्ये तत्पार्श्वेन्यसुरास्पदैः । KRT_4_0702ab
दिङ्मातङ्गसमीपस्थकलभौपम्यमाश्रितम् । KRT_4_0702cd
एकोननवते वर्षे स्वस्रीये शान्तिमागते । KRT_4_0703ab
निविघ्नभोगास्तेभूवन्षड्विंशाब्दात्ययावधि ॥ KRT_4_0703cd
अथ मम्मोत्पलकयोरुद्रभूद्दारुणो रणः । KRT_4_0704ab
रुद्धप्रवाहा यत्रासीद्वितस्ता सुभटैर्हतैः ॥ KRT_4_0704cd
कविर्बुधमनःसिन्धुशशाङ्कः शङ्कुका1भिधः । KRT_4_0705ab
यमुद्दिश्याकरोत्काव्यं भुवनाभ्युदयाभिधम् ॥ KRT_4_0705cd

680.

--1) A2 gloss कर्मस्थानानि कार्खान इति प्रसिद्धानि.

683.

--1) A4 glosses ललितापीडेन and पद्मोत्पलकादिभिः.

688.

--1) Thus corr. A3 from A1 ॰देहानां.

--2) A1 wrote ॰मसामान्याद्वि॰; A2 altered this to ॰मसम्मत्या; A3 has struck out the reading of A2 and has written above ॰मसामान्यान्वि॰.

--3) Thus corr. by A3 from A1 ॰माययौ.

690.

--1) युग्मम् added by A3.

691.

--1) Thus corr. by a later hand from A1 वेडा॰; G वेडा॰. Cf. viii. 578(C)

--2) A2 gives the marginal note शलस्थूलं नामेल्याणकं मिथान नवग्Fरामादि एषां चतुर्णां सम्बन्धी एकोत्पत्तिप्रवेशः स पञ्चमगणनास्थानमिति लोकाश्रायः.

692.

--1) Thus A1; A2 ॰मुखान्यै॰.

699.

--1) To this verse seems to refer the gloss og A2: मलूनायां.

705.

--1) A2 gloss श्रीशङ्कुकाभिधः प्रसिद्ध आलङ्कारिकः यस्य मतं रसनिरूपणे काव्यप्रकाशे चतुर्थोल्लासे श्रीमम्मटाचार्येण निरूपितम्.

[page 70]




मम्मसूनुर्यशोवर्मा संग्राग्रे व्यापाहरत् । KRT_4_0706ab
स यत्र तेजः शूराणां नक्षत्राणामिवार्यमा ॥ KRT_4_0706cd
अथोत्पाट्याजितापीडं संग्रामापीडसंभवः । KRT_4_0707ab
अनङ्गापीडनामाभूत्कृतो मम्मादिभिर्नृपः ॥ KRT_4_0707cd
मम्मोत्साहासहिष्णुत्वात्संभृतामर्षवैकृतः । KRT_4_0708ab
तस्य राज्यं द्विषन्नासीत्सुखवर्मोत्पलात्मजः ॥ KRT_4_0708cd
वर्षत्रयेणोत्पलके ततः प्रमथमागते । KRT_4_0709ab
1 चकारोत्पलापीडमजितापीडजं नृपम् ॥ KRT_4_0709cd
तेषामाश्वयुजीराज1सदृशानां महीभुजाम् । KRT_4_0710ab
भूत्वापि भृत्याः कृतिनो2 विभूतिं केपि लेभिरे ॥ KRT_4_0710cd
सांधिविग्रहिकस्तस्य रत्नो नाम विभूतिभाक् । KRT_4_0711ab
तस्मिन्कालेपि यश्चक्रे रत्नस्वामिसुरास्पदम् ॥ KRT_4_0711cd
भेहुर्दार्वाभिसारादीन्देशानुत्तम्ब्य भूपताम् । KRT_4_0712ab
विमलाश्वा ग्रामभुजो नराद्या व्यवहारिणः । KRT_4_0712cd
राज्ञां कार्कोटवंश्यानां क्षीणप्रायमभूत्कुलम् । KRT_4_0713ab
वंशस्तूत्पलकुल्यानां भुवि वैपुल्यमाययौ ॥ KRT_4_0713cd
सामर्ह्योपनतप्रायपार्थिवत्वो व्यपद्यत । KRT_4_0714ab
विद्वेषात्सुखवश्र्माथ शुष्काख्येन स्वबन्धुना ॥ KRT_4_0714cd
ततः शूराभिधो मन्त्री सुखवर्मात्मजेकरोत् । KRT_4_0715ab
राज्ययोग्योयमित्यास्थां सगुणेवन्तिवर्मणि ॥ KRT_4_0715cd
एकत्रिंशे स वर्षेथ प्रजाविप्लवशान्तये । KRT_4_0716ab
विनिवार्योत्पलापीडं तमे1व नृपतिं व्यधात् ॥ KRT_4_0716cd
यत्कृते विफलक्लेशा आसन्पितृपितामहाः । KRT_4_0717ab
पौत्रेण हेलया प्राप्ता सा सिद्धिः पुण्यकर्मणा ॥ KRT_4_0717cd
कुम्भाः पयोनिधिपयोहरणप्रवृत्ता नित्यं वहन्ति किल ये विफलश्रमत्वम् । KRT_4_0718ab
चित्रं क्षणादिह तदेकसमुद्भवेन संदर्शिता निखिलवारिधिपानलीला । KRT_4_0718cd
अभृत तदनु1 मूर्ध्नि राजलक्ष्मीघटितकटाक्षकृतादिपट्टबन्धे । KRT_4_0719ab
कनकघटमुखान्नवाभिषेकं झटिति पतन्तमवन्तिवर्मदेवः ॥ KRT_4_0719cd
संप्राप्तावुपदेष्टुमिन्दुतपनावुक्तं1 स्ववंशोद्भवैर्भूपालैर्नवराज्यतन्त्रमिव स श्रोत्रद्वये धारयन् । KRT_4_0720ab
राजा मण्डनकुण्डलद्वयमिषात्स्वच्छातपत्रच्छलाल्लक्ष्मीविष्टरपुण्डरीकघटितच्छायोदयो दिद्युते ॥ KRT_4_0720cd


(1)इति श्रीकाश्मीरिकमहामात्यचण्णकप्रभुसूनोः कल्हणस्य कृतौ राजतरःहिण्यां चतुर्थस्तरङ्गः ॥ समाशतद्वये षष्टियुते मासेषु षट्सु च । निर्दशाहेषु कार्कोटवंशे सप्तदशाभवन् ॥

709.

--1) A4 gloss सुखवर्मा.

710.

--1) Thus corr. by A1 from ॰युजे मासस॰; A2 gloss आश्वयुजे मासि चश्चर्यर्थं ये निर्गच्छन्ति ते हेयारया इति प्रसिद्धास्तत्सदृशानां.

--2) Thus A3; A1 कठिना.

716.

--1) A4 gloss अवन्तिवर्माणम्.

719.

--1) Thus corr. by A3 from A1 तदुरु.

720.

--1) A1; A3 ॰तपनौ युक्तं.

Colophon.

--1) A3 inserts before this the following note: रा 17 ग्रं 116 आदितः राजानः 70 ग्रं 1785.

[page 71]




॥ पञ्चमस्तरङ्गः ॥

का1प्येतेषु रुचिः कचेषु फणिनां पुंस्कोकिलस्येव ते गोभिः कण्ठतटस्य हृस्यति पुरो दृक्पश्य चक्षुःश्रुतेः । KRT_5_0001ab
संधानेभिनवे मिथो भगवतोर्जिह्वापृथक्स्पन्दिनी2 भिन्नार्थां सदृशाक्षरामपि वदन्त्येवं गिरं पातु वः ॥ KRT_5_0001cd
अवन्तिवर्मा साम्राज्यं प्राप्य पाटितकण्टकः । KRT_5_0002ab
चकार चरितैश्चित्रं सतां कण्टकितं वपुः ॥ KRT_5_0002cd
आसतां क्षितिपामात्यौ तौ द्वावपि परस्परम् । KRT_5_0003ab
आज्ञादाने1 परिवृढौ भृत्यावाज्ञापरिग्रहे ॥ KRT_5_0003cd
कृतज्ञः क्षान्तिमान्क्ष्माभृन्मन्त्री भक्तः स्मयोज्झितः । KRT_5_0004ab
अभङ्गुरोयं संयोगः सुकृतैर्जातु दृश्यते ॥ KRT_5_0004cd
विवेक्ता प्राप्तराज्यः स क्ष्माभृद्वीक्ष्य नृपश्रियम् । KRT_5_0005ab
अविलुप्तस्मृतिर्धीमानन्तरेवमचिन्तयत् ॥ KRT_5_0005cd
गोभुजां वल्लभा लक्ष्मीर्मातङ्गोत्सङ्गलालिता । KRT_5_0006ab
सेयं स्पृहां समुत्पाद्य दूषयत्युन्नतात्मनः । KRT_5_0006cd
स नास्ति कश्चित्प्रथमं यः प्रदर्श्यानुकूलताम्1 KRT_5_0007ab
संताप्यते न चरमं नीचप्रीत्येव नानया ॥ KRT_5_0007cd
चपलाभिः प्रवृद्धेयं स्वर्वेश्याभिः सहाम्बुधौ । KRT_5_0008ab
तदेकचारिणीवृत्तमनया शिक्षितं कुतः ॥ KRT_5_0008cd
निःस्नेहा नान्वगात्कांश्चित्सुचिरं संस्तुताप्यसौ । KRT_5_0009ab
परलोकाध्वगान्भूपानपायेनानबान्धवान् ॥ KRT_5_0009cd
हेमभोजन1भाण्डादि भाण्डागारे यदर्जितम् । KRT_5_0010ab
कस्मादस्य न नाथास्ते लोकान्तरगता नृपाः ॥ KRT_5_0010cd
अन्योच्छेष्टेषु पात्रेषु भुक्त्वैतेषु महीभुजः । KRT_5_0011ab
कस्मान्न लज्जामवहञ्शौचचिन्तां न वा दधुः ॥ KRT_5_0011cd
स्थूलेषु राजतस्थालकपालेष्ववलोकितैः । KRT_5_0012ab
प्रेतभूपालनामाङ्कैः शङ्का कस्य न जायते ॥ KRT_5_0012cd
कृष्टाः प्रविष्टे ये कालपाशे कण्ठान्मुमूर्षताम् । KRT_5_0013ab
अशस्ता अपवित्राश्च ते हाराः कस्य हारिणः । KRT_5_0013cd
संदूष्य बाष्पैर्दुःखोष्णैस्त्यक्तान्पूर्वैर्मुमूर्षुभिः । KRT_5_0014ab
स्पृशन्नेतानलंकारान्न कः संकोचमाप्नुयात् ॥ KRT_5_0014cd
या वारिराशिसलिलान्तरसंनिधानसंसेवयापि सततं मलिनैव लक्ष्मीः । KRT_5_0015ab
पात्रेषु रोर1शिखिभागिषु सा विमुक्ता वैमल्यमेति हरिणीव हुताशशौचा2 KRT_5_0015cd

2.

--1) A3 gloss: काव्येतेषु इति । एतेषु प्रत्यक्षविषयेषु फणिनां सर्पाणां कचेषु बन्धनेषु ते कापि रुचिः कश्चिदप्यभिलाषोस्ति । जडाजूटकक्ष्यादिबन्धनार्थनत्यन्तं सर्पानभिलषसीति देवीवचनम् । बन्धनस्थानानां कण्ठप्रकोष्ठकक्ष्यादीनां बहुत्वाद्बन्धानामपि बहुवचनम् । एतेषु कचेषु केशेषु फणिनां सम्बन्धिनी अर्थान्मोहकारिणी कापि रुचिरनिर्वचनीया कान्तिस्तवास्ति तत्र केशानामजगराणामिव दर्शनेनातीव मोहो ज्ञायते इति महादेववचनम् । पुंस्कोकिलस्येव तव कण्ठतटस्य गोभिर्वचनैः चक्षुःश्रुतेः सर्पस्य दृक् नेत्रं हृष्यति मोदते । कोकिलरुतमिव तव क्ण्ठध्वनिं श्रुत्वा सर्पस्य दृघर्षः सर्पाणां चक्षुरेव श्रवणस्थानीयमित्यतो दृक् हृष्यतीत्युक्तम् । गीतप्रियो हि सर्पः । यदुक्तम् । शिशुर्वेत्ति पशुर्वेत्ति वेत्ति गीतरसं फणी । साहित्यामृतसारस्य शङ्करो वेत्ति वा नवेति ॥ इति महादेववचनम् ॥ देवीवचनं तु । तव कण्ठतटस्य कोकिलस्येव करैः पुरोग्रे नेत्रं हृष्यति । गोभिः किरणैः । कोकिलतुल्यवर्णकण्ठतटनैल्यदर्शनेन सर्पस्य दृघर्षः दृग्विकासः कोकिलरुतं श्रुत्वा सर्पाणां नेत्रविकासो जायते शीतसमये तु संकोच इति लौकिकाः ॥.

--2) Thus A3; A1 ॰स्पर्धिनी.

3.

--1) Thus corr. by A3 from A1 ॰धाने.

7.

--1) Thus corr. by later hand from A1 ॰कूल्यताम्.

10.

--1) supplied by A3.

15.

--1) A3 gloss रोरः दारिद्र्या.

--2) A1 ॰शौचे altered by later hand to ॰शौचा; A3 glosses: अग्निशौचानां मृगाणां अग्निना लोमशुद्धिः अग्निशौचवसनवत्, and हुताशेनाग्निना शौचं शुद्धिर्यस्याः सा हुताशशौचा । हरिणी मृगी इव यथा सा अग्नौ प्रक्षिप्तदेहा सती शुद्धलोमा भवति तद्वद्.

[page 72]




इति निर्धार्य नृपतिर्नीत्वा स्वर्णादि1 चूर्णताम् । KRT_5_0016ab
निजैरञ्जलिभिः प्रादाद्द्विजन्मभ्यः करम्भकम्3 KRT_5_0016cd
साधु भूपेति वक्तव्ये हर्षान्निर्गौरवं द्विजः । KRT_5_0017ab
साध्ववन्तिन्निति वदन्नेकः प्रापाञ्जलीन्बहून् ॥ KRT_5_0017cd
लक्ष्मीं कृत्वार्थिसात्कृत्स्नां कृतिनावन्तिवर्मणा । KRT_5_0018ab
विभूतिश्चामरच्छत्रमात्रशेषा व्यधीयत ॥ KRT_5_0018cd
अनन्तसंपत्संपन्नभूरिगोत्रजविप्लवे । KRT_5_0019ab
राजश्रीर्दुर्जरा तस्य नवत्वे भूभुजोभवत् ॥ KRT_5_0019cd
विप्लुतान्समरे भ्रातॄन्भ्रातृव्यांश्च विजित्य सः । KRT_5_0020ab
चकार भूरिभिर्वारै राज्यं विगतकण्टकम् ॥ KRT_5_0020cd
राज्यं निष्पाद्य निर्विघ्नमथ वात्सल्यपेशलः । KRT_5_0021ab
विभज्य बन्धुभृत्येषु बुभुजे पार्थिवः श्रियम् ॥ KRT_5_0021cd
भ्राता द्वैमातुरस्तेन शूरवर्माभिधः सुभीः । KRT_5_0022ab
ज्ञातिप्रियेण वितते यौवराज्येभ्यषिच्यत ॥ KRT_5_0022cd
खाधूया1हस्तिकर्णा2ख्यावग्रहारौ प्रदार्य3 यः । KRT_5_0023ab
शूरवर्मस्वामिनं च गोकुलं च विनिर्ममे ॥ KRT_5_0023cd
संपूर्णः पूर्णमहिमा1मर्त्य2माहात्म्यमन्दिरम् । KRT_5_0024ab
पञ्चहस्ताप्र3दश्चक्रे मठं सुकृतकर्मठः ॥ KRT_5_0024cd
भ्राता व्यधत्त नृपतेरपरः समराभिधः । KRT_5_0025ab
केशवं चतुरात्मानं समरस्वामिनं1 तथा ॥ KRT_5_0025cd
द्वौ श्रूरवरजौ धीरविन्नपाख्यौ निजाख्यया । KRT_5_0026ab
व्यधत्तां विबुधावासौ द्वावन्यौ गणनापती ॥ KRT_5_0026cd
भूत्वा बातूलता1च्छन्नप्रभावानुभवौ भुवि । KRT_5_0027ab
गतौ2 सविग्रहावेव हरावससाग्र्यसभ्यताम् ॥ युग्मम्॥ KRT_5_0027cd
राजदौवारिकः श्रीमाञ्शूरस्यासीन्महोदयः । KRT_5_0028ab
महोदयस्वामिनो1 यः प्रतिष्ठां समपादयत् ॥ KRT_5_0028cd
रामटाख्यमुपाध्यायं ख्यातव्याकरणश्रमम् । KRT_5_0029ab
व्याख्यातृपदकं चक्रे स तस्मिन्सुरमन्दिरे ॥ KRT_5_0029cd
अमात्येन महीभर्तुः श्रीप्रभाकरवर्मणा । KRT_5_0030ab
कृतं प्रभाकरस्वामिनाम्नो विष्णोर्निकेतनम् ॥ KRT_5_0030cd
आयातेन शुकैः सार्धं1 दत्ता गृहशुकेन यः । KRT_5_0031ab
मुक्ताः प्राप्य प्रतिष्ठायां चक्रे ख्यातां शुकावलीम्2 KRT_5_0031cd
विच्छिन्नप्रसरा विद्या भूयः शूरेण मन्त्रिणा । KRT_5_0032ab
सत्कृत्य विदुषः सभ्यान्देशेस्मिन्नवतारिता ॥ KRT_5_0032cd
युग्यैः क्षितिभुजां योग्यैरुह्यमाना महर्द्धयः । KRT_5_0033ab
बुधाः प्रवृद्धसत्कारा विविशुर्भूपतेः सभाम् ॥ KRT_5_0033cd
मुक्ताकणः शिवस्वामी कविरानन्दवर्धनः1 KRT_5_0034ab
प्रथां रत्नाकरश्चा1गात्साम्राज्येवन्तिवर्मणः ॥ KRT_5_0034cd
आस्थाने कृतमन्दारो वन्दी शूरस्य मन्त्रिणः । KRT_5_0035ab
संकल्पस्मृतिमाधातुमिमामार्यां यदापठत् ॥ KRT_5_0035cd
अयमवसर उपकृतये प्रकृतिचला यावदस्ति संपदियम् । KRT_5_0036ab
विपदि सदा1भ्युदयिन्यां पुनरुपकर्तुं कुतोवसरः ॥ KRT_5_0036cd
कृतः सुरेश्वरीक्षेत्रे बहुगेहविधायिना । KRT_5_0037ab
शिवयोर्मिश्रयोस्तेन प्रासादः सोव्ययस्थितिः ॥ KRT_5_0037cd
शूरेश्वरं1 प्रतिष्ठाप्य स्ववेश्मेव समुन्नतम् । KRT_5_0038ab
चक्रे शूरमठं धीमान्स भोगाय तपस्विनम् ॥ KRT_5_0038cd
स्वकृते पत्तनवरे तेन शूरपुराभिधे । KRT_5_0039ab
क्रमवर्त1प्रदेशस्थो ढक्को2भूद्विनिवेशितः ॥ KRT_5_0039cd
सुरेश्वरीप्राङ्गनतश्चक्रे भूतेश्वरं हरम् । KRT_5_0040ab
मठं शूरमठान्तश्च शूरजो रत्नवर्धनः ॥ KRT_5_0040cd
काव्यदेव्यभिधा शूरवधूः शुद्धान्वया व्यधात् । KRT_5_0041ab
सदाशिवं सुरेश्वर्यां काव्यदेवीश्वराभिधम् ॥ KRT_5_0041cd

16.

--1) A2 gloss आदिशब्देन मौक्तिकादेः परिग्रहः.

--2) A2 gloss हम्बलं and करम्बं व्यामिश्रं खिचडू इति भाषया.

23.

--1) A2 gloss धुधखोहा.

--2) A2 gloss व्याघ्राश्रमे वागहामे.

--3) A3 विधाय.

24.

--1) Thus A1; A3 सपूर्णपुण्यमहिमा.

--2) Thus A1; A3 मन्त्रमा॰.

--3) A2 gloss पाञ्जथ्.

25.

--1) A1 gloss शाल्यानश्रमे समरभोग.

27.

--1) तू written above the line by A3; corresponding letter of A1 smeared over. A3 gloss इमौ वातूलावुन्मत्ताविति स्वस्य तद्भावमिव विधाय लोकविषये गोपितनिजप्रभावावित्यर्थः.

--2) Thus corr. by A3 from A1 गुरौ.

28.

--1) A2 gloss म्डवाश्रमे.

31.

--1) सार्धं supplied by A3 in space left by A1.

--2) Thus corr. by later hand from A1 ख्यानशुका॰.

34.

--1) A2 gloss आनन्दवर्धनः काव्यालङ्कारध्वनिग्रन्थकारः.

--2) A2 gloss रत्नाकरः हरविजयकारः.

36.

--1) Thus corr. by A3 from A1 समाभ्यु॰.

38.

--1) A2 gloss शूरपुरे.

39,

--1) A2 gloss कमिलनकोद्दस्थः.

--2) A2 gloss द्रङ्गः.

[page 73]




निर्मत्सरोवन्तिवर्मा सोदरेभ्योनिपायिनीम् । KRT_5_0042ab
शूराय च सपुत्राय नृपतिप्रक्रियां ददौ ॥ KRT_5_0042cd
छन्दानुवर्ती भूपालो दैवतस्येव मन्त्रिणा । KRT_5_0043ab
आ बाल्याद्वैष्णवोप्यासीच्छैवतामुपदर्शयन् ॥ KRT_5_0043cd
क्षेत्रे विश्वैकसाराख्ये1 मृतानामपवर्गदे । KRT_5_0044ab
भूरिभोगास्पदं राज्ञा2 तेनावन्दिपुरं कृतम् ॥ KRT_5_0044cd
अवन्तिस्वामिनं तत्र प्राग्राज्याधिगमात्कृती । KRT_5_0045ab
विधाय प्राप्तसाम्राज्यश्चक्रेवन्तीश्वरं तदा ॥ KRT_5_0045cd
त्रिपुरेश्वरभूतेशविजयेशेषु भूभृता । KRT_5_0046ab
स्नानद्रोण्या रुप्यमय्या तेन पीठत्रयं कृतम् ॥ KRT_5_0046cd
शूरस्यापि नरेन्द्रं तं ध्यायतः स्वाधिदैवतम् । KRT_5_0047ab
तत्प्रियार्थमुपेक्ष्योभूद्धर्मः प्राणाः सुतोपि वा ॥ KRT_5_0047cd
तथा चार्चयितुं जातु1 यातो भूतेश्वरं नृपः । KRT_5_0048ab
विभवानुगुणे स्वस्मिन्पूजोपकरणेर्पिते ॥ KRT_5_0048cd
ददर्श पीठे देवस्य पूजकैरुपपादितम् । KRT_5_0049ab
वन्यमुत्पलशाकाख्यं तिक्तशाकमवस्थितम् ॥ KRT_5_0049cd
तत्रस्थाः क्ष्माभुजा पृष्टास्तन्निवेदनकारणम् । KRT_5_0050ab
व्यजिज्ञपन्क्षितिन्यस्तजानुप्राञ्जलयस्ततः ॥ KRT_5_0050cd
डामरो धन्वनामास्ति लहरे1 विषये बली । KRT_5_0051ab
शूरस्य मन्त्रिणो देव सेवको यः सुतोपमः ॥ KRT_5_0051cd
हृतेषु तेन ग्रामेषु निरवग्रहशक्तिना । KRT_5_0052ab
निवेद्यमेतदेवास्मै भूतेशाय निवेद्यते ॥ KRT_5_0052cd
अकाण्डशूलजनितां पार्हिवः कथयन्व्यथाम् । KRT_5_0053ab
श्रुतमश्रुतवत्कृत्वा त्यक्तपूजोथ निर्ययौ ॥ KRT_5_0053cd
पूजां संत्यज्य गमनं शूलं चाकस्मिकं प्रभोः । KRT_5_0054ab
सहेतुकं विदञ्शूरो वृत्तान्तान्वेषकोभवत् ॥ KRT_5_0054cd
ज्ञाततत्त्वस्ततस्तूर्णं भूतेशाभ्यर्णवर्तिनः । KRT_5_0055ab
क्रुद्धः समातृचक्रस्य1 भैरवस्याविशद्गृहम् ॥ KRT_5_0055cd
निषिद्धजनबाहुल्याद्भू1त्वा विरलपार्श्वगः । KRT_5_0056ab
प्रहिणोद्धन्वमानेतुं ततो दूतान्पुनः पुनः ॥ KRT_5_0056cd
स क्षितिं पत्तिपृतनासंमर्देन प्रकम्पयन् । KRT_5_0057ab
अप्रकम्पतनुः प्राप क्रूरः शूरान्तिकं शनैः1 KRT_5_0057cd
तस्य प्रविष्टमात्रस्य शस्त्रिणः शूरचोदिताः । KRT_5_0058ab
मुण्डं सजीवितस्यैव चिच्छिदुर्भैरवाग्रतः ॥ KRT_5_0058cd
आसन्ने सरसि क्षिप्त्वा रुधिरोद्गारि तद्वपुः । KRT_5_0059ab
क्ष्मापतेः क्षालितामर्षो धीरः शूरो विनिर्ययौ ॥ KRT_5_0059cd
तस्य श्रुत्वा शिरश्छिन्नं स्वपुत्रस्येव मन्त्रिणा । KRT_5_0060ab
क्षीण1मन्युः क्षितिपतिः सवैलक्ष्य इवाभवत् ॥ KRT_5_0060cd
शूरोथ पृष्टकुशलो निर्वथोस्मीति भाषिणम् । KRT_5_0061ab
उत्थाप्य तल्पात्तं देवं पूजाशेषमकारयत् ॥ KRT_5_0061cd
इत्थं समस्तकृत्येषु भावज्ञः स महीपतेः । KRT_5_0062ab
अनुक्त्वैव हितं तत्तत्प्राणांस्त्यक्त्वाप्यसाधयत् ॥ KRT_5_0062cd
परस्परमनुत्पन्नमन्युकालुष्यदूषणौ । KRT_5_0063ab
स दृष्टौ न श्रुतौ वान्यौ तादृशौ राजमन्त्रिणौ ॥ KRT_5_0063cd
श्रीमेघवाहनस्येव साम्राज्येवन्तिवर्मणः । KRT_5_0064ab
अशेषप्राणिनामासीदमारो दश वत्सरान् ॥ KRT_5_0064cd
जलं जहद्भिः शिशिरं तटानेत्याकुतोभयैः । KRT_5_0065ab
तत्कालं सेवितः पृष्टे पाठीनैः शरदातपः ॥ KRT_5_0065cd
अनुग्रहाय लोकानां भट्टश्रीकल्लटादयः । KRT_5_0066ab
अवन्तिवर्मणः काले सिद्धा भुवमवातरन् ॥ KRT_5_0066cd
चरित्रे बहुवक्तव्ये येषामेकस्य पावनः । KRT_5_0067ab
अयं प्रासङ्गिकः कश्चिद्वृत्तान्तो वर्णयिष्यते ॥ KRT_5_0067cd
देशः प्रवलतोयोयं महापद्मसरोजलैः । KRT_5_0068ab
कूलिनीभिश्च शबलः स्वल्पोत्पत्तिः सदाभवत् ॥ KRT_5_0068cd
ललितादित्यभूभर्तुरुद्योगेन बलीयसा । KRT_5_0069ab
किंचिदाकृष्टसलिलः प्राप्तोत्पत्तिं मनाक्ततः ॥ KRT_5_0069cd

44.

--1) A2 gloss विश्वैकसाराख्ये भारसो इति ग्रामे.

--2) Thus corr. by later hand from A1 राजा.

48.

--1) Thus corr. by later hand from A1 जातो.

51.

--1) A3 gloss लार् इति प्रसिद्धे राष्ट्रे.

55.

--1) A2 separates from the following and gives the gloss शूरः to .

56.

--1) Thus A1; A3 ॰बाहुल्ये भूत्वा.

57.

--1) Thus A3; A1 पुरः.

60.

--1) Thus corr. by A2 from A1 क्षण॰.

[page 74]




जयापीडे क्रमाद्याते स्वल्पवीर्येषु राजसु । KRT_5_0070ab
सलिलोपप्लवैरासीत्पुनरेवावृता क्षितिः ॥ KRT_5_0070cd
दीन्नाराणां दशशती पञ्चाaशत्यधि1काभवत् । KRT_5_0071ab
धान्यखारीक्र2ये हेतुर्देशे दुर्भिक्षविक्षिते ॥ KRT_5_0071cd
अवन्तिवर्मणः पुण्यैर्जन्तूञ्जीवयितुं ततः । KRT_5_0072ab
स्वयमन्नपतिः श्रीमान्सुय्यः क्षितिमवातरत् ॥ KRT_5_0072cd
यस्याविज्ञातसंभूतेस्तुर्ये1 कालेपि निश्चितम् । KRT_5_0073ab
अयोनिजत्वं कृतिनश्चरितैर्भुवनाद्भुतैः ॥ KRT_5_0073cd
पुरा रथ्यारजःपुञ्जं संमार्जन्ती पिधानवत् । KRT_5_0074ab
सुय्या1भिधाना चाण्डाली मृद्भाण्डं प्राप नूतनम् ॥ KRT_5_0074cd
तस्मिन्पिधानमुद्धृत्य सापश्यन्मध्यशायिनम् । KRT_5_0075ab
बालं कमलपत्राक्षं धयन्तं स्वकराङ्गुलीः ॥ KRT_5_0075cd
मात्रा कयापि त्यक्तोसौ सुन्दरो मन्दभाग्यता । KRT_5_0076ab
अथेति चिन्तयन्त्यासीत्सा स्नेहात्प्रस्नुतस्तनी ॥ KRT_5_0076cd
अदूषन्त्या1 स्पर्शेन धात्र्या शूद्रस्त्रियो गृहे । KRT_5_0077ab
तया विहितवृत्तिः स शिशुर्वृद्धिमनीयत ॥ KRT_5_0077cd
स सुय्यनामा मतिमान्प्रवृद्धः शिक्षिताक्षरः । KRT_5_0078ab
कस्याप्यासीद्गृहपतेरर्भकाध्यापको गृहे ॥ KRT_5_0078cd
व्रतस्नानादिनियमैस्तं सतां हृदयंगमम् । KRT_5_0079ab
गोष्टीषु विशदप्रज्ञम् विदग्धाः पर्यवारयन् ॥ KRT_5_0079cd
तेषां कथाव्यवस्थासु निन्दताम् जलविप्लवम् । KRT_5_0080ab
धीरस्ति मे निरर्थस्तु किं कुर्यामिति सोब्रवीत् ॥ KRT_5_0080cd
उन्मत्तस्येव वदतस्तस्य तन्नियमाद्वचः । KRT_5_0081ab
निशम्य भूभृच्चारेभ्यश्चिरमासीत्सविस्मयः ॥ KRT_5_0081cd
ततस्तमानीय नृपः किं ब्रूष इति पृष्टवान् । KRT_5_0082ab
धीरस्तीत्यादि राजाग्रेप्यवोचत्सोप्यसंभ्रमः1 KRT_5_0082cd
वातूलोसाविति निजैरुक्तोप्यथ महीपतिः । KRT_5_0083ab
धियं दिदृक्षुर्विदधे तस्यायत्तं निजं1 धनम् ॥ KRT_5_0083cd
कोशाद्दीन्नारभाण्डानि बहून्यादाय हेलया । KRT_5_0084ab
ययौ मडवराज्यं स नावमारुह्य रंहसा ॥ KRT_5_0084cd
ग्रामे तत्र प्रवृद्धाम्बुनिमग्ने नन्दकाभिधे । KRT_5_0085ab
एकं निक्षिप्य तां राजा तन्निष्ठान्वेषकोभवत् ॥ KRT_5_0085cd
सत्यं वातूल एवासौ सभेष्वपि वदत्स्वपि । KRT_5_0086ab
वार्तां निशम्य तां राजा तन्निष्ठान्वेषकोभवत् ॥ KRT_5_0086cd
क्रमराज्यं स संप्राप्य देशे यक्षदराभिधे1 KRT_5_0087ab
अञ्जलिभ्यां निचिक्षेप दीन्नारान्सलिलान्तरे ॥ KRT_5_0087cd
यत्र तीरद्वयालम्बिशैलनिर्लुठिताः शिलाः । KRT_5_0088ab
चक्रुर्वितस्ताम् निष्पीड्य पयः प्रतिपथोन्मुखम् ॥ KRT_5_0088cd
दुर्भिक्षोपहता ग्राम्या दीन्नारान्वेषिणस्तदा । KRT_5_0089ab
शिलाः प्रवाहादुद्धृत्य वितस्तां समशोधयन् ॥ KRT_5_0089cd
एवं दिनानि द्वित्राणि पयो युक्त्या विकृष्य तत् । KRT_5_0090ab
वितस्तामेकतः स्थानात्कर्मकृद्भिरबन्धयत् ॥ KRT_5_0090cd
पाषाणसेतुबन्धेन सुय्येनाद्भुतकर्मणा । KRT_5_0091ab
सप्ताहमभवद्बद्धा निखिला नीलजा सरित् ॥ KRT_5_0091cd
अधः प्रवाहं संशोध्य लुठदश्मप्रतिक्रियाम् । KRT_5_0092ab
कृत्वा बद्धैः शिलाबन्धैः सेतुबन्धमपाटयत् ॥ KRT_5_0092cd
चिरकालनिरोधेन सोत्कण्ठेवाम्बुधिं प्रति । KRT_5_0093ab
ततः प्रावर्तत जवाद्गन्तुं सागरगामिनी ॥ KRT_5_0093cd
जम्बालाङ्का स्फुरन्मीना भूर्बभौ सलिलोज्झिता । KRT_5_0094ab
व्यक्तकार्ष्ण्या सनक्षत्रा निर्मेघेव नभःस्थली ॥ KRT_5_0094cd
यत्र यत्र विवेदौघवेधं सलिलविप्लवे । KRT_5_0095ab
तत्र तत्र वितस्तायाः प्रवाहान्नूतनान्व्यधात् ॥ KRT_5_0095cd
मूलस्रोतोग्र्यनिष्ठ्यूतभूरिस्रोता बभौ सरित् । KRT_5_0096ab
एकभोगाश्रयानेकफणेवासितपन्नगी ॥ KRT_5_0096cd
वामेन सिन्धुस्त्रिग्राम्या वितस्ता दक्षिणेन तु । KRT_5_0097ab
यान्त्यौ ये समगंसा1तां प्राग्वैन्यस्वामिनोन्तिके ॥ KRT_5_0097cd
वर्ततेद्य महानद्योः कल्पापायेप्यनत्ययः । KRT_5_0098ab
संगमो नगरोपान्ते स सुय्योपक्रमस्तयोः ॥ KRT_5_0098cd

71.

--1) Thus A1; A3 पञ्चाशदधि॰.

--2) Thus corr. by A3 from A1 ॰खारेः.

73.

--1) A2 gloss चतुर्थे युगे.

74.

--1) Thus A1; A3 पूयाभि॰.

77.

--1) Thus corr. by later hand from A1 ॰न्त्याः.

82.

--1) Thus corr. by A3 from A1 ॰सम्भवः.

87.

--1) A2 gloss द्यारगलाख्ये.

79.

--1) समगं supplied by A3 in space left by A1.

[page 75]




अद्याप्या1स्तां फलपुरपरिहासपुरस्थितौ । KRT_5_0099ab
विष्णुस्वामी संगमस्य वैन्यस्वामी च तीरयोः ॥ KRT_5_0099cd
सुन्दरीभवनाभ्यर्णप्राप्तस्याद्यतनस्य तु । KRT_5_0100ab
योगशायी हृषीकेशः सुय्यस्याभ्यर्चितस्तटे ॥ KRT_5_0100cd
दृश्यन्तेद्यापि सरितां पूर्वस्रोतस्तटोद्भवाः1 KRT_5_0101ab
निषादाकृष्टनैरज्जुरेखाङ्का जीर्णपादपाः ॥ KRT_5_0101cd
स्फुरत्तरङ्गजिह्वाह् स नदीर्मार्गमजिग्रहत् । KRT_5_0102ab
तास्ताः स्वेच्छानुसारेण मान्त्रिकः पन्नगीरिव ॥ KRT_5_0102cd
बद्ध्वा शैलमयान्सेतून्वितस्ताम् सप्तयोजनीम् । KRT_5_0103ab
महापद्मसरोवारि स चकार नियन्त्रितम् ॥ KRT_5_0103cd
महापद्मसरःकुण्डद्वितस्ता येन योजिता । KRT_5_0104ab
अवान्निर्याति1 कोदण्डयन्त्रादिपुरिवाध्वना ॥ KRT_5_0104cd
उद्धृत्य सलिलादुर्वीमेवमादिवराहवत् । KRT_5_0105ab
अनेकजनसंकीर्णान्ग्रामान्नानाविधान्व्यधात् ॥ KRT_5_0105cd
पालीभिरम्भः संरोध्य यान्कुण्डसदृशान्व्यधात् । KRT_5_0106ab
कुण्डलानीति सर्वान्नसमृद्धान्ब्रुवते जनाः ॥ KRT_5_0106cd
उत्खातकीलनिवहान्नद्योद्यापि शरत्कृशाः । KRT_5_0107ab
व्यञ्जन्ति जलगन्धेभबन्धनस्तम्भसंनिभान् ॥ KRT_5_0107cd
दीन्नारभाण्डानौ1ज्झीत्स यदगाधजलान्तरे । KRT_5_0108ab
नन्दिके निर्गतजले स्थलान्तात्तदलभ्यत ॥ KRT_5_0108cd
अदेवमातृकान्ग्रामान्परीक्ष्य विविधाः क्षितीः । KRT_5_0109ab
संविभेजे विभक्तेन नादेयेन स वारिणा ॥ KRT_5_0109cd
असिञ्चच्च जलैर्ग्रामान्मृदमुपाहताम् । KRT_5_0110ab
या यावता क्षणेनागाच्छोषम् तां तावता हृदि ॥ KRT_5_0110cd
कालेन मत्वा सेकार्हां प्रतिग्रामं जलस्रुतेः । KRT_5_0111ab
परिमाणं विभागं च परिकल्प्य निरस्त्ययम् ॥ KRT_5_0111cd
चकार चानूलाद्याभिः सिन्धुभिः सर्वतो दिशः । KRT_5_0112ab
सत्फलोदारकेदारसंपत्संपन्नविभ्रमाः ॥ तिलकम्॥ KRT_5_0112cd
न कश्यपेनोपकृतं न यत्संकर्षणेन वा । KRT_5_0113ab
हेलया मण्डलेमुष्मिंस्तत्सुय्येन सुकर्मणा ॥ KRT_5_0113cd
भूमेर्जलादुद्धरणं द्विजक्षेत्रे तथार्पणम् । KRT_5_0114ab
सेतुबन्धोश्मभिस्तोये यमनं कालियस्य च ॥ KRT_5_0114cd
चतुर्षु सिद्ध1मिति यद्विष्णोः सत्कर्मजन्मसु । KRT_5_0115ab
सुय्यस्य तत्पुण्यराशेरेकस्मिन्नेव जन्मनि ॥ युग्मम्2 KRT_5_0115cd
यस्मिन्महासुभिक्षेषु दीन्नाराणां शतद्वयी । KRT_5_0116ab
धान्यखारेः1 प्राप्तिहेतुरा सर्गादभवत्पुरा ॥ KRT_5_0116cd
ततः प्रभृति तत्रैव चित्रं कश्मीरमण्डले । KRT_5_0117ab
षट्त्रिंशता1 धान्यखरोर्दीन्नारैरुदितः क्रयः ॥ KRT_5_0117cd
निर्गताया1 महापद्मसलिलात्स्वर्गसंबिभम् । KRT_5_0118ab
वितस्तायास्तटे चक्रे स्वनामाङ्कं स पत्तनम् ॥ KRT_5_0118cd
स्वकृता स्थापिता तेन सरसि व्याप्तदिक्तटे । KRT_5_0119ab
आसंसारं स्थितामार1मर्यादा झषपक्षिणाम् ॥ KRT_5_0119cd
सुय्या1कुण्डलनामानं ग्रामं कृत्वा द्विजातिसात् । KRT_5_0120ab
सुय्यामु2द्दिश्य तन्नाम्ना सुय्या3सेतुं च निर्ममे ॥ KRT_5_0120cd
तेनोद्धृतासु सलिलाद्भूषु ग्रामाः सहस्रशः । KRT_5_0121ab
अवन्तिवर्मप्रमुखैर्जयस्थल1मुखाः कृताः ॥ KRT_5_0121cd
ईदृशैर्धर्म्यवृत्तान्तैः प्रवर्तितकृतोदयः । KRT_5_0122ab
अवन्तिदेवः पातिस्म मान्धातेव वसुंधराम् ॥ KRT_5_0122cd
प्राणप्रयाणसोद्योगरोगग्रस्तस्ततो ययौ । KRT_5_0123ab
क्षेत्रं स त्रिपुरेशाद्रिनिष्ठज्येष्ठेश्वराश्रितम् ॥ KRT_5_0123cd
आत्मनस्तत्र निश्चित्र विपत्तिं चिरगोपिताम् । KRT_5_0124ab
प्राणान्ते प्राञ्जलिः शूरो वैष्णवत्वमदर्शयत् ॥ KRT_5_0124cd
तेनान्ते भगवद्गीताः शृण्वता भावितात्मना । KRT_5_0125ab
ध्यायता वैष्णवं धाम निरमुच्यत जीवितम् ॥ KRT_5_0125cd

92.

--1) Emended A1 अध्यप्या॰, altered by later hand to अधप्या॰.

102

--1) Thus G and Edd.; A ॰द्भयः.

104

--1) Thus G and Edd.; A ॰र्यान्ति.

108.

--1) Emended; A ॰भाण्डात्नौ॰.

112.

--1) Supplied by A2.

115.

--1) Thus corr. by A2 from A1 यत्सिद्ध॰.

--2) युग्मम् supplied by A2.

116.

--1) Thus corr. by A1 from खारी.

117.

--1) A2 gloss द्वादशदीनाराणां बाहगन्ये इति कश्मीरदेशभाषया परिगणने षट्त्रिंशद्दीन्नाराः त्रिबाहगन्य इति ज्ञेयाः.

118.

--1) Thus corr. by A3 from A1 निर्गता वा.

--2) A2 gloss सुय्यपुराख्यम्.

119.

--1) Thus corr. by A3 from A1 स्थिरासार॰.

120.

--1) Thus corr. by later hand from A1 सुय्यकु॰.

--2) Emended; A सय्या॰.

--3) Thus corr. by later hand from A1 सय्या॰.

121.

--1) A2 gloss जिथन्.

:p 76.
आषाढशुक्लपक्षस्य तृतीयस्याम् क्षमापतिः1 KRT_5_0126ab
वर्षे एकोनषष्ठे स क्ष्मावृषास्तमुपाययौ ॥ KRT_5_0126cd
तस्मिन्प्रशान्ते प्रत्येकं विभवोत्सिक्तचेतसाम् । KRT_5_0127ab
तुल्यमुत्पलवंश्यानां राज्येच्छा भूयसामभूत् ॥ KRT_5_0127cd
ततश्चक्रे प्रतीहारः प्रयत्नाद्रत्नवर्धनः । KRT_5_0128ab
नृपं शंकरवर्माणमवन्तिनृपतेः सुतम् ॥ KRT_5_0128cd
कर्णपो विन्नपामात्य1स्तनूजं शूरवर्मणः2 KRT_5_0129ab
तद्द्वेषात्सुखवर्माख्यं यौवराज्येप्ययोजयत् ॥ KRT_5_0129cd
अतस्तयोरभूद्वैरं क्षितीशयुवराजयोः । KRT_5_0130ab
यस्मिन्क्षने क्षणे राज्यमासीद्दोलाभिवाश्रयत् ॥ KRT_5_0130cd
शिवशक्त्यादयो वीराः स्वामिकार्योज्झितासवः । KRT_5_0131ab
यत्राभूवन्स्वसत्त्वस्य परीक्षाक्षनलाभिनः ॥ KRT_5_0131cd
कुर्वतां स्वामिशत्रूणां दानमानप्रतिश्रवम् । KRT_5_0132ab
सत्त्वैकाग्र्यान्न ते यस्मादानुकूल्यमशिश्रियन् ॥ KRT_5_0132cd
पिण्डस्पृहां परित्यज्याहंकृताः शिक्षिताः क्वचित् । KRT_5_0133ab
तावन्न वीततमसह् श्ववृत्तिमनुजीविनः ॥ KRT_5_0133cd
कथंचिदथ निर्जित्य युवराजं1 महौजसम् । KRT_5_0134ab
प्राज्यः स्वविजयोंकारश्चक्रे शंकरवर्मणा ॥ KRT_5_0134cd
सम्राट्समरवर्माद्यैर्वितीर्णसमरोसकृत् । KRT_5_0135ab
कीर्तिं श्रिया प्रणयिनीं लब्धयाधिविवेद सः ॥ KRT_5_0135cd
अथ निर्जित्य दायादांल्लब्ध्वा लक्ष्मीं क्षितीश्वरः । KRT_5_0136ab
जिष्णुर्दिग्विजयं कर्तुं श्रीमानासीन्महोद्यमः ॥ KRT_5_0136cd
तस्य कालबलाद्देशे प्रक्षीणजनसंपदि । KRT_5_0137ab
लक्षाणि नव पत्तीनां द्वारान्निष्क्रामतोभवन् ॥ KRT_5_0137cd
स्वपुरस्योपकण्ठेपि योभूत्कुण्ठितशासनः । KRT_5_0138ab
स एव रत्नोत्तंसेषु राज्ञामाज्ञां न्यवेशयत् ॥ KRT_5_0138cd
गच्छन्नाम्नायविच्छेदसंप्रदायः ककुभये । KRT_5_0139ab
स्वप्रज्ञया समुन्नीतो राज्ञा शंकरवर्मणा ॥ KRT_5_0139cd
तत्सेना नरनाथानां पृतनाभिः पदे पदे । KRT_5_0140ab
कुलापगेव कुल्याभिर्विशन्तीभिरवर्ध्यत ॥ KRT_5_0140cd
दार्वाभिसार1राजेन2 त्रस्यता3 समुपाश्रिताः । KRT_5_0141ab
अद्रिद्रोण्यो न वाहिन्यंस्तत्सेनानादमादधुः ॥ KRT_5_0141cd
जनोल्बणैर्हरिगणैर्गृह्णन्हरिगणं क्षणात् । KRT_5_0142ab
अनासादितदुर्गं स चक्रे दुर्गान्तरातिथिम् ॥ KRT_5_0142cd
लक्षाणि नव पतीनां वारणानां शतत्रयी । KRT_5_0143ab
लक्षं